โอ้จำใจไกลนุชสุดสวาท จึงนิราศเรื่องรักเป็นอักษร

ให้เห็นอกตกยากเมื่อจากจร ไปดงดอนแดนป่าพนาวัน

เป็นห่วงหนึ่งถึงชนกที่ปกเกล้า จะแสนเศร้าครวญคอยละห้อยหา

ตัวข้าบาทจะนิราศออกแรมไพร ให้พ้นภัยคลาดแคล้วอย่าแผ้วพาน

น้ำก็แห้งสุริยนก็หม่นหมอง

กลั้นน้าตามาจนสุดที่หาดทราย

ระหริ่งเรื่อยเฉื่อยเสียงเรไรไพร

จึงมาได้เห็นหน้าบิดาตัว

ลักษณะการทำมาหากินต่างๆตามการตั้งถิ่นฐานของบ้านเรือน ภูมิศาสตร์

วิธีการเดินทางโดยเรือจากกรุงเทพฯไปยังเมืองแกลง

ความโศกเศร้าที่ต้องพลัดพรากจากนางจันหญิงอันเป็นที่รัก

เส้นทางการเดินทางโดยเรือและขึ้นฝั่งผ่านตำบลต่างๆ และสถานที่สาคัญต่างๆไปถึงเมืองแกลง

ความเชื่อเรื่องกรรม

ความเชื่อเรื่องบาปบุญ

ความเชื่อในสิ่งศักดิ์สิทธิ์

ความเชื่อเรื่องนรก-สวรรค์

พนา

ชนก

ชลา

กานดา

ขัดพระทัยรัชกาลที่ 2

ละทิ้งหน้าที่

ถูกกล่าวหาว่าเจ้าชู้และดื่มสุรา

ทุจริตในหน้าที่

นิราศภูเขาทอง

นิราศเมืองแกลง

นิราศพระบาท

นิราศวัดเจ้าฟ้า

วัดศรีสุดาราม

วัดอรุณราชวราราม

วัดพระศรีรัตนศาสดาราม

วัดชีปะขาว

สุนทรภู่เกิดให้สมัยรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย

รูปปั้นหล่อของตัวละครในวรรณกรรมเรื่อง พระอภัยมณี ที่อนุสาวรีย์สุนทรภู่มี 3 ตัว

ได้แก่ พระอภัยมณี นางเงือก และสุดสาคร

ทุกวันที่ 26 มิถุนายนของทุกปีจะมีการจัดงานนิทรรศการวรรณคดีไทย

สุนทรภู่ถึงแก่อนิจกรรมเมื่ออายุได้ 70 ปี

น้อยกับพุ่มเพื่อนไร้ในไพรสัณฑ์

กับนายแสงแจ้งทากกลางอารัญ

ตัวข้าบาทจะนิราศออกแรมไพร

ขออารักษ์ ศักดิ์สิทธิ์ที่สิงสอย

ด้วย,ช่วย,ใส,ไพร,ภัย

น้อง,สอง,ด้วย,ช่วย,

บาท

ให้,ใส,บาท,ราศ,คลาด

ด้วย,ช่วย,ภัย,คลาด,

แคล้ว

ยุงออกฉู่ชิงพลบตบไม่ไหว

พอฟ้าคล้ำค่ำพลบลงหรุบรู่

หยุดประทับดับดวงพระสุริย์

ได้รับรองป้องกันเพียงควันไฟ

ใช้ภาพพจน์อุปมา

มีลักษณะเป็นนิราศ

ใช้คำที่มีความหมายขัดแย้งกัน

ใช้คำที่แสดงให้เห็นการเคลื่อนไหว

ด้านภูมิศาสตร์ สะท้อนให้เห็นสภาพภูมิอากาศ

ด้านสังคม สะท้อนให้เห็นสภาพบ้านเมือง

ด้านวัฒนธรรม สะท้อนให้เห็นความเป็นประเพณี

ด้านความเชื่อ สะท้อนให้เห็นความเชื่อเรื่องการเดินทาง