อยู่ทนบวางวาย มธุรสขจรไกล

ปานแก้มแฉล้มแดง ดรุณีณยามอาย

อีกทั้งสะพรั่งหนาม ดุจะเข็มประดับไว้

กินแล้วระงับตรี พิธะโทษะหายหมด

ดอกกุหลาบเป็นสัญลักษณ์แทนความรักตามความเชื่อของชาวตะวันตก

ดอกกุหลาบเป็นดอกไม้ที่สวย มีแมลงรุมตอมเช่นเดียวกับตัวละครเอกที่มีคนรุมกันหลงรัก

ดอกกุหลาบเป็นดอกไม้ที่สวยงามแต่มีหนามที่เป็นอันตราย เช่นเดียวกับความรักที่มีทั้งความสมหวังและความผิดหวัง

ดอกกุหลาบเป็นดอกไม้ที่คนทั่วไปรู้จักและสวยงาม เปรียบได้กับหญิงสาวบริสุทธิ์

เป็นการบูชาความรัก

ความรักมีทั้งทุกข์และสุข

ความรักเป็นเพียงกิเลสและตัณหา

ความรักเป็นเรื่องลึกซึ้งและเข้าใจยาก

การที่กษัตริย์เสาะแสวงหานางรูปงามมาเป็นคู่ครอง

มายาวินประกอบพิธีร่ายมนต์ให้นางมัทนาหลงใหล มีเครื่องประกอบพิธีหรือเครื่องเซ่นไหว้

ภาพสวรรค์ที่มีเทวดา นางฟ้าหรือสาวสวรรค์

ถูกทุกข้อ

พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส

แต่งได้ยาก

อธิบายความรู้ได้ดี

เป็นบทละครพูด

เป็นบทละครพูดที่แต่งเป็นคำฉันท์

กล่าวยกย่องความงามของดอกกุหลาบ

กล่าวถึงที่มาของดอกกุหลาบตามจินตนาการของผู้ประพันธ์

เปรียบเทียบความงามของดอกกุหลาบกับนางมัทนะพาธา

กล่าวถึงลักษณะของดอกกุหลาบที่สวยงามแต่มีหนามแหลมคม

มีความเด็ดขาด

รักเดียวใจเดียว

มีคุณธรรมประจำใจ

ใจร้อน โมโหร้าย

ควรรักอย่างมีสติ ด้วยใจบริสุทธิ์

เมื่อเกิดมาเป็นมนุษย์ควรประพฤติตนให้มีชื่อเสียง

ควรมีความซื่อสัตย์ทั้งต่อตนเองและผู้อื่น

การบังคับจิตใจผู้อื่นเป็นสิ่งที่ไม่ควรกระทำ