«Ғұндар ертелі-кеш ат үстінен түспейді. Маңызды істер туралы кеңесетін болса, кеңесті ат үстінде отырып өткізеді. Олар өздеріне төніп тұрған патшаның қатал əмірін сезбейді, ал егер тайпа ақсақалдарының біреуі басшылық жасаса, жолында кездескеннің бəрін жайпап өтеді».

1.    «Билікті өз қолына алған қарлұқтар Енисей қырғыздарынан төнген қауіпті жоюды ойластырды. Олар Тараз, Ташкент қалаларын жаулап алған кездерін жақсы білетін еді. Атлах түбіндегі шайқасқа өздері де қатысқан болатын. Сондықтан олардан қауіпті болдырмау үшін 766-775 жылдары Қашғарияны жаулап алып, шығыстағы шекараны кеңейтеді».

Мəтіндегі қатені тауып шын мəнінде қарлұқтарға қауіп төндірген мемлекетті анықтаңыз

1.      «                                    » («Полярная звезда»). Қазақ саяхатшылары түнде жолға шыққанда осы жұлдызбен бағытын анықтайды. Осы жұлдызды      деп атау себебі, оның көк əлемінде қозғалмай, бір орында тұруынан болса керек.

                                  маңында қозғалып тұратын, одан алыстап та, жақындап та кетпейтін екі жұлдыз арқандаулы аттарды еске түсіреді, сондықтан да ол екі жұлдызды «Екі ақ ат» деп атайды.

Мəтінде сипатталған жұлдыз атауы

«Скифтерді Каспийден бастап, көбінесе «дайлар» деп атайды. Олардың шығысында орналасқан тайпалар массагеттер мен сақтар ортақ атпен скифтер дейді, бірақ əрбір тайпаның өз атауы бар. Олардың барлығы көшпелілер».

1.   «1768-1774 жж. Қазақстан,ға жіберілген алғашқы экспедициялардың бірін басқарған ғалым. Экспедиция бағыты Солтүстік-Батыс, Солтүстік жəне Солтүстік-Шығыс Қазақстан жерлері арқылы өтті. «Россия мемлекетінің əр түрлі аймақтарына саяхат» атты еңбегінде халықтың жағдайын, орналасуын, əскери бекіністердің салынуын, олардың өздеріне тəн белгілерін дəл суреттеген неміс саяхатшысы, натуралист».

Мəтінде қай зерттеуші туралы сипатталғанын анықтаңыз:

1.   «1928 ж. .... барлық шаруашылықтардың 2-ын қамтылса, 1930 ж. 1 сəуірінде -50,5-ы 1931 ж. күзіне қарай 65-ға жуығы, 1934 ж. – 89, 9 тартылды. Бұл науқан еріктілік қағидасы мен қарапайым заңдылықтың жаппай əрі өрескел бұзылуымен қатар жүрді».

Мəтінде көп нүктенің орнына сəйкес келетін ұғым (мəтінде сипатталған науқан)

1.     «Алдын ала жасалған есеп бойынша, Түрікстан мен Дала өлкесінен 500 мың адам алу көзделді. Аталған жарлық қазақ даласын ауыр жағдайда қалдырды. Тыл жұмыстарына жұмылдыру егін өнімдері мен пішен жинау, малды қысқы жайылымдарға айдауда дайындық кезінде жүргізілді...»

Мəтінде қай жылғы жарияланған жарлық жайында айтылған:

1.       «Революция жəне қазақтар» деген мақаласында: «Қырғыздарға (қазақтарға) Ақпан революциясы қандай түсінікті болған болса, оларға Қазан революциясы соншалықты түсініксіз болып көрінді... Олар алғашқы революцияны қандай қуанышпен қарсы алса, екіншісін соншалықты үрейлі қорқынышпен қарсы алды»,-деп жазған:

Куропаткин былай деп мойындауға мəжбүр болды: «Қырғыздар (қазақтар. - авт) соңғы 30 жылда, əсіресе соңғы 12 жылда барлық жағынан қыспаққа алынды. 1904 ж. бастап тек Жетісу облысы бойынша ғана олардан бірнеше миллион десятина жер тартып алынды». Мəтінде қай генерал-губернаторлықтың жағдайы сипатталғаy

1.       «Денсаулық сақтау саласында хан жұқпалы ауруларға қарсы екпе егу тəжірибесін енгізді. Ішкі Ордада аурухана жəне дəріхана ашылды. Далалық жағдайда бірінші болып Ішкі Орданың топонимикалық жəне гоеграфиялық картасын жасатты. Хан қару-жарақ палатасын ашты. Хан мереке кездері отшашулар ұйымдастырды, хайуанаттар бағын ашқан. Өз үйіне бильярд орнатты. Ол ордада ішімдік ішуге тыйым салды».

Мəтінде қай хан туралы айтылғанын анықтаңыз:

1.      Мəтінге қарап, қытайлықтардың қай көшпелі мемлекетпен дипломатиялық əрі туыстық қарым-қатынас орнатқанын анықтаңыз

«Қытай патшасы көп сыйлық талап етіп, гуньмо оларға 1000 жылқы жібереді. Бұл оқиға б.з.б. 107 жылы болған»:

«Ол Қазақстанның солтүстік өңірін басып өтті. Мұның өзі қазақтардың иелігіндегі жердің 4,2 млн десятинасын қосымша тартып алуға жеткізді. Темір жол құрылысы шаруалардың қоныс аударуына неғұрлым ұйымдасқан сипат берді. Шаруалардың темір жолы құрылысы аумағына (оның оңтүстігіне қарай 100 шақырым жерге дейін қоныс аударуына Сібір темір жол комитеті де мүдделі болды)».

Қай темір жол туралы айтылғанын анықтаңыз:

«Асан Қайғы Жерұйықты іздеп, Жетісуда болған кезінде «Жетісудың ағашының басы жеміс екен», екі сұлтан келіп орналасқан жер Шу туралы «Ей, Шу, атыңды теріс қойыпты, мынау ну қамысың еліңді ешбір жұтқа бере қоймас»:

«635 ж. Дулу мен нушеби тайпалары өздерін өздері басқаруға қолы жетеді, дулудың бес тайпасы мен нушебидің бес тайпасы бір бастықтан алады, бірақ ашина руынан емес, тегі жергілікті тайпалар тектілерінен алған болуға тиіс. Бұл бастықтардың əрқайсысы шадпен, яғни текті ханзада дəрежесімен теңестіріледі. Олардың əрқайсысына өкімет бейнесі ретінде бір-бір жебеден беріледі де «Он оқ түріктері» деген ат содан шығады. Екі одақтың, дулу мен нушебидің шекарасы Шу өзені белгіленді. Əлбетте, сепараттық- оқшаулану ағымына бейімделу онсыз да қақырап жатқан мемлекетті құтқара алмайды. Жаңа тəртіпті көп адамдар қанағат тұтады, бірақ бəрі емес».

Мəтінде сипатталған мемлекетті анықтаңыз:

1.     «Өзінің артықшылықтарына əбден сенімді ол өз жасақтарының бəрін де айбынымен, салиқалы мінез-құлқымен таңғалдыра қызықтырып, өзіне тарта білетін, өзінің жауларын күш көрсете қорқыта алатын, ал əрбір қалыптасқан нақты жағдайға қарай өзін бірде орыстардың қол астында болғандай, бірде қытайлардың қол астында болғандай ұстай білетін, бірақ іс жүзінде ешкімді мойындамайтын тəуелсіз билеуші еді».

Мəтінде сипатталған қазақ ханы:

"Ондағы көтерілісті басу Кавказдағы аймақтың бастығына жүктелді... Адай- қазақтарының жан аямай қарсы тұрғанына қарамай, көтеріліс жеңіліске ұшырады, күшті қаруланған тұрақты əскерлерге төтеп бере алмады".

Мəтінде сипатталған көтерілістің болған жылы:

«Басында əскерлер садақпен атысады. Садақ оғы біткеннен кейін жекпе-жекке шығып, қылыш жəне найзамен соғысады. Нəтижесінде массагеттер жеңіп шығады. Парсы жауынгерлерінің көбі қырылады...»:

«Халықтың өз төңірегіне топтастыра білген ол елді өнерге, күнкөріс тіршілікке баулып, бейбіт өмір салтын тартады. Сондықтан халық оны Білге хан деген атақ береді. Осы ханның білімділігінің арқасында наймандар қарақытайлардың үстемдігінен құтылған. Хан наймандар одағының басын қосып, Найман мемлекетін күшейтеді. Ол басқа елдермен сауда қатынасын дамытуға да көп көңіл бөлген»