«Орта Азия» термині мен қатар қолданылған ұғым:

«ОРТАЛЫҚ АЗИЯ» ұғымын алғаш рет ХІХ ғ. ортасында қолданған неміс зерттеушілері:

Орталық Азияны Еуразияның «ішкі биік аудандары» деп атап, ондағы түбектер мен ойпаттарды бөлек қарастырады:

Алтайдан оңтүстікке және Памирден шығысқа қарайғы аумақты Орта Азия деп атады:

Орталық Азияны ішкі ағынды өзендер алабымен анықтауды ұсынған неміс ғалымы:

Кирдің Орталық Азияға жасаған соңғы жорығы туралы баяндалады:

Страбонның «География», Үлкен Плинийдің «Жаратылыстану тарихы», Птоломейдің «Георафия» еңбектерінде жазылған:

Ғұндардың Еуропаға жорықтары туралы баяндайды:

Авеста, ежелгі парсының сына жазуы, эпиграфика (қатты материалдарға (тас, металл, қыш, т.б.) жазылған ежелгі және ортағасырлық жазулар) жатады:

Орталық Азия халықтарының парсыларға қарсы көтерілісі, далалық көшпелілер мен парсы империясы арасындағы қатынастары айтылады:

1826 жылы Алтайдағы мұздықтарға айналған қорғандарға қазба жұмысын жүргізген:

Бірінші болып тастарға қашалған ежелгі кескіндер (петроглифтер) туралы жазып, оларды суретке түсірді, 1889 жылы Жетісудағы үш қорғанға қазба жұмысын жүргізді:

1893-1894 жылдары Шу, талас, Іле алқаптарындағы ескерткіштерді зерттеді:

1920-1930 жылдары археологиялық зерттеулер байланысты:

Сарыарқаның ежелгі ескерткіштерін зерттеуде, ежелгі кен істері мен мыс қорыту өндірісін анықтауда маңызды рөл атқарды. Тараз қалашығын анықтауда үлкен жұмыстар жүргізілді:

Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясына жетекшілік етті:

1954 жылы Іле археологиялық экспедициясы жұмысын бастады:

1970 жылы петроглифтерге зерттеу жұмыстарын жүргізді:

1980 жылы энеолиттік Ботай мәдениетін зерттеп, осы жерде алғаш жылқының қолға үйретілгенін дәлелдеді:

2004 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мәдени мұраларының тізіміне енгізілді: