Font size
WorksheetsБАЕҚ, гететика 2
Total questions: 100
Worksheet time: 50mins
Тірі ағзаларға тән өзара байланысты екі қасиет: тұқым қуалаушылық пен өзгергіштікті зерттейтін ғылым:
генетика
ботаника
зоология
физиология
анатомия
Генотипке әсерін тигізетін, ішкі және сыртқы факторлардың әсері бойынша ағзалардың өз құрылысы мен функционалдық байланысын өзгертетін қасиеті:
өзгергіштік
тұқым қуалаушылық
табиғи сұрыпталу
фенотип
кариотип
«Табиғи жолымен түрлердің шығуы» (1859 ж.) атты еңбектің авторы:
Ч.Дарвин
К.Линней
Ж.Б.Ламарк
Г.Мендель
В.Бетсон
Түрлердің пайда болуы процесіне ғылыми түсініктеме беріп, тіршілік эволюциясының бірізділік кезеңдерін көрсеткен және оның негізгі қозғаушы күштерін айқындаған:
Ч.Дарвин
Г.Мендель
Ф.Энгельс
В.Бетсон
К.Линней
Тұқым құалайтын патология мәселелерін зерттейтін:
медициналық генетика
өсімдіктер генетикасы
жануарлар генетикасы
антропологиялық генетик
микроағзалар генетикасы
Ч.Дарвин іліміне сәйкес эволюция процесінде өзгергіштіктің келесі түрі орын алады :
тұқым қуалайтын
модификациялық
индуциялық (зерттеу барысында жасалынған мутациялар)
жүре пайда болған
Жергілікті табиғи зерттеушілер Қоғамының жиналысында асбұршақ түрлерін шағылыстыру барысында өзінің 8-жылдық тәжірибесінің нәтижесін баяндаған қарапайым физика мұғалімі мен Брно қаласындағы Августин шіркеуінің қызметкері:
Г.Мендель
Н.Кольцов
В.Бетсон
Ч.Дарвин
Н.Вавилов
Аталмыш ғалым бірқатар зерттеу барысында тұқым қуалаушылықты белгілейтін факторлардың хромосомаларда орналасқаның дәлелдеді :
Т.Морган
Г.Мендель
В.Бетсон
М.Шлейден
К.Корренс
Гендер оның ұзындығы бойынша орналасқан:
хромосоманың
органоидтердің
цитоплазманың
ядроның
мембрананың
Молекулярлық биологияның табыстарымен және нуклеин қышқалдарының генетикалық ролінің анықталуымен байланысты даму кезеңі:
ХХ ғасырдың 40 жылдары
ХХ ғасырдың 20 жылдары
ХХ ғасырдың 30 жылдары
ХХ ғасырдың 50 жылдары
ХХ ғасырдың 60 жылдары
Генетикалық материалдың редупликацияға, мутацияға және тұқым қуалайтын ақпаратты сақтауға қабілеттілігін түсінуге әкелетін:
ДНҚ:ның молекулалық құрылысының ашылуы
жасуша теориясының құрылуы
микроскоптың ашылуы
Мендель заңдарының ашылуы
эволюциялық теорияның құрылуы
Бір белгіні белгілейтін екі фактор атауы:
аллельді гендер
аллельді емес гендер
гаметалар
гибридтер
даралар
Жасушаның аталмыш органоидында жасуша ішіндегі заттарды ыдыратуға қатысатын ферменттер жинақталған :
лизосомаларда
рибосомаларда
митохондрияларда
гольджи аппаратында
центросомада
Центромерасы ортасынан асып орналасқан, иықтары тең емес хромосомалар:
субметацентрлі
метацентрлі
акроцентрлі
спутникалық
аллельді
ДНҚ-дағы ақуыз құрылымы туралы ақпаратты а-РНҚ-ға көшіру процесінің аталуы:
транскрипция
трансляция
редупликация
репликация
репарация
Хромомсоманың ішкі немесе сыртқы участкілерінің біреуінің түсіп қалуының аталуы:
делеция
инверсия
дупликация
транслокация
фрагментация
Ағзалардың өз белгілері мен даму ерекшеліктерін келесі ұрпаққа беру қасиеті:
тұқым қуалаушылық
табиғи сұрыпталу
өзгергіштік
фенотип
кариотип
Тұқым қуалаушылықтың материалдық негізі, ұрпақтар арасындағы материалдық байланысы, онда тұқым құалау бастамалары-гендер орналасқан:
жасуша
табиғи сұрыпталу
эволюциялық генетика
цитоплазма
мембрана
Ағзаның сыртқы және ішкі белгілер жиынтығын келесідей атайды:
фенотип
генотип
өзгергіштік
тұқым қуалаушылық
табиғи сұрыпталу
Негізгі тұқым қуалау заңдылықтарын құрастырған алғашқы ғалым:
Г.Мендель
Г.Фриз
К.Корренс
К.Чермак
В.Бетсон
Аталмыш жылы асбұршақтың әр түрлі сорттарын шағылыстыру барысында Г.Мендель өзінің 8-жылдық тәжірибесінің нәтижелерін баяндады:
1865 жылы
1884 жылы
1900 жылы
1850 жылы
1950 жылы
М.Шлейден және Т.Шваннмен құрастырған теория:
жасуша теориясы
тұқым қуалаушылықтың хромосомалықтеориясы
молекулалық теория
эволюциялық теория
тұқым қуалаушылықтың гомологтар қатарының теориясы
Гендердің хромосома ұзындығы бойынша орналасатындығын дәлелдеген ғалым:
Т.Морган
М.Шлейден
Т.Шванн
К.Чермак
Г.Фриз
Тұқым қуалаушылық сұрақтарын жасуша деңгейінде келесі ғасырдан бастап зерттеу мүмкін болды:
20 ғасырдан
17 ғасырдан
18 ғасырдан
19 ғасырдан
21 ғасырдан
ДНҚ-ның молекулалық құрылымын ашқан ғалымдар:
Дж.Уотсон және Ф.Крик
Н.И.Вавилов
Н.К.Кольцов
С.С.Четвериков
К.Чермак
Бұл заң бойынша бір:біріне жақын туыстар мен түрлерде болатын тұқым қуалайтын өзгерістердің ұқсас болып келетіндігі дәлелденеді:
тұқым қуалайтын өзгергіштіктің гомологты қатарлары заңы
біркелкілік заңы
ажырау заңы
белгілердің тәуелсіз ажырау заңы
гаметалар тазалығы заңы
Г.Мендель өз тәжірибесінде қолданған негізгі объект:
асбұршақтың түрлі сорттары
шыбын:дрозофила
жануарлар
жүгерінің түрлі сорттары
шекілдеуіктің түрлі сорттары
Тіршіліктің негізгі түрі болып саналады:
жасуша
ядро
мембрана
цитоплазма
митохондриялар
2 центриольден тұратын кішкене дене, функциясы жасушаның бөлінуімен байланысты:
центросома
рибосомалар
эндоплазмалық тор
гольджи аппараты
митохондриялар
Ағзалардың әр түрінің жасушасындағы хромосомдық жиынтығының атауы:
кариотип
генотип
фенотип
гомозигота
гетерозигота
Тең иықты хромосомалардың атауы:
метацентрлі
субметацентрлі
акроцентрлі
спутникалық
аллельдік
Хромосомадағы әр геннің белгіленген орны келесідей аталады:
локус
фокус
тонус
ракурс
блокус
Жасушаның бұрыс жолмен бөлінуі -тұқым қуалайтын материал:хромосомалар алдымен екі еселеніп алып, содан соң жаңа түзілген екі жасушаға тең мөлшерде бөлінеді, аталуы:
митоз
метафаза
мейоз
профаза
анафаза
XIX ғасырдағы жасалынған аса зор еңбектер деп Ф.Энгельс атаған:
М.Шлейден мен Т.Шванның жасуша теориясы, Ч.Дарвиннің ілімі
Г.Мендель заңдары
В.Бетсон зерттеулері
Т.Морган эксперименттері
Н.И.Вавиловтың тұқым қуалайтын өзгергіштіктің гомологты қатарлары заңы
Г.Мендель заңдарының «қайта ашылу» жылы, генетика ғылымының ресми түрде жарыққа шыққан жылы деп есептеледі:
1900 жыл
1865 жыл
1884 жыл
1890 жыл
2000 жыл
Г.Мендельдің аталмыш заңында – бір-бірінен айқын бір жұп белгі арқылы ажыратылатын гомозиготалы дараларды шағылыстырса, бірінші ұрпақта генотипі де, фенотипі де біркелкі бұдандар алынады деп айтылған:
бірінші ұрпақ будандардың біркелкілік заңы
ажырау заңы
белгілердің тәуелсіз ажырау заңы
гаметалар тазалығының заңы
гомологтар қатарлары заңы
Бірінші ұрпақтағы алынған бұдандарды өзара шағылыстырған жағдайда екінші ұрпақта белгілердің ажырауы 3:1 жүреді деп Г.Мендельдің келесі заңында айтылған:
екінші ұрпақ бұдандарындағы белгілердіңажырау заңы
бірінші ұрпақ будандардың біркелкілік заңы
дигибридті шағылыстыру барысындағы белгілердің тәуелсіз ажырау заңы
гомологтар қатарлары заңы
гаметалар тазалығының заңы
Г.Мендельдің аталмыш заңында: бір-бірінен айқын екі немесе бірнеше жұп белгі бойынша ажыратылатын гомозиготалы дараларды шағылыстырған жағдайда екінші ұрпақта белгілер жұбының тәуелсіз тұқым қуалауы және олардың ата:енелеріне ұқсамайтын жаңа үйлесімдер түзуі байқалады- деп айтылған:
дигибридті шағылыстыру барысындағыбелгілердің тәуелсіз ажырау заңы
гомологты қатарлар заңы
бірінші ұрпақ бұдандардың біркелкілік заңы
екінші ұрпақ бұдандарындағы белгілердің ажырау заңы
гаметалар тазалығы заңы
Цитоплазма дегеніміз:
жартылай қоймалжын орта
жасуша қабығы
органоид.
ядро
қосымшалар
Митоз аталмыш фазадан тұрады:
4 фазадан
2 фазадан
3 фазадан
5 фазадан
6 фазадан
Митоздағы фазалардың реті:
профаза, метафаза, анафаза, телофаза
<var
профаза, анафаза, метафаза, телофаза
метафаза, профаза, анафаза, телофаза
профаза, телофаза, метафаза, анафаза
Метафаза, профаза, телофаза, анафаза
Екі митоздың арасындағы фазаның аталуы:
интерфаза
профаза
метафаза
анафаза
телофаза
Жасуша бөлінуінің бұл түрі дене (сомалық) жасушаларына тән, олар диплоидты жиынтыққа ие:
митоз
профаза
интерфаза
мейоз
телофаза
Митоз аталмыш жасушалардың түзілуіне тән:
сомалық
жыныстық
аллельді
гомологты
гомологты емес
Жасушаның тік жолмен бөлінуі - бірінен соң бірі кезектесіп келетін екі бөлінуден тұрады, аталуы:
мейоз
профаза
митоз
интерфаза
телофаза
Мейоз нәтижесінде аталмыш жасушалар түзіледі:
жыныстық
сомалық
аллельді
гомологты
гомологты емес
Мейоз өзіне аталмыш фазаны кіргізеді:
4 фазаны
2 фазаны
3 фазаны
5 фазаны
6 фазаны
Ағзалардың көбею формаларының саны:
2
1
3
4
Көбеюдің келесі формасында ұрпақтың дүниеге келуіне жалғыз ата:аналық дара қатысады, оның дене бөлшектерінен жаңа ұрпақтың даралары пайда болады:
жыныссыз
жыныстық
мейозда
профазада
интерфазада
Көбеюдің келесі формасында көбеюге екі ата-аналық даралар қатысады:
жыныстық
жыныссыз
вегетативті
спора түзілуінде
митозда
Хромосомалардың екі еселенген жиынтығы келесідей аталады:
диплоидты
гаплоидты
аутосома
гамета
гомологты
Хромосомалардың жалғыз жиынтығы келесідей аталады:
гаплоидты
диплоидты
аутосома
гамета
гомологты
Адамның дене жасушаларында хромосомалардың келесі жиынтығы кездеседі:
диплоидты
гаплоидты
гомологты
гомологты емес
альтернативті
Митоздың аталмыш фазасында центриольдер қарама қайшы жақтарға таралады, ахроматин жіпшелері пайда болып, хромосомалар жуандайды, ядро қабықшасы мен ядрошық жойылып хромосомалар цитоплазманың жалпы массасымен араласып кетеді:
профазада
анафазада
метафазада
телофазада
интерфазада
Митоздың аталмыш фазасында хромосомалар жасушаның экватор жазықтығына орналасады, олардың центромерлеріне ахроматин жіпшелері ілігіп, солар арқылы хромосомалар полюсқа жылжиды:
метафазада
анафазада
профазада
телофазада
интерфазада
Бұл фазада хроматидтер екі полюске толық тартылып бітеді, сөйтіп, хромосомалардың сан жағынан бірдей жаңа екі тобы пайда болады, аталуы:
анафаза
метафаза
профаза
телофаза
интерфаза
Митоздың бұл фазасында хромосомалардың жаңадан түзілген екі тобының сырттарынан қабықша қаптап, нәтижесінде екі жаңа ядро пайда болады, одан соң цитоплазмада жасушаны екіге бөлетін буылтық пайда болады, бір аналық жасушадан екі жаңа жасуша пайда болады, аталуы:
телофаза
анафаза
метафаза
профаза
интерфаза
Митоздың бұл кезеңінде жасуша келесі бөлінуге әзірленеді; ол өседі, АТФ түрінде энергияны жинақтайды, ақуыз бен ДНҚ синтезі жүреді, аталуы:
интерфаза
анафаза
метафаза
профаза
телофаза
Тұқым қуалайтын ақпаратты сақтау мен оны таратуда маңызды ролді атқаратын:
нуклеин қышқылдары
аминқышқылдары
акуыздар
көмірсулар
майлар
Нуклеин қышқылдарының аталмыш типін ажыратады:
2
3
4
5
ДНҚ молекуласы спиральге оралған аталмыш жіпшеден тұрады:
2
3
4
5
ДНҚ молекуласы келесіден тұрады:
нуклеотидтерден
көмірсудан
фосфор қышқылынан
майлардан.
ақуыздардан
Нуклеотидтердің аталуы келесі компоненттің атауына тәуелді:
азоттық негіздің
көмірсудың
фосфор қышқылының қалдығының
ақуыздың
рибосоманың
ДНҚ құрамына кіретін нуклеотидтер түрлерінің саны:
4
2
3
5
Ағзаның онтогенез (деке дара дамуының) барысында жаңа қасиеттерге ие болуы:
өзгергіштік
тұқым қуалаушылық
кроссинговер
гетероплоидия
полиплоидия
Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтарын зерттейтін ғылым:
генетика
биология
палеонтология
цитология
Ағзаның ұрпақтан ұрпаққа белгілерін тарататын қасиеті:
тұқым қуалаушылық
конъюгация
өзгергіштік
фенотип
Медициналық генетика міндеттеріне кіреді:
адамның тұқым қуалайтын ауруларын анықтау, есепке алу, емдеу, алдын алу
тұқым қуалайтын белгілердің ұрпақтан-ұрпаққа таралуы байланасын түсіндіру
тірі ағзалардың сан алуандығының пайда болу заңдылықтарын түсіндіру
Жеке дара дамуының механизмдерін зерттеу
Нуклеотидтер саны бойынша аталмыш компоненттен тұрады:
3
2
4
5
РНҚ түрлері:
ақпараттық, транспорттық, рибосомалық РНҚ.
оперативтік РНҚ
модификациялық РНҚ
эспериментальді РНҚ
Хромосомалық аберрациялар түрлері:
делеция, дупликация, инверсия
редупликация
трансляция
инфляция
Есту бұзылыстары бар балалар:
естімейтіндер, кейіннен естімей қалғандар, нашар еститіндер
ақыл:ойы кем
нашар көретіндер
аутистикалық спектрінде бұзылыстары бар балалар
Психофизикалық дамуының кешенді бұзылыстары бар балалар:
соқыр естімейтін мылқау балалар
нашар еститін балалар
психикалық дамуы тежелген балалар
БЦС бр балалар
Денсаулық сақтау мекемелерімен көрсетілетін медициналық қызмет (көмек):
скрининг, патологияны тереңдетіп диагностикалау, дамуында ауытқуы бар балаларды медициналық түзеу мен реабилитация (оңалту)
білім беру мекемелерімен көрсетілетін арнайы білім беретін қызметтер (көмектер)
әлеуметтік қорғау мекемелерімен көрсетілетін арнайы әлеуметтік қызмет (көмек)
мүмкіндіктері шектеулі (кемтар) балаларды әлеуметтік және педагогикалық түзеу арқылы қолдау
Білім беру мекемелерімен көрсетілетін арнайы білім беретін қызметтер (көмектер):
білім алуда ерекше қажеттіліктері бар балаларды тереңдетілген кешенді зерттеу, психологиялық-педагогикалық түзеу, оқыту мен тәрбиелеу
әлеуметтік қорғау мекемелерімен көрсетілетін арнайы әлеуметтік қызмет (көмек)
скрининг
патологияны тереңдетіп диагностикала
Әлеуметтік қорғау мекемелерімен көрсетілетін арнайы әлеуметтік қызмет (көмек):
әлеуметтік көмекті көрсету, арнайы техникалық және компенсаторлық (толықтырушы) құралдармен қамту
психологиялық-педагогикалық түзеу
білім алуда ерекше қажеттіліктері бар балаларды оқыту мен тәрбиелеу
скрининг
Ерте бастан араласу (ерте қолдау):
психикалық:дене бұзылыстары скринингін, диагностикалауды, емдеуді, дамыта оқытуды қамтитын, сәби жастағы (үш жасқа дейінгі) балаларды әлеуметтік және медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау
денсаулық сақтау мекемелерімен көрсетілетін медициналық қызмет (көмек)
білім беру мекемелерімен көрсетілетін арнайы білім беретін қызметтер (көмектер)
әлеуметтік қорғау мекемелерімен көрсетілетін арнайы әлеуметтік қызмет (көмек).
Дефектология:
білім алуда ерекше қажеттіліктері бар балалардың психикалық-физиологиялық даму ерекшеліктерін зерттейтін ғылым
ақыл:ойы кем балаларды дамыту, тәрбиелеу, оқыту, әлеуметтік бейімдеу және қоғамға қатыстыру заңдылықтары туралы ғылым
есту бұзылыстары бар балаларды дамыту, тәрбиелеу, оқыту, әлеуметтік бейімдеу және қоғамға қатыстыру заңдылықтары туралы ғылым
көру бұзылыстары бар балаларды дамыту, тәрбиелеу, оқыту, әлеуметтік бейімдеу және қоғамға қатыстыру заңдылықтары туралы ғылым
Дене кемістігі:
ағзаның дамуының және жұмыс iстеуiнiң ұзақ уақыт бойы әлеуметтiк, медициналық және педагогикалық түзеу арқылы қолдауды қажет ететіндей созылмалы бұзылуы
адам психикасының қызметіндегі уақытша кемістік
сөйлеу тілінің бұзылысы
адам психикасының бұзылысы
Психикалық кемістік:
адам психикасы дамуының және (немесе) жұмыс iстеуiнiң уақытша немесе тұрақты кемiстiгi
адам мүшелерінің жұмыс істеуінің тұрақты бұзылысы
балалардағы церебральді сал ауруы
ағзаның дамуының және жұмыс iстеуiнiң ұзақ уақыт бойы әлеуметтiк, медициналық және педагогикалық түзеу арқылы қолдауды қажет ететіндей созылмалы бұзылуы
Күрделі кемістік:
психикалық және дене кемістігінің кез келген ұштасуы
ағзаның дамуының және жұмыс iстеуiнiң ұзақ уақыт бойы әлеуметтiк, медициналық және педагогикалық түзеу арқылы қолдауды қажет ететіндей созылмалы бұзылуы
адам психикасының дамуының уақытша кемістігі
сөйлеу тілінің бұзылысы
Ауыр кемістік:
мемлекеттік (оның ішінде арнаулы) білім беру стандарттарына сәйкес білім беру қол-жетімді болмайтын психикалық және дене кемістігі.
ағзасының дамуының және жұмыс істеуінің ұзақ уақыт бойы әлеуметтік, медициналық және педагогикалық түзеу арқылы қолдауды қажет ететіндей созылмалы бұзылуы.
адам психикасының дамуының және (немесе) жұмыс істеуінің уақытша немесе тұрақты кемістігі.
көру бұзылысы бар балалар
Тұрақты ретпен дәлелденген кемістік:
психологиялық-медициналық-педагогикалық консультациясымен дәлелденген дене және (немесе) психикалық кемістік
адам психикасының дамуының және жұмыс істеуінің уақытша немесе тұрақты кемістігі
ағзасының дамуының және жұмыс істеуінің ұзақ уақыт бойы әлеуметтік, медициналық және педагогикалық түзеу арқылы қолдауды қажет ететіндей созылмалы бұзылуы
білім алуда ерекше қажеттіліктері бар балаларды оқыту мен тәрбиелеу
Түзеу (коррекция):
балалардың психикалық-дене дамуының кемшіліктерін түзеуге бағытталған педагогикалық шаралар жүйесі
бұзылған немесе жетілмеген ағза функцияларының алмасуы немесе қайта құрылуы
Кемтар балалардың қоғамда қабылданған құндылықтарды, мінез-құлық ережелері мен нормаларын игеруі мен қабылдауы
ағзаның жетілмеген функцияларының қайта құрылуы
Толықтыру (компенсация):
бұзылған ағза функцияларының алмасуы
балалардың психикалық-физикалықдамуының кемшіліктерін түзеуге немесе әлсіретуге бағытталған педагогикалық шаралар жүйесі
психикалық-физикалық дамуында артта қалған балаларды анықтауды кіргізетін іс-шаралардың кешенді жүйесі
білім алуда ерекше қажеттіліктері бар балаларды еңбекке баулу
Сәбилер мен ерте жастағы балалардың абилитациясы:
Психикалық-физикалық дамуында артта қалған балаларға ерте аралысудың қолайлы стратегиясын таңдауды және тиісті қызмет көрсетуді кіргізетін іс:шаралардың жүйесі
Балалардың психикалық-дене дамуының кемшіліктерін түзеуге бағытталған педагогикалық шаралар жүйесі
Бұзылған немесе жетілмеген ағза функцияларының алмасуы немесе қайта құрылуы
білім алуда ерекше қажеттіліктері бар балаларды еңбекке баулу
Реабилитация (оңалту):
еңбекке қабілеттілігін уақытша немесе тұрақты жоғалтуға әкелетін патологиялық жағдайлардан алдын ала сақтандыру мен емдеуге бағытталған емдік-педагогикалық іс-шаралар жүйесі
балалардың психикалық:дене дамуының кемшіліктерін түзеуге немесе әлсіретуге бағытталған педагогикалық шаралар жүйесі
бұзылған немесе жетілмеген ағза функцияларының алмасуы немесе қайта құрылуы
білім алуда ерекше қажеттіліктері бар балаларды еңбекке баулу
Әлеуметтік бейімдеу:
кемтар балалардың жеке және топты мінез-құлықтарын қоғамдағы қабылданған ережелер мен нормаларға, құндылықтарға сәйкес келтіру
балалардың психикалық-дене дамуының кемшіліктерін түзеуге бағытталған педагогикалық шаралар жүйесі
бұзылған немесе жетілмеген ағза функцияларының алмасуы немесе қайта құрылуы.
психикалық:дене дамуында артта қалған балаларды анықтауды кіргізетін іс-шаралардың кешенді жүйесі
Кемтар бала:
белгiленген тәртiппен расталған, туа бiткен, тұқым қуалаған, жүре пайда болған аурулардан немесе жарақаттардың салдарынан тiршiлiк етуi шектелген, дене және психикалық кемiстiгi бар он сегiз жасқа дейiнгi бала
дене және (немесе) психикалық дамуында кенжелеп қалу ықтималдығы жоғары болатын үш жасқа дейінгі бала
1 жастан 2,5 жасқа дейінгі жастағы бала
бұзылған немесе жетілмеген ағза функцияларының алмасуы
«Қатер» тобындағы бала:
ерте қолға алынбағандықтан, әлеуметтік және медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау көрсетілмегендіктен, дене және (немесе) психикалық дамуында кенжелеп қалу ықтималдығы жоғары болатын үш жасқа дейінгі бала
белгіленген тәртіппен расталған, туа біткен, тұқым қуалаған, жүре пайда болған аурулардан немесе жарақаттардың салдарынан тіршілік етуі шектелген, дене және психикалық кемістігі бар он сегіз жасқа дейінгі бала
3 жастан 5 жасқа дейінгі бала
>10 жастан 15 жасқа дейінгі бала
Тоддлер
1 жастан 3 жасқа дейінгі жастағы бала
5 жастағы бала
10 жастағы бала
16 жастағы бала
Есту функциясының терең және тұрақты зақымдануында:
есту функциясының дамуы кемістік негізінде жүреді
балаларды нашар еститіндерге жатқызады
естуі жақсара түседі
балалардың сөйлеу тілі жақсы дамыған болады
Ерте естімей қалған балалар:
тілі дамығанға (шыққанға) дейін естімей қалған балалар
кейіннен естімей қалған балалар
нашар еститіндер
сөйлеу тілі жақсы дамыған балалар
Кейіннен естімей қалған балалар:
естімей қалғанға дейін сөйлеу тілінмеңгерген және оны сақтаған балалар
ерте естімей қалған балалар
нашар еститін балалар
тілі дамығанға (шыққанға) дейін естімей қалған балалар
Нашар еститін балалар:
есту анализаторы көмегімен сөйлеу қорын өз бетінше толтыра алатын мүмкіндігі бар, естуді жартылай жоғалтқан балалар
ерте естімей қалған балалар
кейіннен естімей қалған балалар
тілі дамығанға (шыққанға) дейін естімей қалған балалар
Соқыр (көрмейтін) балалар:
көру түйсігінің толық жоқтығы
ашар көретін балалар
нашар еститін балалар
ксөйлеу тілінің бұзылыстары бар балалар
Соқыр болып (көрмей) қалған балалар:
туғаннан кейін көруден айырылған балалар.
нашар көретін балалар
соқыр болып туған балалар
нашар еститін балалар
Кемақылдылық (ақыл-ойдың кем болуы):
бас миының органикалық зақымдануысалдарынан танымдық іс:әрекетінің тұрақты бұзылуы
тірек-қимыл аппаратының бұзылысы
көрудің бұзылуы
естудің бұзылуы
Олигофрения:
орталық жүйке жүйесінің зақымдануы салдарынан пайда болатын психикалық іс-әрекеттің күрделі формаларының (түрлерінің) тұрақты жетілмеуі
есту бұзылысы
сөйлеу тілінің бұзылысы
көру бұзылысы
Деменция:
қалыптасқан зияттың ыдырауы
есту бұзылысы
сөйлеу тілінің бұзылысы
көру бұзылысы
