ข้อ ก.

ข้อ ข.

ข้อ ค.

ข้อ ง.

อุปสรรค

ภาระหน้าที่

ความทุกข์ยาก

ความทุกข์ใจ

อุปมา

อุปลักษณ์

สัญลักษณ์

อติพจน์

บุคคลพึงรักษาชีวิตของตนยิ่งกว่าสิ่งใด

พันธกรณีที่มีต่อชาติบ้านเมืองนั้นสำคัญยิ่งกว่าชีวิต

บุคคลพึงสละแม้ชีวิตเพื่อผู้นำที่ทรงไว้ซึ่งคุณธรรม

บุคคลที่ไม่ว่าจะอยู่ในฐานะใดย่อมต้องการความเห็นใจและความเมตตาจากผู้อื่น

ให้เห็นใจชาวนา

ให้สำนึกถึงบุญคุณชาวนา

ให้คิดช่วยเหลือชาวนา   

ให้เห็นความเหน็ดเหนื่อยของชาวนา

เนื้อหา 

ความเปรียบ

ภาษา

น้ำเสียง

กวีผู้นี้รับราชการมีตำแหน่งเป็นข้าราชการส่วนท้องถิ่นอยู่ในชนบท

ส่วนจิตร ภูมิศักดิ์ ใช้ชีวิตเสมือนกับนำชาวนามาบรรยายเรื่องของตนให้ผู้อ่านฟังด้วยตนเอง

เรื่องความทุกข์ของชาวนาในบทกวี ก็คงยังจะเป็นแรงสร้างความสะเทือนใจให้แก่กวียุค

คอมพิวเตอร์สืบต่อไป

อย่าว่าแต่การลำเลิกทวงบุญคุณเลยความช่วยเหลือที่สังคมมีต่อคนกลุ่มนี้ในด้านของปัจจัยใน

การผลิต การพยุงหรือการประกันราคา และการรักษาความยุติธรรมทั้งปวง ก็ยังแทบจะเป็นไปไม่ได้

เพราะฤดูกาลที่เปลี่ยนแปลงไม่แน่นอน

เพราะผลผลิตที่ได้ตกถึงชาวนาน้อยมาก

เพราะที่ดินขาดความอุดมสมบูรณ์

เพราะชาวนาถูกเอารัดเอาเปรียบเรื่องราคาข้าว

ข้าวนี้น่ะมีรส ให้ชนชิมทุกชนชั้นเบื้องหลังสิทุกข์ทน และขมขื่นจนเขียวคาว

จากแรงมาเป็นรวง ระยะทางนั้นเหยียดยาวจากรวงเป็นเม็ดพลาว ล้วนทุกข์ยากลำเค็ญเข็ญ

เหงื่อหยดสักกี่หยาด ทุกหยดหยาดล้วนยากเย็นปูดโปนกี่เส้นเอ็น จึงแปรรวงมาเปิบกิน

 ถูกทุกข้อ

ชอบเป็นกวี

เข้าใจปัญหาของขาวนาจีน

แสดงบทกวีทัศน์ของชาวนา

เข้าใจปัญหาและความทุกข์ยากของชาวนา

กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์

ไม่ปรากฎนามผู้แต่ง

รัชกาลที่ ๒

สุนทรภู่

ครานั้นจึงโฉมเจ้าวันทอง ต้องมนตร์มัวหมองเป็นหนักหนา

ฝันว่าพลัดไปในไพรเถื่อน เลื่อนเปื้อนไม่รู้ที่จะกลับหลัง

เวรกรรมนำไปไม่รั้งรอ มิพอที่จะต้องพรากก็จากมา

จุดเทียนสะกดข้าวสารปราย ภูตพรายโดดเรือนสะเทือนผาง

ครานั้นพระองค์ผู้ทรงภพ            ฟังจบแค้นคั่งดังเพลิงไหม้

          เหมือนดินประสิวปลิวติดกับเปลวไฟ         ดูดู๋เป็นได้อีวันทอง

อีแสนถ่อยจัญไรใจทมิฬ             ดังเพชรนิลเกิดขึ้นในอาจม

          รูปงามนามเพราะน้อยไปหรือ                 ใจไม่ซื่อสมศักดิ์เท่าเส้นผม

คิดคะนึงถึงมิตรแต่ก่อนเก่า                   นิจจาเจ้าเหินห่างร้างพิสมัย

          ถึงสองครั้งตั้งแต่พรากจากพี่ไป               ดังเด็ดใจจากร่างก็ราวกัน

เจ้าพลายงามตามรับเอากลับมา         ทีนี้หน้าจะดำเป็นน้ำหมึก

          กำเริบใจด้วยเจ้าไวยกำลังฮึก                 จะพาแม่ตกลึกให้จำตาย

เสาวรจนี

นารีปราโมทย์

พิโรธวาทัง

สัลลาปังคพิสัย

      แสนถ่อยใครจะถ่อยเหมือนมันบ้าง 

 ทุกอย่างที่จะชั่วอ้ายหัวลื่นเวียนแต่เป็นถ้อยความไม่ข้ามคืน 

    น้ำยืนหยั่งไม่ถึงยังดึงมา

นิจจาใจเจ้าจะให้พี่เจ็บจิต   

     ดังเอากริชแกระกรีดในอกผัว

    เกรงผิดคิดบาปจึงหลาบกลัว 

  พี่นี้ชั่วเพราะหมิ่นประมาทความ

สำคัญคิดว่าผู้ร้ายให้นึกกลัว

 กอดผัวร้องดิ้นจนสิ้นเสียงซวนซบหลบลงมาหมอบเมียง 

 พระหมื่นไวยเข้าเคียงห้ามมารดา

เลี้ยงมึงไม่ได้อ้ายใจร้าย 

     ชอบแต่เฆี่ยนสองหวายตลอดสัน

     แล้วกลับความถามข้างวันทองพลัน 

   เออเมื่อมันฉุดคร่าพามึงไป

ถือดาบฟ้าฟื้นยืนแกว่งไกว  ตกใจกลัวว่าจะฆ่าฟัน

แล้วทำผงอิทธิเจเข้าเจิมพักตร์  คนเห็นคนทักรักทุกหน้า

เป่ามนตร์เบื้องบนชอุ่มมัว  พรายยั่วยวนใจให้ไคลคลา

สีขี้ผึ้งสีปากกินหมากเวทย์  ซึ่งวิเศษสารพัดแก้ขัดสน

ตัวเราก็มิได้รักชีวิต  อันความตายอุปมาเหมือนนอนหลับ ท่านเร่งกลับไปบอกแก่โจโฉให้

                ตระเตรียมทหารไว้ให้พร้อม เราจะยกลงไปรบ

ถึงมาตรว่าท่านจะได้ความลำบากก็อุปมาเหมือนหนึ่งลุยเพลิงอันลุก  แลข้ามพระมหาสมุทรอัน

                กว้างใหญ่  ก็จะลือชาปรากฏชื่อเสียงท่านไปภายหน้า  ว่าเป็นชาติทหารมีใจสัตย์ซื่อกตัญญูต่อ

                แผ่นดิน

เราก็แจ้งอยู่ว่าครั้งนี้ได้ทีทำการศึก แต่ใจเรานั้นเป็นห่วงอยู่ถึงบุตร  ถ้าบุตรเป็นอันตราย  ข้างหลัง

                ชีวิตเราก็จะตายด้วย ประการหนึ่งมาตรว่าจะยกไปก็ไม่มีชัยชนะด้วยเหตุไม่สบาย

๔.  เล่าปี่นั้นเป็นคนมีสติปัญญา  ถ้าละไว้ช้าก็จะมีกำลังมากขึ้น  อุปมาเหมือนลูกนกอันขนปีกยังไม่ขึ้น

                พร้อม  แม้เราจะนิ่งไว้ให้อยู่ในรังฉะนี้  ถ้าขนขึ้นพร้อมแล้วก็จะบินไปทางไกลได้ ซึ่งจะจับตัวนั้น

                เห็นจะได้ความขัดสน

รู้ผิดรู้ชอบ

หนีร้อนมาพึ่งเย็น

ผ่อนสั้นผ่อนยาว

รู้หลบเป็นปีก รู้หลีกเป็นหาง

ความกตัญญูรู้คุณ

ความเป็นผู้มีวาจาสัตย์

ความกล้าหาญเด็ดเดี่ยว

ความจงรักภักดีต่อกษัตริย์

กวนอูก็คิดรักเล่าปี่อยู่มิได้ขาด

กวนอูห่มเสื้อขาด โจโฉจึงเอาเสื้ออย่างดีให้กวนอู

แล้วโจโฉก็ให้กวนอูกินโต๊ะ แล้วว่าพรุ่งนี้เช้าเราจะยกกลับไปเมืองฮูโต๋

เหตุไฉนท่านจึงรักม้าอันเป็นสัตว์เดียรัจฉานมากกว่าทรัพย์สิ่งสินอีกเล่า

สัททุลวิกกีฬิตฉันท์

วิชชุมมาลาฉันท์

อุปชาติฉันท์

อีทิสังฉันท์

อุปมา  

สัทพจน์

อุปลักษณ์

         บุคลาธิษฐาน

แพร้วแพร้วพรายพรายข่ายกรอง ก่องสกาวดาวทอง

          ทั้งพู่สุพรรณสรรถกล

     ขุนอัศว์อาตม์โอ่โอฬาร       รำทวนเทิดปาน

          ประหนึ่งจะโถมโจมแทง

ต่างตัวดีดโลดโดดลอย       เริงเล่นเผ่นคอย

          จะควบประกวดอวดพล

ขุนคชขึ้นคชชินชาญ          คุมพลคชสาร

          ละตัวกำแหงแข็งขัน

อย่าไว้ใจทาง อย่าวางใจคน จะจนใจเอง

ความมีปัญญาช่วยให้เอาชนะศัตรูได้สำเร็จ

ความเห็นแก่ตัวและอิจฉาริษยานำมาซึ่งความแตกสามัคคี

ความไม่สามัคคีปรองดองทำให้หมู่คณะและบ้านเมืองประสบความหายนะได้

ไป่เห็นกะเจ็บแสบ          ชิวแทบจะทำลาย

           มอบสัตย์สมรรถหมาย               มนมั่นมิหวั่นไหว

เอออุเหม่นะมึงชิช่างกระไร

           ทุทาสสถุลฉะนี้ไฉน           ก็มาเป็น

เสื่อมสีสะผมเผ้า       สิริเปล่าประจานตัว

           เป็นเยี่ยงประหยัดกลัว               ผิมลักจะหลาบจำ

ต่างทรงสำแดง        ความแขงอำนาจ

          สามัคคีขาด                           แก่งแย่งโดยมาน

          ภูมิศลิจฉวี                             วัชชีรัฐบาล

           บ่ ชุมนุมสมาน                       แม้แต่สักองค์

ทราบข่าวขจรกิรติบา       รมิว่าพระองค์เป็น

                    เอกอัครกษัตริย์สุขุมเพ็ญ     กรุณามหาศาล

บางคนกมลอ่อน             อุระข้อนพิไรพรรณน์

           บางพวกพิสัยฉัน                กุธเกลียดก็เสียดสี

ควรขัตติยยานยรรยง      เพียงพาหนาสน์องค์

           สหัสนัยน์ใดปาน

พะพ้องพระอาชญา         บมิน่าจะเป็นจะปาน

           มิหนำนิเทสการ                 ทวิวิธลุทัณฑทวน

โดยเต็มกตัญญู              กตเวทิตาครัน

           ใหญ่ยิ่งและยากอัน            นรอื่นจะอาจทน

  ก็พ้อและต่อพิษ             ทุรทิฐิมานจน

           ลุโทสะสืบสน                   ธิพิพาทเสมอมา

ปลงอาตม์นิราศรา          ชคฤห์ฐานมุ่งไป

           สู่เทศสถานไกล                 บุรรัฐวัชชี

ทิชงค์เจาะจงเจตน์         กลห์เหตุยุยงเสริม

           กระหน่ำและซ้ำเติม           นฤพัทธก่อการณ์

หมดความสงสัยในตนแล้ว  

ไม่จัดทัพเพื่อเตรียมการป้องกัน

ละเว้นการเข้าร่วมประชุมดังที่เคยปฏิบัติ

เห็นความดีของวัสสการพราหมณ์

พระเจ้าอชาตศัตรู

พระเทวทัต

พระเจ้าพิมพิสาร

วัสสการพราหมณ์