Free Printable Абайтану 3 деңгей 1-5 тапсырма

1.

1 мәтін. Қайрат, ақыл, жүрек үшеуі өнерлерін айтысып, таласып келіп, ғылымға жүгініпті. Қайрат айтыпты: «Ей, ғылым, өзің де білесің ғой, дүниеде ешнәрсе менсіз кәмелетке жетпейтұғынын; әуелі, өзіңді білуге ерінбей-жалықпай үйрену керек, ол - менің ісім. Құдайға лайықты ғибадат қылып, ерінбей-жалықпай орнына келтірмек те - менің ісім. Дүниеге лайықты өнер, мал тауып, абұйыр мансапты еңбексіз табуға болмайды. Орынсыз, болымсыз нәрсеге үйір қылмай, бойды таза сақтайтұғын, күнәкәрліктен, көрсеқызар жеңілдіктен, нәфсі шайтанның азғыруынан құтқаратұғын, адасқан жолға бара жатқан бойды қайта жиғызып алатұғын мен емес пе? Осы екеуі маған қалай таласады?» - депті.

Ақыл айтыпты: «Не дүниеге, не ахиретке не пайдалы болса, не залалды болса, білетұғын - мен, сенің сөзіңді ұғатұғын - мен, менсіз пайданы іздей алмайды екен, залалдан қаша алмайды екен, ғылымды ұғып үйрене алмайды екен, осы екеуі маған қалай таласады? Менсіз өздері неге жарайды?» - депті. Онан соң жүрек айтыпты: «Мен - адамның денесінің патшасымын, қан менен тарайды, жан менде мекен қылады, менсіз тірлік жоқ. Жұмсақ төсекте, жылы үйде тамағы тоқ жатқан кісіге төсексіз кедейдің, тоңып жүрген киімсіздің, тамақсыз аштың күй-жәйі қандай болып жатыр екен деп ойлатып, жанын ашытып, ұйқысын ашылтып, төсегінде дөңбекшітетұғын - мен. Үлкеннен ұят сақтап, кішіге рақым қылдыратұғын - мен, бірақ мені таза сақтай алмайды, ақырында қор болады. Мен таза болсам, адам баласын алаламаймын: жақсылыққа елжіреп еритұғын - мен, жаманшылықтан жиреніп тулап кететұғын - мен, әділет, нысап, ұят, рақым, мейірбаншылық дейтұғын нәрселердің бәрі менен шығады, менсіз осылардың көрген күні не? Осы екеуі маған қалай таласады?» - депті.

1.1) Мәтін нешінші қара сөзден?

a)

17

b)

18

c)

14

d)

12

e)

1

2.

1 мәтін. Қайрат, ақыл, жүрек үшеуі өнерлерін айтысып, таласып келіп, ғылымға жүгініпті. Қайрат айтыпты: «Ей, ғылым, өзің де білесің ғой, дүниеде ешнәрсе менсіз кәмелетке жетпейтұғынын; әуелі, өзіңді білуге ерінбей-жалықпай үйрену керек, ол - менің ісім. Құдайға лайықты ғибадат қылып, ерінбей-жалықпай орнына келтірмек те - менің ісім. Дүниеге лайықты өнер, мал тауып, абұйыр мансапты еңбексіз табуға болмайды. Орынсыз, болымсыз нәрсеге үйір қылмай, бойды таза сақтайтұғын, күнәкәрліктен, көрсеқызар жеңілдіктен, нәфсі шайтанның азғыруынан құтқаратұғын, адасқан жолға бара жатқан бойды қайта жиғызып алатұғын мен емес пе? Осы екеуі маған қалай таласады?» - депті.

Ақыл айтыпты: «Не дүниеге, не ахиретке не пайдалы болса, не залалды болса, білетұғын - мен, сенің сөзіңді ұғатұғын - мен, менсіз пайданы іздей алмайды екен, залалдан қаша алмайды екен, ғылымды ұғып үйрене алмайды екен, осы екеуі маған қалай таласады? Менсіз өздері неге жарайды?» - депті. Онан соң жүрек айтыпты: «Мен - адамның денесінің патшасымын, қан менен тарайды, жан менде мекен қылады, менсіз тірлік жоқ. Жұмсақ төсекте, жылы үйде тамағы тоқ жатқан кісіге төсексіз кедейдің, тоңып жүрген киімсіздің, тамақсыз аштың күй-жәйі қандай болып жатыр екен деп ойлатып, жанын ашытып, ұйқысын ашылтып, төсегінде дөңбекшітетұғын - мен. Үлкеннен ұят сақтап, кішіге рақым қылдыратұғын - мен, бірақ мені таза сақтай алмайды, ақырында қор болады. Мен таза болсам, адам баласын алаламаймын: жақсылыққа елжіреп еритұғын - мен, жаманшылықтан жиреніп тулап кететұғын - мен, әділет, нысап, ұят, рақым, мейірбаншылық дейтұғын нәрселердің бәрі менен шығады, менсіз осылардың көрген күні не? Осы екеуі маған қалай таласады?» - депті.

1.2) Бірінші азат жолда не туралы айтылады?

a)

Қайрат өзінің артықшылығымен мақтанады

b)

Қайрат өзінің кемшілігіне ұялады

c)

Қайрат біліммен тай таласады

d)

Қайрат білімнен көмек сұрайды

e)

Қайрат ақылмен дос болады

3.

1 мәтін. Қайрат, ақыл, жүрек үшеуі өнерлерін айтысып, таласып келіп, ғылымға жүгініпті. Қайрат айтыпты: «Ей, ғылым, өзің де білесің ғой, дүниеде ешнәрсе менсіз кәмелетке жетпейтұғынын; әуелі, өзіңді білуге ерінбей-жалықпай үйрену керек, ол - менің ісім. Құдайға лайықты ғибадат қылып, ерінбей-жалықпай орнына келтірмек те - менің ісім. Дүниеге лайықты өнер, мал тауып, абұйыр мансапты еңбексіз табуға болмайды. Орынсыз, болымсыз нәрсеге үйір қылмай, бойды таза сақтайтұғын, күнәкәрліктен, көрсеқызар жеңілдіктен, нәфсі шайтанның азғыруынан құтқаратұғын, адасқан жолға бара жатқан бойды қайта жиғызып алатұғын мен емес пе? Осы екеуі маған қалай таласады?» - депті.

Ақыл айтыпты: «Не дүниеге, не ахиретке не пайдалы болса, не залалды болса, білетұғын - мен, сенің сөзіңді ұғатұғын - мен, менсіз пайданы іздей алмайды екен, залалдан қаша алмайды екен, ғылымды ұғып үйрене алмайды екен, осы екеуі маған қалай таласады? Менсіз өздері неге жарайды?» - депті. Онан соң жүрек айтыпты: «Мен - адамның денесінің патшасымын, қан менен тарайды, жан менде мекен қылады, менсіз тірлік жоқ. Жұмсақ төсекте, жылы үйде тамағы тоқ жатқан кісіге төсексіз кедейдің, тоңып жүрген киімсіздің, тамақсыз аштың күй-жәйі қандай болып жатыр екен деп ойлатып, жанын ашытып, ұйқысын ашылтып, төсегінде дөңбекшітетұғын - мен. Үлкеннен ұят сақтап, кішіге рақым қылдыратұғын - мен, бірақ мені таза сақтай алмайды, ақырында қор болады. Мен таза болсам, адам баласын алаламаймын: жақсылыққа елжіреп еритұғын - мен, жаманшылықтан жиреніп тулап кететұғын - мен, әділет, нысап, ұят, рақым, мейірбаншылық дейтұғын нәрселердің бәрі менен шығады, менсіз осылардың көрген күні не? Осы екеуі маған қалай таласады?» - депті.

1.3) Бұл мәтінде жүрек өзі жайында қалай баяндайды?

a)

Мен-адамның денесінің патшасымын

b)

Мен ақылдың кеңесшісімін

c)

Құдайға лайықты ғибадат қылып, ерінбей-жалықпай орнына келтірмек те- менің ісім

d)

Не дүниеге, не ахиретке не пайдалы болса, не залалды болса, білетұғын-мен

e)

Берілген нұсқаның бәрі дұрыс

4.

2 мәтін. -Ей, ақыл! Сенің айтқандарыңның бәрі де рас. Сенсіз ешнәрсе табылмайтұғыны да рас. Жаратқан тәңіріні де сен танытасың, жаралған екі дүниенің жайын да сен білесің. Бірақ сонымен тұрмайсың, амал да, айла да - бәрі сенен шығады. Жақсының, жаманның екеуінің де сүйенгені, сенгені - сен; екеуінің іздегенін тауып беріп жүрсің, соның жаман, - депті. - Сен үшеуіңнің басыңды қоспақ - менің ісім, - депті. Бірақ сонда билеуші, әмірші жүрек болса жарайды. Ақыл, сенің қырың көп, жүрек сенің ол көп қырыңа жүрмейді. Жақсылық айтқаныңа жаны-діні құмар болады. Көнбек түгіл қуанады. Жаманшылық айтқаныңа ермейді. Ермек түгіл жиреніп, үйден қуып шығарады. - Қайрат, сенің қаруың көп, күшің мол, сенің де еркіңе жібермейді. Орынды іске күшіңді аятпайды. Орынсыз жерге қолыңды босатпайды. Осы үшеуің басыңды қос, бәрін де жүрекке билет, - деп ұқтырып айтушының аты ғылым екен. Осы үшеуің бір кісіде менің айтқанымдай табылсаңдар, табанының топырағы көзге сүртерлік қасиетті адам - сол. Үшеуің ала болсаң, мен жүректі жақтадым. Құдайшылық сонда, қалпыңды таза сақта, құдай тағала қалпыңа әрдайым қарайды деп кітаптың айтқаны осы, — депті.

2.1) «Үшеуің ала болсаң, мен жүректі жақтадым». Бұл жауапты кім айтты?

a)

Ақыл

b)

Адамның өзі

c)

Білім

d)

Жүрек

e)

Қайрат

5.

2 мәтін. -Ей, ақыл! Сенің айтқандарыңның бәрі де рас. Сенсіз ешнәрсе табылмайтұғыны да рас. Жаратқан тәңіріні де сен танытасың, жаралған екі дүниенің жайын да сен білесің. Бірақ сонымен тұрмайсың, амал да, айла да - бәрі сенен шығады. Жақсының, жаманның екеуінің де сүйенгені, сенгені - сен; екеуінің іздегенін тауып беріп жүрсің, соның жаман, - депті. - Сен үшеуіңнің басыңды қоспақ - менің ісім, - депті. Бірақ сонда билеуші, әмірші жүрек болса жарайды. Ақыл, сенің қырың көп, жүрек сенің ол көп қырыңа жүрмейді. Жақсылық айтқаныңа жаны-діні құмар болады. Көнбек түгіл қуанады. Жаманшылық айтқаныңа ермейді. Ермек түгіл жиреніп, үйден қуып шығарады. - Қайрат, сенің қаруың көп, күшің мол, сенің де еркіңе жібермейді. Орынды іске күшіңді аятпайды. Орынсыз жерге қолыңды босатпайды. Осы үшеуің басыңды қос, бәрін де жүрекке билет, - деп ұқтырып айтушының аты ғылым екен. Осы үшеуің бір кісіде менің айтқанымдай табылсаңдар, табанының топырағы көзге сүртерлік қасиетті адам - сол. Үшеуің ала болсаң, мен жүректі жақтадым. Құдайшылық сонда, қалпыңды таза сақта, құдай тағала қалпыңа әрдайым қарайды деп кітаптың айтқаны осы, — депті.

2.2) Мәтінде білім ақылдың қандай қасиеттеріне тоқталады?

a)

Екіжүзділігіне

b)

Көрсеқызарлығына

c)

Жақсы мен жаманның екеуіне де бірдей қызмет ететініне

d)

Қашанда өзім білемге салынатынына

e)

Адамзат онсыз да барлық нәрсеге қол жеткізе алатындығына

6.

2 мәтін. -Ей, ақыл! Сенің айтқандарыңның бәрі де рас. Сенсіз ешнәрсе табылмайтұғыны да рас. Жаратқан тәңіріні де сен танытасың, жаралған екі дүниенің жайын да сен білесің. Бірақ сонымен тұрмайсың, амал да, айла да - бәрі сенен шығады. Жақсының, жаманның екеуінің де сүйенгені, сенгені - сен; екеуінің іздегенін тауып беріп жүрсің, соның жаман, - депті. - Сен үшеуіңнің басыңды қоспақ - менің ісім, - депті. Бірақ сонда билеуші, әмірші жүрек болса жарайды. Ақыл, сенің қырың көп, жүрек сенің ол көп қырыңа жүрмейді. Жақсылық айтқаныңа жаны-діні құмар болады. Көнбек түгіл қуанады. Жаманшылық айтқаныңа ермейді. Ермек түгіл жиреніп, үйден қуып шығарады. - Қайрат, сенің қаруың көп, күшің мол, сенің де еркіңе жібермейді. Орынды іске күшіңді аятпайды. Орынсыз жерге қолыңды босатпайды. Осы үшеуің басыңды қос, бәрін де жүрекке билет, - деп ұқтырып айтушының аты ғылым екен. Осы үшеуің бір кісіде менің айтқанымдай табылсаңдар, табанының топырағы көзге сүртерлік қасиетті адам - сол. Үшеуің ала болсаң, мен жүректі жақтадым. Құдайшылық сонда, қалпыңды таза сақта, құдай тағала қалпыңа әрдайым қарайды деп кітаптың айтқаны осы, — депті.

2.3) Білім бұл даудың шешімін қалай айтады?

a)

Үшеуіне бір біріне араласпауға кеңес береді

b)

Ақылға қайратты жөнге салып отыруға тапсырады

c)

Үшеуіне қашан да бір бірімен бәсеке болуды тапсырады

d)

Барлығы басын қосып оны жүрекке билету керектігін баяндайды

e)

Адамзат үшін үшеуінің де қажет еместігі сөз болады

7.

3-мәтін. « Өлең - сөздің патшасы, сөз сарасы,

Қиыннан қиыстырар ер данасы.

Тілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп,

Теп-тегіс жұмыр келсін айналасы.

Бөтен сөзбен былғанса сөз арасы,

Ол - ақынның білімсіз бишарасы.

Айтушы мен тыңдаушы көбі надан,

Бұл жұрттың сөз танымас бір парасы.

3.1) Абай қиыннан қиыстыру үшін адам баласына қандай талап қояды?

a)

Күндіз-түні өлең шығара беру керектігі туралы

b)

Арзан, жеңіл ойға құмар болу керектігі туралы

c)

Терең білім қажет екендігі туралы

d)

Кез-келген сөз өлең бола беретіні туралы

e)

Барлық өлеңді жатқа білу керектігі туралы

8.

3 мәтін. « Өлең - сөздің патшасы, сөз сарасы,

Қиыннан қиыстырар ер данасы.

Тілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп,

Теп-тегіс жұмыр келсін айналасы.

Бөтен сөзбен былғанса сөз арасы,

Ол - ақынның білімсіз бишарасы.

Айтушы мен тыңдаушы көбі надан,

Бұл жұрттың сөз танымас бір парасы.

3.2) Абай бұл туынды да өлеңді неге теңейді?

a)

Сөз өнерінің патшасы

b)

Адам жанының емшісі

c)

Адам жанын ізгілендіруші

d)

Жүректі қуанышқа бөлеуші

e)

Берілген нұсқаның бәрі дұрыс

9.

3 мәтін. « Өлең - сөздің патшасы, сөз сарасы,

Қиыннан қиыстырар ер данасы.

Тілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп,

Теп-тегіс жұмыр келсін айналасы.

Бөтен сөзбен былғанса сөз арасы,

Ол - ақынның білімсіз бишарасы.

Айтушы мен тыңдаушы көбі надан,

Бұл жұрттың сөз танымас бір парасы.

3.3) Бөтен сөзбен былғанса сөз арасы,

Ол - ақынның білімсіз бишарасы.

Бұл жолдар нені ұғындырып тұр?

a)

Өлеңде басы артық сөздің болмау керектігін;

b)

Ақындыққа білімнің қажет еместігі;

c)

Өлеңге кез-келген тілдегі сөзді қосу керектігі;

d)

Өлеңде шумақ пен ырғақтың өзара үйлесімінің қажет еместігін;

e)

Өлеңде буын санының сақталуы қажет еместігін.

10.

4 мәтін. Махаббатпен жаратқан адамзатты,

Сен де сүй ол Алланы жаннан тәтті.

Адамзаттың бәрін сүй бауырым деп,

Және хақ жолы осы деп әділетті.

Осы үш сүю болады имани гүл

Иманның асылы үш деп сен тәхқиқ біл!

Ойлан дағы, үшеуін таратып бақ,

Басты байла жолына, малың түгіл.

4.1) Абай: «Осы үш сүю болады имани гүл»,- деп қандай сүюлерді айтып отыр?

a)

Алланың адамзатты сүюі, адамзаттың Алланы сүюі, адамзаттың әділетті сүюі;

b)

Малды сүю, өзін сүю, өзгелерді сүю;

c)

Білімді сүю, ақылды сүю, ойшылдықты сүю;

d)

Алланы сүю, адамзатты сүю, әділетті сүю;

e)

Дінді сүю, ұлтты сүю, ғылымды сүю.

11.

4 мәтін. Махаббатпен жаратқан адамзатты,

Сен де сүй ол Алланы жаннан тәтті.

Адамзаттың бәрін сүй бауырым деп,

Және хақ жолы осы деп әділетті.

Осы үш сүю болады имани гүл

Иманның асылы үш деп сен тәхқиқ біл!

Ойлан дағы, үшеуін таратып бақ,

Басты байла жолына, малың түгіл.

4.2) Абай осы үш сүюді неге теңейді?

a)

Ғылымның шыңы

b)

Иманның асылы

c)

Ойдың тереңі

d)

Адамдықтың биігі

e)

Талаптың нәтижесі

12.

4 мәтін. Махаббатпен жаратқан адамзатты,

Сен де сүй ол Алланы жаннан тәтті.

Адамзаттың бәрін сүй бауырым деп,

Және хақ жолы осы деп әділетті.

Осы үш сүю болады имани гүл

Иманның асылы үш деп сен тәхқиқ біл!

Ойлан дағы, үшеуін таратып бақ,

Басты байла жолына, малың түгіл.

4.3) Екінші шумақтың үшінші тармағында адам баласына қандай талап қояды?

a)

Ойланып, осы үшеуін анықтап біл;

b)

Дін жолымен саралап біл;

c)

Өмірдің өзінен таны;

d)

Адамдар әрекетінен үйрен;

e)

Дүние пайдасын ойла

13.

5 мәтін. Бір іспен қызықтамай, жай, салбырап, шаруасын істеп отырмаушы еді. Маған десе малай, малшы, қызметкер қатынның болса да, бір тәуір мінезін, қылығын тауып, жақсы көріп, ойнап, қалжыңдап отырар еді. Еш уақытта іші сүймеген, сенбеген адамымен мәжілістес болып, ұзақ отыра алмаушы еді. Ондай адамдармен бас қоспақ уақыт еріксіз кез келсе, ол уақытты өзіне абақтыдан кем көрмейтін. Сыпайылыққа, салиха әдептіленіп, аяғының басқанын аңдып, аузынан шыққан сөзін санап отыратұғын адамға да, уақытқа да риза емес. Жарқын жүзбен, ашық көңілмен қытықсыз келетұғын адамды аңсап, сағынып, ондай адамы келгенде, баласы я туған бауыры келген кісідей қуанып қалатын.

5.1) Мәтін кімнің естелігінен алынған?

a)

Көкбай

b)

Камалия

c)

Уәсила

d)

Турағұл

e)

Төлеу

14.

5 мәтін. Бір іспен қызықтамай, жай, салбырап, шаруасын істеп отырмаушы еді. Маған десе малай, малшы, қызметкер қатынның болса да, бір тәуір мінезін, қылығын тауып, жақсы көріп, ойнап, қалжыңдап отырар еді. Еш уақытта іші сүймеген, сенбеген адамымен мәжілістес болып, ұзақ отыра алмаушы еді. Ондай адамдармен бас қоспақ уақыт еріксіз кез келсе, ол уақытты өзіне абақтыдан кем көрмейтін. Сыпайылыққа, салиха әдептіленіп, аяғының басқанын аңдып, аузынан шыққан сөзін санап отыратұғын адамға да, уақытқа да риза емес. Жарқын жүзбен, ашық көңілмен қытықсыз келетұғын адамды аңсап, сағынып, ондай адамы келгенде, баласы я туған бауыры келген кісідей қуанып қалатын.

5.2) Естелікте Абайдың қандай қасиеті танылады?

a)

Ақкөңіл адалдығы;

b)

Кеуделі паңдығы;

c)

Дүниеқұмарлығы;

d)

Жасанды сыпайыгершілігі;

e)

Уақытты бағаламайтындығы.

15.

5 мәтін. Бір іспен қызықтамай, жай, салбырап, шаруасын істеп отырмаушы еді. Маған десе малай, малшы, қызметкер қатынның болса да, бір тәуір мінезін, қылығын тауып, жақсы көріп, ойнап, қалжыңдап отырар еді. Еш уақытта іші сүймеген, сенбеген адамымен мәжілістес болып, ұзақ отыра алмаушы еді. Ондай адамдармен бас қоспақ уақыт еріксіз кез келсе, ол уақытты өзіне абақтыдан кем көрмейтін. Сыпайылыққа, салиха әдептіленіп, аяғының басқанын аңдып, аузынан шыққан сөзін санап отыратұғын адамға да, уақытқа да риза емес. Жарқын жүзбен, ашық көңілмен қытықсыз келетұғын адамды аңсап, сағынып, ондай адамы келгенде, баласы я туған бауыры келген кісідей қуанып қалатын.

5.3) Естеліктен Абайдың адам бойындағы қандай қасиеттерді ерекше бағалағанын көреміз?

a)

Жалған сыпайыгершілік, жасанды әдептілік;

b)

Салғырттық, малқұмарлық;

c)

Бос сөзділік, қырттық;

d)

Тәуір мінез, ашық көңіл;

e)

Астарлы қулық, паң мінез.

Абайтану 3 деңгей 1-5 тапсырма

Total questions: 15

Worksheet time: 8mins

Similar Resources on Wayground