WorksheetsPenilaian Sumatif Tengah Semester Gasal (Sastra Piwulang)
Total questions: 20
Worksheet time: 39mins
Sastra piwulang/serat piwulang macapat iku awujud kumpulan puisi jawa kang digawe dening para pujangga lan nglairake piwulang-piwulang luhur kanggo pengeling-eling wong Jawa tekan jaman saiki. Kayadene serat wedhatama, serat tripama, serat wulang putri lan liya-liyane. Dene genre karya sastra puisi Jawa kaperang dadi loro (2). Serat piwulang macapat kalebu genre karya sastra puisi Jawa ….
klasik
modern
tengahan
anyar
tua
Tembang macapat cacahipun ana 11, neng ngendi antarane tembang siji karo sijine ora mesthi pada jumlah gatra utawa barise. Menawa tembang dhandhanggula ndhuweni gatra cacahe .... larik
7
8
9
10
11
Sing nganggit(gawe) Serat Tripama yaiku ….
KGPAA Mangkunegara IV
KGPAA Mangkunegara VI
KGPAA Mangkubumi IV
KGPAA Pakubuwana VI
KGPAA Mangkualam IV
Tembang macapat arupa salah sawijining warisan budaya sekang para leluhur sing kudu tansah diuri-uri supaya ora ilang dipangan dening jaman. Nalika nggawe tembang macapat kita kudu ati-ati merga ora pada karo nggawe tembang liyane, neng ngendhi tembang macapat kuwe duwe paugeran utawa pathokan sing kudu dipeluni lan ditrapaken. Neng ngisor kiye salah sawijing paugeran tembang macapat, yakuwe kita kudu nggatekaken cacah utawa jumlah wanda utawa suku kata neng saben gatra utawa baris sing dikenal karo istilah guru ….
gatra
sastra
wilangan
lagu
dhong-dhing
Serat tripama isine yaiku tembang Dhandhanggula kang cacahe ... pada (bait) lan nyritakake patuladhane Patih Suwanda(Bambang Sumantri), Kumbakarna lan Suryaputra (Adipati Karna).
6
7
8
9
10
Jabang bayi sing esih ana ing kandhutane ibune, durung kawruhan lanang utawa wadon kalebu gegambaran ing tembang macapat ….
maskumambang
mijil
sinom
kinanthi
asmaradana
Manut surasane tembang dhandhanggula ing serat Tripama pada 1 lan 2 ana telung bab kang bisa dituladha saka Patih Suwanda yaiku ….
pinter, bisa, lan sregep
pinter, jujur, lan sregep
pinter, jujur, lan wani
pinter, sregep, lan wani
pinter, kaya, lan wani
Gatekake cakepan tembang dhandhanggula ing ngisor iki!
Yogyanira kang para prajurit
Lamun bisa samya anuladha
Kadya nguni caritane
Andelira sang Prabu
Sasrabau ing Maespati
Aran Patih Suwanda
Lelabuhanipun
Kang ginelung tri prakara
Guna kaya purunne kang denantepi
Nuhoni trah utama
Adhedasar teks Dhandhanggula neng dhuwur, amanate yaiku ….
nalika dititipi amanah dening wong liya iku ora kuwajibane dilakoni
kudu ndhuweni rasa ajrih nalika diparingi tugas dening wong liya
amanah iku kudu dilakoni senajan ora kaya sing dikepenginake karo atine dhewek
nalika diparingi tugas kudu bisa ngrampungake kanthi kebeking tanggel jawab.
kudu bisa dadi manungsa sing ndhuweni kakiyatan lair lan batin
Raksesa awatak satria sing ora gelem mbela kangmase sing angkara murka. Raksesa iku ndhuweni tekad satria ngurbanake jiwa raga kanggo mbela negarane dudu mbelani kangmase. Raksesa iku jenenge ....
Suryaputra
Wibisana
Sarpakenaka
Kumbakarna
Sukrasana
Tembang macapat kang nggambarake kauripane manungsa kang lagi seneng-senenge amarga apa-apane sampun kasembadan. Kelakon ndhuwe bojo, duwe anak, urip cukup. Mula wong sing lagi bungah utawa bombong atine bisa digambarake ing tembang ....
asmaradana
mijil
dhandhanggula
megatruh
gambuh
Sekar macapat cacahipun wonten sewelas, urut-urutanipun sekar macapat ingkang cacahipun wonten sewelas punika mujudaken gegambaran cakra manunggalaning manungsa utawi roda kehidupan manungsa. Teng ngandhap punika sekar ingkang nggambaraken kanoman utawi nem-neman minangka kalodhangan ingkang paling wigati tumrapipun tiyang nem supados saged ngangsu kawruh sak kathah-kathahipun. Penggambaran teng inggil penggambaran saking sekar….
sinom
maskumambang
dhandhanggula
pangkur
pocung
Gatekake cakepan tembang dhandhanggula ing ngisor iki!
Kumbakarna kinen mangsah jurit
Mring kang rak sira tan lenggana
Nglungguhi kasatriyane
Ing tekad datan purun
Amung cipta labih nagari
Lan nolih yayahrena
Myang luluhuripun
Wus mukti aneng Ngalengka
Mangke arsa rinusak ing bala kali
Punagi mati ngrana
Adhedasar teks Dhandhanggula neng dhuwur, amanate yaiku ….
kudu bisa dadi adhi kang manut lan setya marang kakange
amanah iku kudu dilakoni senajan ana rasa abot nglakonine
dadia ksatriya sing setya, wani mbela lan merjuangna tanah laire
tansah dadi ksatriya sing ora setya marang tanah laire
kudu bisa dadi ksatriya sing ndhuweni kakiyatan lair lan batin
Serat tripama minangka karya sastra kang awujud tembang dhandhanggula kang cacahe ana pitung bait. Serat iki isine bab piwulangan kaprajuritan saka 3 tokoh pewayangan yaiku Patih Suwanda, Kumbakarna, lan Adipati Karna. Manut isine tembang dhandhanggula ing serat tripama pada kapisan lan kapindho ana bab kang bisa dituladha saka Patih Suwanda yaiku ….
prajurit kang bangeting setya lan teguh anggone ngleksanakake kewajibane
abdi sing tansah mentingake kepentingane pribadi tinimbang negarane
prajurit kang kirang trampil mbelani bangsa lan negarane
abdi kang nguciwakake rajane nalika ngleksanakake kewajibane
patih sing tansah ajrih ngleksanakake tugas-tugas saka bangsa lan negarane
Gatekake tembang ngisor iki!
Ngelmu iku kalakone kanthi laku
Lekase lawan kas
Tegese kas nyantosani
Setya budya pangekese dur angkara
Tembung “dur angkara” ing gatra pungkasan tegese ….
watak apik
nentremake
pinter
nepsu ala
nyingkirake
Gatekna cakepan tembang dhandhanggula ing ngisor iki!
Lire lelabuhan tri perkawis
Guna bisa saniskareng karya
Binudi dadi unggule
Kaya sayektinipun
Duk bantu prang Manggada nagri
Amboyong putri dhomas
Katur ratunipun
Purunne sampun tetela
Aprang tandhing lan ditya Ngalengka aji
Suwanda mati ngrana
Ukara “purunne sampun tetela” saka pethilan tembang dhandhanggula ndhuwur ateges ....
kekendelane wis bisa kebukti
kepinterane keton nyata
keiklasane wis kelakon
kesabarane wis kebukti
ketulusane katon nyata
Gatekna cakepan tembang dhandhanggula ing ngisor iki!
Wonten malih kinarya palupi
Suryaputra Narpati Ngawangga
Lan pandhawa tur kadange
Len yayah tunggil ibu
Suwita mring Sri Kurupati
Aneng nagri Ngastina
Kinarya gul-agul
Manggala golonganing prang
Bratayuda ing adegken senapati
Ngalaga ing Korawa
Ukara “ngalaga ing korawa” saka pethilan tembang dhandhanggula ndhuwur ateges ....
ana ing pihake para kurawa
seneng ngrewangi para kurawa
perang tandhing nglawan kurawa
ora seneng marang kurawa
setya marang pandhawa
Makna filosofi kang kamot saka serat tripama pupuh dhandhanggula kejaba ....
serat tripama ngemot konsep bela negara
ndhuweni ajaran bab cinta tanah air
ngemot ajaran bab katresnan kanggo mbela bangsa lan negara
ngutamakake kepentingan bangsa lan negara sandhuwure kepentingan pribadhi
nuladhani supaya dadi anak ora kudu bekti kaliyan leluhuripun
Manut surasane tembang dhandhanggula ing serat Tripama pada 3 lan 4 ana kang bisa dituladha saka Kumbakarna yaiku ….
nduweni watak angkara kanggo nglawan para wanara
ngupayakake nagara Ngalengka bisa ngalahake nagara liya
tresna lan mbelani marang garwane
nduwe tekad kanggo ngrusak nagara liya
nduweni watak kesatriya kanggo mbelani negarane
Perang Bratayuda iku kawentar perang sedulur kanggo ngrebutake tahta nagara Astina amarga Adipati karna karo Pandhawa iku ....
sedulur tunggal bapa sejen ibu
sedulur sejen bapa seje ibu
sedulur sejen ibu sejen rama
sedulur padha simbahe
sedulur sejen bapa tunggal ibu
Gatekake cakepan tembang dhandhanggula ing ngisor iki!
Lire lelabuhan tri perkawis
Guna bisa saniskareng karya
Binudi dadi unggule
Kaya sayektinipun
Duk bantu prang Manggada nagri
Amboyong putri dhomas
Katur ratunipun
Purune sampun tetela
Aprang tandhing lan ditya Ngalengka aji
Suwanda mati ngrana
Adhedasar teks Dhandhanggula neng dhuwur, amanate yaiku ….
urip manungsa iku sawang sinawang mula kudu ndhuweni rasa syukur
ora bisa ngorbanake kepentingane awake dhewek kanggo kepentingan nagara
tansah nganggo barang kasil produk nagarane dhewek senajan durung kawentar
dadia manungsa kang ndhuweni rasa kendel dhateng nagara nalika ana pamrihe
kudu bisa ngabdi marang bangsa lan nagara senajan nyawa kang dadi taruhane
