๑. ฝูงวัวควายผ้ายลาทิวากาลค่อยค่อยผ่านท้องทุ่งมุ่งถิ่นตน

๒. คอกควายวัวรัวเกราะเปาะเปาะ! เพียง

รู้ว่าเสียงเกราะแว่วแผ่วแผ่วเอย

๔.อยู่ตามโรงมุงฟางข้างข้างนั้น

ทั้งไก่ขันแข่งดุเหว่าระเร้าเสียง

คนมีเกียรติต้องไปพบกัน

ที่หลุมศพ

ทุกชีวิตล้วนแล้วเดินทาง

ไปสู่ความตาย

อำนาจทำให้บุคลมี

ความสง่างาม

ทุกชีวิตมีความตายเป็นที่พึ่ง ความตายจึงเป็นธรรมดาของโลก

ทุกชีวิตมีความเสมอภาค

ทรัพย์สินเงินทองเป็นของนอกกาย

การสอดแทรกคุณธรรมเรื่องความสมัครสมานสามัคคีไว้ภายในบท

การเพิ่มข้อมูลความรู้เกี่ยวกับวีรกรรมบรรพชนที่ปกป้องชาติ

การรู้จักดัดแปลงวัฒนธรรมต่างชาติให้เข้ากับวัฒนธรรมไทย

ความร่ำรวยอวยสุขให้ทุกอย่าง

เหล่านี้ต่างรอตายทำลายขันธ์

วิถีแห่งเกียรติยศทั้งหมดนั้น

แต่ล้วนผันมาประจบหลุมศพเอย

ใครจะยอมละทิ้งซึ่งสุข

เคยเป็นทุกข์ห่วงใยเสียได้ง่ายใครจะยอมละถึงแดนแสนสบาย

โดยไม่ชายตาใฝ่อาลัยเอย

ไม่เช่นนั้นท่านกวีเช่นศรีปราชญ์

นอนอนาถาเล่ห์ใบไร้ภาษา

หรือผู้กู้บ้านเมืองเรืองปัญญา อาจจะมานอนจมถมดินเอย

๑. กรรมและกิเลส

อบายภูมิ

วัฏสงสาร

ห่างเอ๋ยห่างไกล

แต่สิ่งซึ่งเหลวใส่อาตมา

ห่างจากพวกมักใหญ่ฝักใฝ่หา

เพื่อรักษาความสราญฐานวิเวกสันโดษฟุ้งซ่านทะยานใจ

ร่มเชื้อเฉกหุบเขาลำเนาไศล

สันโดษฟุ้งซ่านทะยานใจ

ตามวิสัยชาวนาเย็นกว่าเอย

ตัวเอ๋ยตัวสะท้าน

อย่าบันดานดลใจให้ใฝ่ฝัน

ดูถูกกิจชาวนาสารพัน

และความครอบครองกันอันชื่นบาน

นกเอ๋ยนกแสก

จับจ้องร้องแจ๊กเพียงแถกขวัญ

อยู่บนยอดหอระฆังบังแสงจันทร์

มีเถาวัลย์รุงรังถึงหลังคา

หมดเอ๋ยหมดห่วง

หมดดวงวิญญาณลาญสลาย

ถึงลมเช้าชวยชื่นรื่นสบาย

เตือนนกแอนลมผายแผดลำพึง

ทิ้งทั้งหนูน้อยน้อยร่อยร่อยรับ

เห็นพ่อกลับปลื้มเปรมเกษมสันต์

เช้าก็ขับโคกระบือถือคันไถ่

สำราญใจตามเขตประเทศถิ่น

ไม่เหมือนอย่างบางศพญาติตกแต่ง

เครื่องแสดงเกียรติเลิศประเสริฐศรี

เป็นต้นแบบของการใช้ภาษาไทย

ให้ความรู้ด้านประวัติศาสตร์และโบราณคดี

เป็นหลักฐานทางสังคมวัฒนธรรม

ไพร่ฟ้าหน้าใส พ่อกูหนีญญ่ายพายจแจ้น

ตนกูพุ่งช้างขุนสามชน ด้วยชื่อมาสเมืองแพ้

ขุนสามชนเจ้าเมืองฉอดมาท่เมืองตาก

การใช้ภาษาร้อยกรองที่สละสลวย

การใช้ภาษาคำโดด คำซ้อน คำหลายพยางค์

การใช้ภาษาร้อยแก้วที่มีเสียงสัมผัสคล้องจองกัน

กูขี่ช้างเบกพล กูขับเข้าก่อนพ่อกู กูต่อช้างด้วยขุนสามชน

กูได้ตัวเนื้อตัวปลา กูเอามาแก่พ่อกู

วรรณคดีให้ความรู้ทางภูมิศาสตร์

วรรณคดีพรรณนาถึงการพลัดพราก

วรรณคดีบันทึกเรื่องราวลงบนแผ่นศิลา

ใครจักใคร่ค้าช้างค้า ใคร่จักใคร่ค้าม้าค้า

เมืองสุโขทัยนี้ดี ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว

คนในเมืองสุโขทัยนี้มักทาน มักทรงศีล มักโอยทา

กูต่อช้างด้วยขุนสามชน

ตนกูชนช้างขุนสามชนตัวชื่อมาสเมืองแพ้ ขุนสามชนพ่ายหนี

พ่อกูจึงขึ้นชื่อกูชื่อ

พระรามคำแหง

เพื่อกูพุ่งช้างขุนสามชน

พี่เผือผู้อ้ายตายจากเผือเตียมแต่ยังเด็ก เมื่อกูขึ้นใหญ่ได้สิบเก้า

เมื่อชั่วพ่อกู กูบำเรอแก่พ่อกู

กูบำเรอแก่แม่กู

กูได้ตัวเนื้อตัวปลา กูเอามาแก่พ่อกู กูได้หมากส้มหมากหวาน

อันใดกินอร่อยกินดี

กูเอามาแก่พ่อกู

ไพร่พลของพ่อได้หนีไปอย่างชุลมุน

ไพร่พลและพ่อได้หนีไปอย่างวุ่นวาย

ไพร่พลและพ่อได้หนีไปทางน้ำอย่างรวดเร็ว

ผีเทพดาในเขาอันนั้น เป็นใหญ่กว่าทุกผีในเมืองนี้

คนในเมืองสุโขทัยนี้ มักทาน มักทรงศีล มักโอยทาน

ไปลั่นกระดิ่งอันท่านแขวนไว้ พ่อขุนรามคำแหงเจ้าเมืองได้

ใครจักใคร่ค้าช้างค้า ใครจักใครค้าม้าค้า ใครจักใคร่ค้าเงือนค้าทองค้า

เบื้องตะวันโอกเมืองสุโขทัยนี้ มีพิหาร มีปู่ครู มีทะเลหลวง

ไพร่ฟ้าลูกเจ้าลูกขุน ผิแลผิดแผกแสกว้างกัน สวนดูแท้แล จึ่งแล่งความแก่เขาด้วยซื่อ