Free Printable 19. Мәтін үлгілері, 2-бөлім

1.

Жер – дөңгелек

ІХ ғасырда жиналған ғалымдары Жердің дөңгеленіп отырғанына сенімді болған. Астроном Ибн Хазмның пікірі бойынша, «Күннің Жердің нақты бір нүктесіне әрқашан тік әдіс» дәлел бола алады. Бұл Ғалилей жаңалық ашқанға дейін 500 жыл бұрын айтылған. Мұсылман астрономдарының есебі нақты болғаны сонша, олар экватордың ұзындығы 40253,4 километр деп есептеп, 200 км-ге ғана қателесті.

1. Жердің дөңгелек екенін ең алғаш айтқан кім екенін көрсетіңіз

a)

А) Ғалилей

b)

B) Коперник

c)

С) Мұсылман ғалымдары

d)

D) Немис астрономы

e)

E) Шайырлар

2.

Жер – дөңгелек

ІХ ғасырда жиналған ғалымдары Жердің дөңгеленіп отырғанына сенімді болған. Астроном Ибн Хазмның пікірі бойынша, «Күннің Жердің нақты бір нүктесіне әрқашан тік әдіс» дәлел бола алады. Бұл Ғалилей жаңалық ашқанға дейін 500 жыл бұрын айтылған. Мұсылман астрономдарының есебі нақты болғаны сонша, олар экватордың ұзындығы 40253,4 километр деп есептеп, 200 км-ге ғана қателесті.

2. Экватордың ұзындығын анықтаңыз

a)

A) 40253,4 км

b)

B) 40053,4 км

c)

С) 4500 км

d)

D) 500,42 км

e)

E) 3828,54 км

3.

Әмір Темір тарихтағы жер жүзін бағындырған ең ірі қолбасшылардың бірі. 1336 ж. ауыл кешінде туылған. Жақсы тәлім алған Әмір Темір 1370 ж. Самарқантта таққа отырып Мәуренахрдың қолына алды. Қытаймен Делиге дейінгі бүкіл Азияны, Ирак, Сирия және Измирге дейінгі Анадолыны басып алды. Қытайға жорыққа бара жатып 1405 ж 20 ақпанда қайтыс болды. Қабірі Самарқантта. Өте данышпан және ұлы әмірші болған. Өте көп медресе және кітапханалар аштырған.

Шағатай мемлекетінің жақсылығы Ташкенттің әкімі болған Тарағай – атақты Нақши шейхы Әмір Күлалды құрметпен. Әмір Құлал Әмір Темірге жабдықтарынан Шәмсәддин Күлалды ұстаз қылып тағайындалды. Самарқанттағы кесенесінде бас жағында жанынан ажырасқан ұста Мир Береке, дәл алдында Әмір Құлалдың баласы Омар жатыр. Әмір Темірдің жастық шағында бір қақтығыс кезінде аттан құлап оң аяғынып, жарамай жарық. Оң қолының екі кіші саусағы сынады. Осыған байланысты, ерекше дұшпандары оны Тимур – Ланг (парсыша –Ақсақ Темір) деп атап кетеді. Оның үстіне 1941 жылы Кеңес Үкіметі аппараты ашылған кезде, 1,70 метр бойымен, оң аяғы ақсақ болған денесін көреді. Қабірінің сыртында «Мазарымды ашқан адаммен де қорқынышты бір дұшпанға тап болады» деп жазылған. Қазба жұмыстарының ертесіне Гитлер Кеңес үкіметіне шабуылдайды.

Үзіндіден Әмір Темірдің қандай қасиетін көруге болады?

«Мазарымды ашқан адам менің де қорқынышты бір дұшпанға тап болады»

a)

білімді

b)

ақылды

c)

саясаткер

d)

көріпкел

e)

батыр

4.

Әмір Темір тарихтағы жер жүзін бағындырған ең ірі қолбасшылардың бірі. 1336 ж. ауыл кешінде туылған. Жақсы тәлім алған Әмір Темір 1370 ж. Самарқантта таққа отырып Мәуренахрдың қолына алды. Қытаймен Делиге дейінгі бүкіл Азияны, Ирак, Сирия және Измирге дейінгі Анадолыны басып алды. Қытайға жорыққа бара жатып 1405 ж 20 ақпанда қайтыс болды. Қабірі Самарқантта. Өте данышпан және ұлы әмірші болған. Өте көп медресе және кітапханалар аштырған.

Шағатай мемлекетінің жақсылығы Ташкенттің әкімі болған Тарағай – атақты Нақши шейхы Әмір Күлалды құрметпен. Әмір Құлал Әмір Темірге жабдықтарынан Шәмсәддин Күлалды ұстаз қылып тағайындалды. Самарқанттағы кесенесінде бас жағында жанынан ажырасқан ұста Мир Береке, дәл алдында Әмір Құлалдың баласы Омар жатыр. Әмір Темірдің жастық шағында бір қақтығыс кезінде аттан құлап оң аяғынып, жарамай жарық. Оң қолының екі кіші саусағы сынады. Осыған байланысты, ерекше дұшпандары оны Тимур – Ланг (парсыша –Ақсақ Темір) деп атап кетеді. Оның үстіне 1941 жылы Кеңес Үкіметі аппараты ашылған кезде, 1,70 метр бойымен, оң аяғы ақсақ болған денесін көреді. Қабірінің сыртында «Мазарымды ашқан адаммен де қорқынышты бір дұшпанға тап болады» деп жазылған. Қазба жұмыстарының ертесіне Гитлер Кеңес үкіметіне шабуылдайды.

Әмір Темірдің қабірі қай жерде орналасқан?

a)

қайтыс болған жерінде

b)

туған жерінде

c)

басып алған жерінде

d)

жорықта жүрген жерінде

e)

таққа отырған жерінде

5.

Әмір Темір тарихтағы жер жүзін бағындырған ең ірі қолбасшылардың бірі. 1336 ж. ауыл кешінде туылған. Жақсы тәлім алған Әмір Темір 1370 ж. Самарқантта таққа отырып Мәуренахрдың қолына алды. Қытаймен Делиге дейінгі бүкіл Азияны, Ирак, Сирия және Измирге дейінгі Анадолыны басып алды. Қытайға жорыққа бара жатып 1405 ж 20 ақпанда қайтыс болды. Қабірі Самарқантта. Өте данышпан және ұлы әмірші болған. Өте көп медресе және кітапханалар аштырған.

Шағатай мемлекетінің жақсылығы Ташкенттің әкімі болған Тарағай – атақты Нақши шейхы Әмір Күлалды құрметпен. Әмір Құлал Әмір Темірге жабдықтарынан Шәмсәддин Күлалды ұстаз қылып тағайындалды. Самарқанттағы кесенесінде бас жағында жанынан ажырасқан ұста Мир Береке, дәл алдында Әмір Құлалдың баласы Омар жатыр. Әмір Темірдің жастық шағында бір қақтығыс кезінде аттан құлап оң аяғынып, жарамай жарық. Оң қолының екі кіші саусағы сынады. Осыған байланысты, ерекше дұшпандары оны Тимур – Ланг (парсыша –Ақсақ Темір) деп атап кетеді. Оның үстіне 1941 жылы Кеңес Үкіметі аппараты ашылған кезде, 1,70 метр бойымен, оң аяғы ақсақ болған денесін көреді. Қабірінің сыртында «Мазарымды ашқан адаммен де қорқынышты бір дұшпанға тап болады» деп жазылған. Қазба жұмыстарының ертесіне Гитлер Кеңес үкіметіне шабуылдайды.

Әмір Темірге неліктен Ақсақ Темір аты берілді?

a)

соғыс кезінде аяғына оқ тиген

b)

егде шағында соғыста аттан құлап аяғын тайды

c)

аяғы кем болып туылғандықтан

d)

соғыста аттан құлап аяғын аяқтағандықтан

e)

дұшпандары жек көрген адам

6.

Ала жіптей шұбалған жолмен қорапты машина келеді. Өршеленіп өрге ұмтылады. Белестен соң белес артта қалып жатыр. Жатаған өңес, жасыл бел қалды. Көбігін көкке шашқан асау өзен қалды.

Қабинада екеу еді. Ересегі қаршығадай құнтиған қағилез адам – Бөрібай. Қасындағысы – кенже ұлы Бекен. Құлағы қалқиған, сары бала. Бұл төртінші сыныпты бітіріп, жайлаудағы нағашысына келе жатыр. Аузы аңқиып, жол қызығына баққанына екі сағаттан асқан. Әлі жалығар емес. Ол андағайлап келіп тұра қалғандай болатын кереге тастардан да, қалың нудың мүлгіген тыныштығынан да, бұтадан бұтаға, гүлден гүлге қонып, әудем жерге дейін шығарып салатын сары шымшықтың ықыласынан да әлдебір сыр түйіп, ойға түйгендей.

Үзіндідегі жыл мезгілі

a)

қыс

b)

жазғытұры

c)

жаз

d)

көктем

e)

күз

7.

Ала жіптей шұбалған жолмен қорапты машина келеді. Өршеленіп өрге ұмтылады. Белестен соң белес артта қалып жатыр. Жатаған өңес, жасыл бел қалды. Көбігін көкке шашқан асау өзен қалды.

Қабинада екеу еді. Ересегі қаршығадай құнтиған қағилез адам – Бөрібай. Қасындағысы – кенже ұлы Бекен. Құлағы қалқиған, сары бала. Бұл төртінші сыныпты бітіріп, жайлаудағы нағашысына келе жатыр. Аузы аңқиып, жол қызығына баққанына екі сағаттан асқан. Әлі жалығар емес. Ол андағайлап келіп тұра қалғандай болатын кереге тастардан да, қалың нудың мүлгіген тыныштығынан да, бұтадан бұтаға, гүлден гүлге қонып, әудем жерге дейін шығарып салатын сары шымшықтың ықыласынан да əлдебір сыр түйіп, ой аңғарғандай.

Бекен қайда келе жатыр?

a)

жайлаудағы нағашысына

b)

ауылға, ата-әжесіне

c)

жайлаудағы жиендеріне

d)

демалысқа, өз үйіне

e)

қалаға, туыстарына

8.

Зайсан көлін ертеде монғолша Хуно-Хуто-Нор – «Қоңыраулы көл» деп атап өтті. Бұл атау алыстан көк толқынның қоңырауша сылдырлап естілуіне байланысты айтылған болар.

Зайсан көлі ерекше жаздыгүні өте әдемі болады. Ол жаздың тымық күнінде шексіз теңізге ұқсайды. Көл өте үлкен, жағалай біткен көк құрақ.

Құсы көп, ерекше жазғытұрым қаз қаптап кетеді. Жұмыртқаларын қамыс құраққа салады. Қайықпен аралап жүріп қаптап алуға болатын. Қамыстарда шағала, үйрек, қаз, бірқазан, әупілдектер, суында құндыз, ондатрлар мекен етеді. жарты шабақ балық көп, одан кейін шортан, қарабалық, сазан, алабұға. Міне, Зайсан көлі бұрын осындай еді.

Көлдің «Қоңыраулы көл» аталуының орнына неде

a)

көк толқындарға байланысты

b)

көлден шыққан ерекше дыбысқа байланысты

c)

көл толқындарының бұйралығына байланысты

d)

көлде жүзген құс үнінің жағымдылығына байланысты

e)

көлдің әдемілігіне байланысты

9.

Зайсан көлін ертеде монғолша Хуно-Хуто-Нор – «Қоңыраулы көл» деп атап өтті. Бұл атау алыстан көк толқынның қоңырауша сылдырлап естілуіне байланысты айтылған болар.

Зайсан көлі ерекше жаздыгүні өте әдемі болады. Ол жаздың тымық күнінде шексіз теңізге ұқсайды. Көл өте үлкен, жағалай біткен көк құрақ.

Құсы көп, ерекше жазғытұрым қаз қаптап кетеді. Жұмыртқаларын қамыс құраққа салады. Қайықпен аралап жүріп қаптап алуға болатын. Қамыстарда шағала, үйрек, қаз, бірқазан, әупілдектер, суында құндыз, ондатрлар мекен етеді. жарты шабақ балық көп, одан кейін шортан, қарабалық, сазан, алабұға. Міне, Зайсан көлі бұрын осындай еді.

Екінші абзацта не туралы айтылған?

a)

көлдегі балықтар туралы

b)

қамысты құрақтағы құстар

c)

көл атауы

d)

көлдегі жәндіктер

e)

көлдің көлемі

10.

бұрын бір тышқан болыпты. Ол өте ақкөңіл, достарымен тату екен. Бірақ жаңа келген оның жегісі келіп тыныштық бермепті.

Бір күні оның ұйықтап жатқанын көрген мысық байқамаған болып жалпақ табанымен жаншып өтті. Шошыған тышқан орнынан қарғып тұрып мысыққа:

–Мен ешқашан басқаларға жамандық жасаған емеспін. Сен неге маған өшіп жүрсің?-дейді. Мысық тәкаппарлана:

–Саған тышқан бол деген кім? Тышқан екенсің, жеуге тиіспіз! – дейді.

оның түпкі ни байқағанынан кейін сақтанып, сервер- тышта тығылып жүретін болыпты.

Бір тәуірі көлік өтешіл екен. Басы жастыққа тиді болды, қорылдай кетіп, қанша оятса да оянбайды екен. білген ақылды тышқан ебін тауып, ұйықтап жатқан дұшпанының мойнына байлап қойды. күнде, жүрген сайын сылдырайтын желі арқылы алаңсыз ұйықтап, еркін жүретін болыпты.

Мәтін мазмұнына сай тақырып

a)

тату-тәтті өмір

b)

мысық пен тышқан

c)

қулығын асырған тышқан

d)

ұстаз

e)

жаңа дос

11.

бұрын бір тышқан болыпты. Ол өте ақкөңіл, достарымен тату екен. Бірақ жаңа келген оның жегісі келіп тыныштық бермепті.

Бір күні оның ұйықтап жатқанын көрген мысық байқамаған болып жалпақ табанымен жаншып өтті. Шошыған тышқан орнынан қарғып тұрып мысыққа:

–Мен ешқашан басқаларға жамандық жасаған емеспін. Сен неге маған өшіп жүрсің?-дейді. Мысық тәкаппарлана:

–Саған тышқан бол деген кім? Тышқан екенсің, жеуге тиіспіз! – дейді.

оның түпкі ни байқағанынан кейін сақтанып, сервер- тышта тығылып жүретін болыпты.

Бір тәуірі көлік өтешіл екен. Басы жастыққа тиді болды, қорылдай кетіп, қанша оятса да оянбайды екен. білген ақылды тышқан ебін тауып, ұйықтап жатқан дұшпанының мойнына байлап қойды. күнде, жүрген сайын сылдырайтын желі арқылы алаңсыз ұйықтап, еркін жүретін болыпты

Мәтін мазмұнына сай мақал

a)

диірменде туған тышқан тарсылдан қорықпас

b)

досы көпті жау алмайды

c)

жалғыз қаздың үні шықпас

d)

2 қошқардың басы 1 қазанға сыймас

e)

ежелгі дұшпан ел болмас

12.

бұрын бір тышқан болыпты. Ол өте ақкөңіл, достарымен тату екен. Бірақ жаңа келген оның жегісі келіп тыныштық бермепті.

Бір күні оның ұйықтап жатқанын көрген мысық байқамаған болып жалпақ табанымен жаншып өтті. Шошыған тышқан орнынан қарғып тұрып мысыққа:

–Мен ешқашан басқаларға жамандық жасаған емеспін. Сен неге маған өшіп жүрсің?-дейді. Мысық тәкаппарлана:

–Саған тышқан бол деген кім? Тышқан екенсің, жеуге тиіспіз! – дейді.

оның түпкі ни байқағанынан кейін сақтанып, сервер- тышта тығылып жүретін болыпты.

Бір тәуірі көлік өтешіл екен. Басы жастыққа тиді болды, қорылдай кетіп, қанша оятса да оянбайды екен. білген ақылды тышқан ебін тауып, ұйықтап жатқан дұшпанының мойнына байлап қойды. күнде, жүрген сайын сылдырайтын желі арқылы алаңсыз ұйықтап, еркін жүретін болыпты.

Тышқанның алаңсыз өмір суруіне негіз болған жағдай

a)

шыдамдылығы

b)

шапшаңдығы

c)

тапқырлығы

d)

батылдығы

e)

ептілігі

13.

бұрын бір тышқан болыпты. Ол өте ақкөңіл, достарымен тату екен. Бірақ жаңа келген оның жегісі келіп тыныштық бермепті.

Бір күні оның ұйықтап жатқанын көрген мысық байқамаған болып жалпақ табанымен жаншып өтті. Шошыған тышқан орнынан қарғып тұрып мысыққа:

–Мен ешқашан басқаларға жамандық жасаған емеспін. Сен неге маған өшіп жүрсің?-дейді. Мысық тәкаппарлана:

–Саған тышқан бол деген кім? Тышқан екенсің, жеуге тиіспіз! – дейді.

оның түпкі ни байқағанынан кейін сақтанып, сервер- тышта тығылып жүретін болыпты.

Бір тәуірі көлік өтешіл екен. Басы жастыққа тиді болды, қорылдай кетіп, қанша оятса да оянбайды екен. білген ақылды тышқан ебін тауып, ұйықтап жатқан дұшпанының мойнына байлап қойды. күнде, жүрген сайын сылдырайтын желі арқылы алаңсыз ұйықтап, еркін жүретін болыпты.

Мәтіннен күштің қай қасиеті

a)

айлакер

b)

мақтаншақ

c)

жалқау

d)

өркөкірек

e)

батыл

19. Мәтін үлгілері, 2-бөлім

Total questions: 13

Worksheet time: 7mins

Similar Resources on Wayground