Worksheets71-140
Total questions: 70
Worksheet time: 35mins
Білім беру, түзету үрдісінің сипатымен ерекшеліктерін анықтайтын білім алуда ерекше қажеттіліктері бар тұлғалардың танымдық әрекетін басқаруды реттейтін, негізгі заңдылықтармен талаптар жүйесі
ережелер
әдістер
тәсілдер
принцип
жаттығулар
Бас миындағы қозғалыс жүйесінің зақымдануынан пайда болатын қимыл бұзылудың тобы бұл-
балалардағы церебральды паралич
ақыл-ой кемдік
гидроцефалия
энцефалопатия
Дауна синдромы
Тыныс алу бөліктеріне жатады:
өкпе, кеуде, тыныс алу жолы
тыныс алу жолы
өкпе-мұрын
ауыз, мұрын
мұрын, ауыз, өкпе
Арнайы педагогиканың негізгі мақсаты
медециналық педагогикалық шаралар арқылы даму кемістіктерін түзету
ақауларды педагогикалық құралдар арқылы теңестіру
дамушы тұлғаның әлеументтенуі және өзін өзі іс жүзінде көрсетуінің
жетістіктері
мүмкіндіктері шектеулі балаларды оңалту және абилитациялау
барлық жауабы дұрыс
Инклюзивті мектепте, мүмкіндігі шектеулі балалары бар отбасылармен шешілетін міндеттердің бірі:
ата-аналардың жағымды өзіндік бағалауларын қалыптастыру, үрейлікті жою;
дені сау құрдастар арасында ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды еріту ғана емес, бұл саралау және біріктіру.
мүмкіндігі шектеулі баланың даму ерекшеліктері мен білім алу қажеттіліктеріне, оның нақты мүмкіндіктеріне сәйкес білім беру процесін құру.
жекетұлғалық мәселелер мен басқа да жағымсыз сәттердің пайда болу қаупін қадағалау
тапсырманы орындау түрін, тапсыру мерзімін, оны ұйымдастыру, нәтижелерді ұсыну тәсілдерін өзгерту.
Кемістіктерді азайту, түзету және жоюға бағытталған педагогикалық және емдік шаралар жүйесі
түзету
компенсация
оңалту
абилитация
барлық жауабы дұрыс
Ағзаның айырылған функцияларын қайта толтыруға, сондай ақ әлеументтік функциялар мен еңбекке жарамдылыққа бағытталған медициналық педагогикалық және әлеументтік шаралардың кешені
оңалту
абилитация
бейімдеу
тексеру
оқыту
Зақымдалған ағза қызметін қайта құрастыру, орнын толықтыру процесі
компенсация
оңалту
түзету
бейімдеу
тәрбиелеу
Кемтер бала (балалар) дегеніміз
белгiленген тәртiппен расталған, туа бiткен, тұқым қуалаған, жүре пайда болған аурулардан немесе жарақаттардың салдарынан тiршiлiк етуi шектелген, дене және (немесе) психикалық кемiстiгi бар он сегiз жасқа дейiнгi бала (балалар)
ерте қолға алынбағандықтан, әлеуметтiк және медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау көрсетiлмегендiктен, дене және (немесе) психикалық дамуында кенжелеп қалу ықтималдығы жоғары болатын үш жасқа дейiнгi бала (балалар);
ағзасы (ағзалары) дамуының және (немесе) жұмыс iстеуiнiң ұзақ уақыт бойы әлеуметтiк, медициналық және педагогикалық түзеу арқылы қолдауды қажет ететіндей созылмалы бұзылуы;
адам психикасы дамуының және (немесе) жұмыс iстеуiнiң уақытша немесе тұрақты кемiстiгi, соның iшiнде: сенсорлық бұзылыстардың салдары; сөйлеу бұзылыстары;
психикалық және дене кемiстiгiнiң кез келген ұштасуы;
Күрделi кемiстiк
психикалық және дене кемiстiгiнiң кез келген ұштасуы;
ерте қолға алынбағандықтан, әлеуметтiк және медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау көрсетiлмегендiктен, дене және (немесе) психикалық дамуында кенжелеп қалу ықтималдығы жоғары болатын үш жасқа дейiнгi бала (балалар);
ағзасы (ағзалары) дамуының және (немесе) жұмыс iстеуiнiң ұзақ уақыт бойы әлеуметтiк, медициналық және педагогикалық түзеу арқылы қолдауды қажет ететіндей созылмалы бұзылуы;
адам психикасы дамуының және (немесе) жұмыс iстеуiнiң уақытша немесе тұрақты кемiстiгi, соның iшiнде: сенсорлық бұзылыстардың салдары; сөйлеу бұзылыстары;
белгiленген тәртiппен расталған, туа бiткен, тұқым қуалаған, жүре пайда болған аурулардан немесе жарақаттардың салдарынан тiршiлiк етуi шектелген, дене және (немесе) психикалық кемiстiгi бар он сегiз жасқа дейiнгi бала (балалар);
Психикалық кемiстiк
ақыл-ой дамуының бұзылыстары, соның iшiнде ақыл-ой жағынан кенжелеп қалу; психикалық дамуының тежелуi және осыған байланысты оқып-үйренудегі өзiндік қиындықтар;
ерте қолға алынбағандықтан, әлеуметтiк және медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау көрсетiлмегендiктен, дене және (немесе) психикалық дамуында кенжелеп қалу ықтималдығы жоғары болатын үш жасқа дейiнгi бала (балалар);
ағзасы (ағзалары) дамуының және (немесе) жұмыс iстеуiнiң ұзақ уақыт бойы әлеуметтiк, медициналық және педагогикалық түзеу арқылы қолдауды қажет ететіндей созылмалы бұзылуы;
психикалық және дене кемiстiгiнiң кез келген ұштасуы;
белгiленген тәртiппен расталған, туа бiткен, тұқым қуалаған, жүре пайда болған аурулардан немесе жарақаттардың салдарынан тiршiлiк етуi шектелген, дене және (немесе) психикалық кемiстiгi бар он сегiз жасқа дейiнгi бала (балалар);
Скрининг
"қатер" тобындағы балаларды анықтау мақсатымен жаппай стандартталған тексеру;
психикалық және дене кемiстiгiнiң кез келген ұштасуы;
ағзасы (ағзалары) дамуының және (немесе) жұмыс iстеуiнiң ұзақ уақыт бойы әлеуметтiк, медициналық және педагогикалық түзеу арқылы қолдауды қажет ететіндей созылмалы бұзылуы;
адам психикасы дамуының және (немесе) жұмыс iстеуiнiң уақытша немесе тұрақты кемiстiгi, соның iшiнде: сенсорлық бұзылыстардың салдары; сөйлеу бұзылыстары;
белгiленген тәртiппен расталған, туа бiткен, тұқым қуалаған, жүре пайда болған аурулардан немесе жарақаттардың салдарынан тiршiлiк етуi шектелген, дене және (немесе) психикалық кемiстiгi бар он сегiз жасқа дейiнгi бала (балалар);
Ерте қолға алу (ерте қолдау)
психикалық-дене бұзылыстары скринингiн, медициналық психологиялық-педагогикалық диагностиканы, емдеудi, дамыта оқытуды қамтитын, сәби жастағы (үш жасқа дейiнгi) балаларды әлеуметтiк және медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау;
психикалық және дене кемiстiгiнiң кез келген ұштасуы;
"қатер" тобындағы балаларды анықтау мақсатымен жаппай стандартталған тексеру;
адам психикасы дамуының және (немесе) жұмыс iстеуiнiң уақытша немесе тұрақты кемiстiгi, соның iшiнде: сенсорлық бұзылыстардың салдары; сөйлеу бұзылыстары;
белгiленген тәртiппен расталған, туа бiткен, тұқым қуалаған, жүре пайда болған аурулардан немесе жарақаттардың салдарынан тiршiлiк етуi шектелген, дене және (немесе) психикалық кемiстiгi бар он сегiз жасқа дейiнгi бала (балалар);
Ұзақ уақыт созылған аурулар салдарынан психикалық дамудың тежелуі (ПДТ) қалай аталады
соматогенді ПДТ
конституционалды ПДТ
психогенді ПДТ
церебральді органикалық генезді ПДТ
барлық жауабы дұрыс
Үш жастан кейінгі мидың органикалық түрде зақымдану салдарынан зиятының тұрақты түрде төмендеуі ол
деменция
дебильдік
олигофрения
ПДТ
дисграфия
Естуінде кемістігі бар балаларда екіншілік ақау болып табылады
таным қызметінің дамымауы
оқуға деген қызығушылықтың төмендеуі
сөйлеу тілі кемістіктері
есту анализатордың бұзылысы
барлық жауабы дұрыс
БЦП балаларда қандай тіл кемістігі болады:
дизартрия
дисграфия
дисфония
дислалия
дислексия
Тіл кемістігін зерттеп, жою үшін қандай әдістер қолданылады:
бақылау, әңгімелесу, түзету
анкета, сұхбаттасу
практикалық, лабороториялық
анкетелеу, бақылау
әңгімелесу, сұхбаттасу
Баланың сөйлеу тілінің бұзылуына әсер етеді:
сыртқы, ішкі фактор
ата-ананың немқұрайлығы
әлеуметік жағдай
достарының аз болуы
шошыну
Логопедия пәнінің негізгі мақсаты:
сөйлеу тілі бұзылған балаларды оқыту
есту кемістігі бар балаларды оқыту
көру кемістігі бар балаларды оқыту
тірек-қимыл аппараты бұзылған балаларды оқыту
ақыл-ойы кем балаларды оқыту
Тұтығуда комплексті психотерапиялық әсер ету-бұл:
барлық логопедиялық жұмыс кезіңде жүргізіліп, сөйлей алатына сендіру
баланың жүйке жүйесінің функциясын қалыпты жағдайда болуына мүмкіндік жасайды
ұзақ уақыт бойынды 8 – 9 ай жүйелі түрде жүргізілетін жүйелік сабақтар
әр түрлі жаттығулар мен ырғақтар немесе балалардың сөйлеуіне байланысты қозғалыс ойындарынан тұрады
тәрбие жұмыстарының барлық кезеңдерінде жүзеге асырылады
Жазудың бұзылуын қандай терминдермен атайды:
аграфия, дисграфия
дислексия, дизартрия
афазия, ринолалия
тұтығу
дислексия, дислалия
Дамуында кемістігі бар балаларға түзету жұмыстарын жүргізу жетістіктері байланысты:
кемістіктің ерте анықталуына
сақтандыру мерзімінің құрылуына
баланың көзқарасының кеңеюіне
еңбек ұйымының міндеттеріне
бағалаудың нақтылануы
Есту қабілетінің тұрақты, терең зақымдалу жағдайында дыбыс күшейткіш аппаратсыз, өз бетінше сөйлеу тілін қабылдай алмайтын тұлғалар:
естімейтіндер
нашар еститіндер
тірек-қимыл бұзылыстары
тіл бұзылыстары
көрмейтіндер
Аутизм-
бала дамуындағы ауытқушылықтың ауыр түрі
курделі кемістік
бала дамуындағы ауытқушылықтың орташа түрі
көру қабілеті зақымдалған бала
есту қабілеті зақымдалған бала
Аутист бала-
қоршаған ортаға, қоғамға мүлдем қызықпайды
қоршаған ортаға, қоғамға қызығушылығы мол
қоғамда өз орнын таба білген т ұлға
қоғамның белсенді мүшесі
барлық жауабы дұрыс
Аутизмді нақты психикалық дамудың бұзылуы деп тапқан және келесі көрсеткіштерін ажыратқан:
Л. Каннер
К.С. Лебединская
Л.С. Выготский
Г.М. Коржова
Т.А. Власова
Инклюзивті білім беру білдіреді:
біріктіріп оқыту
мүмкіндігі шектеулі балалардың қалыпты деңгейдегі балалардан бөлек оқыту
дәстүрлі оқыту
мүмкіндігі шектеулі балаларға қолдауға кепілдік беру
жалпы білім беру үрдісінде ата-анасыиен бірге оқыту
Мектептің баланың білім алуда жеке ерекшеліктерін ескере отырып, бейімделіп біріктіріп оқыту:
инклюзивті оқыту
интегративті оқыту
жекелей оқыту
топпен оқыту
жалпы оқыту
ерекше білім беру қажеттіліктері мен жеке-дара мүмкіндіктерін ескере отырып, барлық білім алушылар үшін білім алуға тең қолжетімділікті қамтамасыз ететін процесс...
инклюзивті оқыту
интегративті оқыту
жекелей оқыту
топпен оқыту
жалпы оқыту
«Адам құқығы туралы» Декларация қабылданды:
1948 ж
1947 ж
1987 ж
1888 ж
1883 ж
Адамның ең маңызды игілігі-
жеке басының бостандығы
жеке басының қасиеті
әлеуметтік жағдайы
оқыту-тәрбие үрдісі
дұрыс жауабы жоқ
Ерекше білім беру қажеттілігі ...
Денсаулыққа байланысты және арнайы, жалпы білім беретін оқу бағдарламалары мен қосымша білім беру бағдарламаларын қажет ететін білім алуда тұрақты немесе уақытша қиындықтарды бастан кешетіндер
Әлемдік қоғамдастықтың көптеген елдерінде таралған ұғым
Оқушының мүмкіндіктерін ескере отырып, қысқартылған немесе жеке бағдарламаның мазмұнына бағдармен бағалау критерийлерін өзгерту мүмкіндігі
Оқу материалының мазмұнын өзгерту және оқытудың вариативті әдістері
Мүмкіндігі шектеулі балалардың білім алудағы нәтижелерін қадағалау
104 «Кемтар балаларды әлеуметтiк және медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау», «кемтар бала (балалар)», "қатер" тобындағы бала (балалар)», т.с.с. терминдер мен анықтамалар ҚР қай заңында қарастырылған?
Қазақстан Республикасының «Кемтар балаларды әлеуметтік және медициналық-педагогикалық қолдау туралы» Заңы
Мүгедектер құқығы жайлы Декларация
Адам құқығы жайлы Декларация
Баланың құқықтары жайлы Конвенция
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы
«Адам құқығы туралы» Декларация қабылданды:
1948 ж
1947 ж
1987 ж
1888 ж
1883 ж
«Кемтар балаларды әлеуметтiк және медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау», «кемтар бала (балалар)», "қатер" тобындағы бала (балалар)», т.с.с. терминдер мен анықтамалар ҚР қай заңында қарастырылған?
Қазақстан Республикасының «Кемтар балаларды әлеуметтік жэне медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы» Заңы
Мүгедектер құқығы жайлы Декларация
Адам құқығы жайлы Декларация
Баланың құқықтары жайлы Конвенция
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы
Тыныс алу бөліктеріне жатады:
өкпе, кеуде, тыныс алу жолы
тыныс алу жолы
өкпе-мұрын
ауыз, мұрын
мұрын, ауыз, өкпе
Қазақстанда мүмкіндігі шектеулі балаларға ерте жастан коррекциялық көмек көрсету жүйесінің негізін салушы
Р.А. Сүлейменова
Г.Д. Хакимжанова
Г.А. Абаева
А.Қ. Жалмұхамедова
А.Қ. Ерсарина
Инклюзивті оқыту:
мүмкіндігі шектеулі балаларды жалпы білім беретін ортада оқыту үрдісі
мүмкіндігі шектеулі балаларды арнайы білім беретін ортада оқыту үрдісі
мүмкіндігі шектеулі балаларды реабилитациялық орталықтарда оқыту үрдісі
мүмкіндігі шектеулі балаларды үйден оқыту үрдісі
мүмкіндігі шектеулі балаларды кәсіби білім беретін ортада оқыту үрдісі
«Мүмкіндігі шектеулі балаларды әлеуметтік және медициналық- педагогикалық түзете қолдау туралы» заңы қай жылы қабылданды
2002ж
1999ж
2009ж
2005ж
2007ж
«Мүмкіндігі шектеулі балаларды әлеуметтік және медициналық- педагогикалық түзете қолдау туралы» заңы қандай орталықтың ұсынысымен қабылданды
САТР
ӘЕОБ
ПМПК
МӘПП
ППТК
«Барлығына арналған Бүкіл әлемдік декларация» қай жылы қабылданды
1990ж
1995ж
1998ж
1999ж
1994ж
ПМПК-ның міндеті
мүмкіндігі шектеулі баланы тексеруді және оның ерекше білім алу қажеттіліктерін жүзеге асырады
мүмкіндігі шектеулі баланы тәрбиелеуді және оның ерекше білім алу қажеттіліктерін жүзеге асырады
мүмкіндігі шектеулі баланы дамытуды және оның ерекше білім алу қажеттіліктерін жүзеге асырады
мүмкіндігі шектеулі баланы оқытуды және оның ерекше білім алу қажеттіліктерін жүзеге асырады
мүмкіндігі шектеулі баланы түзетуді және оның ерекше білім алу қажеттіліктерін жүзеге асырады
«Бала құқықтары туралы конвенция» қай жылы қабылданды
1989ж
1988ж
1990ж
1991ж
1994ж
«Мүгедектердің құқықтарын, тепетеңдігін қамтамасыз ету туралы ережелер» күшіне енді
1993ж
1995ж
1997ж
1999ж
2000ж
Ерекше қажеттілігі бар балаларға арнайы білім беру және жағдайын реттеу үшін «Саламанкалық декларация» қашан қабылданды
1994ж
1993ж
2001ж
2009ж
1999ж
Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасы арнайы педагогикасының болашақ бағыттарының бірі
инклюзивті оқыту
интегративті оқыту
жекелей оқыту
топпен оқыту
деңгейлі оқыту
Қазақстанда біріктіріп оқыту тәжірибесімен инклюзивті білім беру үрдісі даму жолында өз үлесін қосқан
Р.А.Сүлейменова
Г.Д. Хакимжанова
Г.А. Абаева
А.Қ. Жалмұхамедова
А.Қ. Ерсарина
Мүмкіндігі шектеулі балаларды жалпы мектепте біріктіріп оқыту:
инклюзивті оқыту
интеграциялап оқыту
жекелей оқыту
топпен оқыту
деңгейлі оқыту
Дефектология қай ғылым саласына жатады:
педагогикалық
техникалық
биологиялық
медициналық
физикалық
Коррекция дегеніміз:
балалардың психикалық дамуындағы кемшіліктерді түзеуге және әлсіретуге бағытталған педагогикалық шаралар жүйесі
ағза қызметтері бұзылыстарын толықтыру, алмастыру немесе қайта құру
туа біткен және жүре иеленген бұзылыстар нәтижесінде ағзаның бейімделгіштік үрдісі
білім, ептілік, дағдыларды беру және меңгеру үрдісі
дене кемшіліктерін түзетуге бағытталған медициналық шаралар жүйесі
Компенсация дегеніміз:
ағза қызметтері бұзылыстарын толықтыру, алмастыру немесе қайта құру
балалардың психикалық дамуындағы кемшіліктерді түзеуге және әлсіретуге бағытталған педагогикалық шаралар жүйесі
туа біткен және жүре иеленген бұзылыстар нәтижесінде ағзаның бейімделгіштік үрдісі
білім, ептілік, дағдыларды беру және меңгеру үрдісі
дене кемшіліктерін түзетуге бағытталған медициналық шаралар жүйесі
«Кемістіктің күрделі құрылымы» ұғымын алғашқы рет ұсынған:
Л.С. Выготский
Д.Б. Эльконин
В.И. Лубовский
А.Р. Лурия
А.А. Леонтьев
«Дефектология» ұғымы грек тілінен былай аударылады:
кемшілік, ілім, сөз
тәрбие беру, оқыту
қалыпты жағдайдан ауытқыған бала
педагогика, бала
оқыту, сөз
Олигофренопедагогика бұл....зерттейтін ғылым:
зияты бұзылған балаларды оқытуды және тәрбиелеуді
көру кемістігі бар балаларды оқытуды және тәрбиелеуді
есту кемістігі бар балаларды оқытуды және тәрбиелеуді
сөйлеу қабілетінің бұзылыстарын, оларды айқындау, жою және алдын алу әдістерін
ерік-жігер сферасы бұзылған балаларды оқытуды және тәрбиелеуді
Сурдопедагогика бұл.... зерттейтін ғылым:
есту кемістігі бар балаларды оқытуды және тәрбиелеуді
зияты бұзылған балаларды оқытуды және тәрбиелеуді
көру кемістігі бар балаларды оқытуды және тәрбиелеуді
сөйлеу қабілетінің бұзылыстарын, оларды айқындау, жою және алдын алу әдістерін
ерік-жігер сферасы бұзылған балаларды оқытуды және тәрбиелеуді
Тифлопедагогика нені зерттейтін ғылым:
көру кемістігі бар балаларды оқытуды және тәрбиелеуді
есту кемістігі бар балаларды оқытуды және тәрбиелеуді
зияты бұзылған балаларды оқытуды және тәрбиелеуді
сөйлеу қабілетінің бұзылыстарын, оларды айқындау, жою және алдын алу әдістерін
ерік-жігер сферасы бұзылған балаларды оқытуды және тәрбиелеуді
Логопедия нені зерттейтін ғылым:
сөйлеу қабілетінің бұзылыстарын, оларды айқындау, жою және алдын алу әдістерін
есту кемістігі бар балаларды оқытуды және тәрбиелеуді
зияты бұзылған балаларды оқытуды және тәрбиелеуді
көру кемістігі бар балаларды оқытуды және тәрбиелеуді
ерік-жігер сферасы бұзылған балаларды оқытуды және тәрбиелеуді
Қалыптағы бала қай жасында заттарға көз тігіп қарай бастайды:
3-4 аптасында
1-2 аптасында
6 аптаға жақындағанда
2 айының соңында
3-4 айында
Сөйлеу қызметінің негіздері қай кезеңде қалыптасады:
2-3 жас
4 жас
6 жас
7 жас
5 жас
Дамудың қандай бұзылыстары органикалық деп аталады:
Орталық жүйке жүйесінің зақымдалуымен байланысты бұзылыстар
пренатальды кезеңде пайда болған бұзылыстар
постнотальды кезеңде пайда болған бұзылыстар
Функционалдық бұзылыстармен байланысты бұзылыстар
нотальды кезеңде пайда болған бұзылыстар
Л.С. Выготский дамуында әртүрлі бұзылыстары бар адамдарды қалпына келтірудің негізгі жолы деп нені атаған:
сақталған талдағыштарын қалпына келтіруші қызметі
жүйелі қамқорға алу
арнайы білім беру, оқыту және тәрбие беру
сөйлеу тілін дамыту
еңбекке белсенді қатыстыру
«Олигофрения» ұғымы мынаны білдіреді:
ООЖ зақымдануының нәтижесінде психикалық қызметтің дамымауы
сыртқы әсерлердің салдарынан психикалық үрдістердің бұзылуы
психикалық дене дамуының күрт бұзылуы
психиканың үдемелі төмендеуі
баланың қалыпты даму кезеңінен кейінгі олигофрения
«Деменция» дегеніміз:
баланың қалыпты даму кезеңінен кейінгі олигофрения
ООЖ зақымдануының нәтижесінде психикалық қызметтің дамымауы
сыртқы әсерлердің салдарынан психикалық үрдістердің бұзылуы
психиканың үдемелі төмендеуі
психикалық дене дамуының күрт бұзылуы
Дене кемістігі дегеніміз
ағзасы дамуының және жұмыс істеуінің ұзақ уақыт бойы әлеументтік, медициналық және педагогикалық түзеу арқылы қолдауды қажет ететіндей созылмалы бұзылуы
адам психикасы дамуының және жұмыс істеуінің уақытша немесе тұрақты кемістігі
мемлекеттік білім беру стандарттарына сәйкес білім беру қолжетімді болмайтын психикалық және дене кемістігі
психикалық және дене кемістігінің ұштасуы
барлық жауабы дұрыс
Педагогикалық көмек көрсетудің кешенді сипаты:
түзету
сұхбат
бақылау
эксперимент
дұрыс жауабы жоқ
Адамның сөйлей алмауы немесе сөзді толық айта алмауы, ойын сөзбен баяндау қабілетінен айырылу
алалия
брадилалия
дислалия
дисграфия
афазия
«Қиын балаларды тәрбиелеу және оқыту» деген кітабын жазған:
В.П. Кащенко мен С.Н. Крюков
А.Г. Литвак
Ы. Алтынсарин
А. Құнанбаев
Л.И. Солнцева
Өзінің қысқа өмірінде тұңғыш «Педагогика» атты оқулығын жазып, бала тәрбиесінің проблемасымен айналысушы мұғалімдерге үлкен көмек көрсеткен.
М. Жұмабаев
Ж. Аймауытов
Ш. Уалиханов
М. Дулатов
Ы. Алтынсарин
Естуінде ауытқуы бар балаларды және ересектерді оқыту мен тәрбиелеу, білім жүйесін ұйымдастыру туралы ғылым
сурдопедагогика
олигофренопедагогика
тифлопедагогика
тифлосурдопедагогика
логопедия
