Ari pesen nu hayang ditepikeun ka masarakat téh disebutna amanat. Éta amanat téh miboga tujuan salasahijina sangkan wewengkon teu diganggu ku jalma samanéa. Dina dongéng téh miboga ma’na nu hayang ditepikeun ka sararéa ngaliwatan carita, salasahijina miboga tujuan pikeun…..

Di wewengkon Cipucuk kabupatén Karawang geus miboga ciri yén caina téh asin, padahal ceuk béja mah baheula cai nu aya di Cipucuk téh tiis jeung hérang. Loba warga sabudeureun Cipucuk nu ngahaja ménta cai kadinya, ieu hal téh dibalukarkeun ku nini-nini teu méré cai tiis ka aki-aki jadi cai di Cipucuk robah jadi asin. Unsur pamohalan nu aya dina dongéng “Cipucuk Caina Asin” nya éta…..

Tétéla si Candrika téh hayang jadi merak. Geus lila manéhna henteu sugema ku kaayaan dirina, anu ceuk pangrasna mah manuk panggoréng-goréngna saalam dunya. Manuk pangsialna, tong boroning bangsa manuk malah bangsa manusa ogé loba nu teu resepeun. Dina éta dongéng téh, cirina sumebarna tatalépa nu ngabalukarkeun....

Lantaran lebar ku cai sumur nu taya saatna, Si aki tuluy nyieun saung nu teu jauh ti sumur. Itung-itung nungguan cai, kitu ceuk pikirna. Salila didinya, manéhna teu ninggalkeun pagawéan pokona nyaéta nyieunan tarasi rebon. Dina carita si Aki katingali yén ciri dina dongéng éta téh…..

Dijaman baheula, kacaturkeun Karajaan Pajajaran, rajana Prabu Siliwangi. Ieu raja téh kongas kagagahanana. Anjeunna boga pangiring nu kacida satiana, katelahna Aki Haruman. Unggal poé, Aki Haruman ku Prabu Siliwangi sok diparéntahkeun pikeun moro maké sumpit atawa jamparing. Carita ngeunaan Prabu Siliwangi kaasup kana dongéng…..

Kacaritakeun Gunung Gedé anu aya di Sumedang ngaluarkeun sora pohara pikakeueungeunana. Sorana ngaguruh. Tina puncakna kaluar haseup campur lebu anu hurung. Ieu gunung kawas-kawas arék bitu. Rahayat Kabupatén Sumedang harita, pohara rareuwaseunana. Dina dongéng Gunung Tampomas kaasup kana dongéng sasakala kusabab…...     

Sakadang lélé beuki lila beuki leuseuh. Manéhna nyarita, “Mun aya geusan muntang mah, meureun moal hésé teuing.” ”Atuh ieu paké nu kuring!” ceuk mujaér némbongkeun pamatilna. ”Nya ari anjeun rido mah nginjeumkeun, sok kadieu!” témbal lélé. Dina éta dongéng téh lélé jeung mujaér silih cumarita. Éta dongéng téh kaasup kana wanda fabél kusabab…..

Déwi Sri ngalaporkeun yén dihiji tempat di bumi nu ngaranna “Buana Panca Tengah” teu acan aya “Cihaya” nu mangrupa hiji kabutuhan hirup. Ku kituna, Sunan Ibu miwarang sangkan Déwi Sri angkat ka Buana Panca Tengah. “Jung Déwi Sri geura mangkat!” pokna. Tokoh Déwi Sri téh jadi palaku utama dina éta dongéng. carita Déwi Sri kaasup kana papasingan dongéng…..     

"Tulung.... tulung!" Sakadang Nyiruan jejeritan bari roroésan dina cai, ampir paéh. Kabeneran aya manuk titiran keur ngiuhan dina dahan teu jauh ti dinya. Ngadéngé nu tulung-tulungan, geuwat titiran téh muru datangna sora, rék nulungan. Enya baé, ku Sakadang Titiran katénjoeun nyiruan téh, geuwat metik dangdaunan, tuluy cicing di luhurna…..

Tina sempalan dongéng di luhur, bisa kapaluruh yén éta  dongéng téh kaasup kana wanda dongéng.....