รักกันจนวันตายไม่หย่าร้างเหมือนชีวิตคู่ของตน

หนุ่มสาวควรเลือกคู่ครองด้วยตนเอง

ผู้ชายไม่ควรหย่าร้างให้ชาวบ้านนินทา

ผู้ชายควรมีภรรยาหลายคน

ผู้ชายควรเป็นช้างเท้าหน้า

ติดพะรุงพะรังไปทั้งตัวจนดูราวกับต้นไม้คริสต์มาส

คนไว้ผมสั้นเกือบจะมีเหลือแค่คนแก่กับไพร่

เวลานี้ก็มีผู้หญิงนุ่งซิ่นอยู่กับบ้านบ้างแล้ว

สมัยนี้ผู้หญิงฟรีมากขึ้นกว่าแต่ก่อนแล้ว

ซุนฮูหยินออกฉิวค้อนเสียสามสี่วง

แม่กิมเน้ย

แม่อุไร

แม่ประไพ

แม่ศรีสมาน

แม่สร้อย

นํ้าท่วมปาก

อดทนอดกลั้น

อดเปรี้ยวไว้กินหวาน

มีมารยาท

เก็บกด

ศรีอยุธยา

พันแหลม

ก้อนหินก้อนกรวด

อัศวพาหุ

นายแก้วนายขวัญ

ตัวละครเป็นชายหนุ่มหัวนอกที่เพิ่งเดินทางกลับมาจากฝรั่งเศสและหลงใหลในวัฒนธรรมตะวันตก

จดหมายใช้คำขึ้นต้นจดหมายและการลงชื่อเหมือนกันทุกฉบับ

จดหมายที่อ่านเป็นจดหมายทุกฉบับที่ประพันธ์เขียนถึงประเสริฐเล่าถึงเรื่องราวความสุขสบายที่ได้กลับมาบ้านเกิดเมืองนอนและอยู่กับคนรัก

คุณพ่อของนายประพันธ์ ไม่ปรารถนาที่ให้อุไร มาเป็นลูกสะใภ้เพราะเพราะได้มองหาหญิงที่เหมาะสมไว้ให้แก่นายประพันธ์แล้ว

พ่อประพันธ์ฝากฝังกับผู้ใหญ่เพื่อให้ประพันธ์รับราชการ แต่ประพันธ์ไม่พอใจกับระบบเส้นสาย แต่สุดท้ายประพันธ์ก็ได้เข้ารับราชการ และเลื่อนยศด้วยความสามารถของตนเอง

แต่นางที่หล่อนจะหวังว่าจะได้เป็นนางสุวิญชาของพระยาตระเวนกระมัง

รวมความก็เป็นอันว่าหล่อนคงเห็นชอบตามสุภาษิตอังกฤษว่า

“ ขนมปังครึ่งก้อนยังดีกว่าไม่มีเลย ”

พระยาตระเวนพาลูกสาวของเขาไป แต่ไม่ได้พาแม่อุไรไปด้วย

เพราะยังไม่ได้เป็นผัวเมียกัน“โดยทางราชการ”

ฉันได้กล่าวเปรย ๆ มาบ้างแล้วในจดหมายฉบับก่อน ๆ นี้ว่า ฉันมองไป

ในอนาคตแลเห็นแต่เมฆหมอก

ตั้งแต่ฉันเข้ามาถึงกรุงเทพฯ แล้วยังไม่ได้พบผู้หญิงที่ต้องตาเลยจนทำให้นึกว่าจะต้องเลยเป็นแบชะเล่อร์ เสียละกระมัง

ถ่ายทอดความนึกคิดและสภาพของสังคมไทย

ถ่ายทอดความรักระหว่างชายหนุ่มกับหญิงสาว

ถ่ายทอดเรื่องราวความผูกพันระหว่างเพื่อน

ถ่ายทอดเรื่องราวชีวิตของชายหนุ่มที่รักครอบครัวมากกว่าสิ่งใด

ถ่ายทอดเรื่องราวการใช้ชีวิตหรูหราของคนสมัยใหม่

เมื่อประไพรู้ว่า ประพันธ์พี่ชายของตนพอใจอุไร จึงได้เป็นแม่สื่อ

ชักนำให้ทั้งคู่

ประพันธ์พอใจที่จะเลือกคู่รักด้วยตนเอง และไม่เห็นด้วยกับ

การคลุมถุงชน

ประพันธ์พยายามเอาใจอุไรทุกอย่าง เพื่อให้หล่อนรู้สึกพอใจในตัวเขา

เมื่อประพันธ์ทราบเรื่องการคบหาของอุไรกับพระยาตระเวนนคร

จึงจะขอหย่าเพื่อให้อุไรได้ทำตามสิ่งที่ต้องการ

ประพันธ์ไปดูแม่กิมเน้ย ผู้มีหน้าตาเหมือนซูนฮูหยิน