NEW
Font size
WorksheetsМорфология сессия 234-313
Total questions: 79
Worksheet time: 40mins
Тәуелдік жалғаулы сөзі бар сөйлем:
Үйім алыста орналасқан
Оған қарап Асқар күлім-күлім етеді
Ешқашан да сенімді жоғалтпау керек
Жиналыс ертең болады
Мен дайындалайын
Тәуелдік жалғауының ІІ жағындағы сөз
Қалаларыңызда
Сенім
Ақылдары
Үйіміздегі
Арманым
Тәуелдік категориясы:
Зат есімнің грамматикалық категориясы
Етістіктің лексика-грамматикалық категориясы
Сын есімнің грамматикалық категориясы
Зат есімнің лексика-грамматикалық категориясы
Жалғау категориясы
Жіктік жалғауы:
Етістіктің грамматикалық категориясы
Зат есімнің лексика-грамматикалық категориясы
Сын есімнің грамматикалық категориясы
Зат есімнің грамматикалық категориясы
Жалғау категориясы
Лексика – семантикалық тәсілдің белгісі
Сөздің жаңа мағынаға ие болуы
Сөзжасамдық қосымшалар арқылы жасалуы
Сөздердің аналитикалық тәсіл арқылы жасалуы
Сөз түрлендіруші жұрнақтары арқылы жасалуы
Сөздердің тіркесу арқылы жасалуы
«Члены предложения и части речи» еңбегінің авторы:
И.Мещанинов
Н.Мелиоранский
Э.Севортян
Д.Кононов
В. Севортян
Жалпы есімдер дегеніміз -
Жалпы затқа берілген атау
Зат есімдерге берілген атау
Жеке затқа берілген атау
Жалқы заттарға берілген атау
Есім сөздер
Көмекші есімдер
Ілік септіктегі сөзбен тіркеседі
Атау септіктегі сөзбен тіркеседі
Барыс септіктегі сөзбен тіркеседі
Табыс септіктегі сөзбен тіркеседі
Түбір сөздермен тіркеседі
Салыстырмалы шырай тұлғасындағы сын есім
сарғылт
Ең қадірлі
Биік
Сұп-сұр
Аса үлкен
Салыстырмалы шырай тұлғасы бар сөйлем:
Саған қарағанда ересектеу көрінеді
Біресе жаңбыр жауады, біресе күн ысып кетеді
Кейде кітап оқимын, кейде серуенге шығамын
Қызыл көйлегі өзіне жарасып-ақ тұр
Ботақан сүп-сүйкімді-ақ
Сын есімнің мағыналық топтары:
Сапалық, қатыстық
Дара, күрделі
Есептік, реттік
Негізгі, туынды
Тура, жанама
Маған – сөзінің тұлғасы:
Барыс септігі
Шығыс септігі
есімше тұлғасы
көсемше тұлғасы
Жатыс септігі
Септік жалғауында тұрған есімдік:
Сізге
сосын
Ол
Сенікі
Менікі
Сенімен сөзіндегі –ні:
Ілік септік
Табыс септік
Тәуелдік жалғау
Жіктік жалғау
Шығыс септік
Жалпылау есімдіктері:
Бәрі, барлығы, барша
Ешбір, ешкім, ештеңе
Мен, сен, ол
біреу, кейбіреу, бірдеме
Бұл, сол, осы
Өздік есімдікті тіркес:
өзің кел
Кім келеді?
оны көру
Қайдан келді?
Сен кімсің?
Ыққаннан ешнәрсе шықпайды сөйлеміндегі «шықпайды»
Ауыспалы шақты білдіреді
Мақсатты келер шақты білдіреді
Өткен шақты білдіреді
Болжалды келер шақты білдіреді
Осы шақты білдіреді
Болымды мағына білдіретін етістікті табыңыз:
Келмей қоймайды
Айтпай қойды
Оқып бермеді
Бармады
Таппады
Етістік жіктелуінің түрі
төрт
Бір
Бес
алты
Екі
- қ, к, м жіктік жалғауларын қабылдайтын етістік.
Жедел өткен шақ, шартты рай
Бұйрық рай, көсемше
Есімше
Тұйық етістік
Қалау рай
Етістіктің ерекшеліктері:
Түбір тұлғада қолданылмайды
Сөйлемнің соңында ғана қолданылады
Түбір тұлғада қолданылады
Сыпат мәнін береді
Қимылдың атын білдіреді
Тұйық етістіктін жұрнағы жалғанған заттық мағынадағы сөзі бар сөйлем.
Көрмегенге көсеу таң
Ол бүгін келуі керек
Оған сенуге болмайды
Мына ағаш қисықтау өсіпті
Ауланы тазалау керек
Тікелей жіктелетін етістік:
Қалып етістік
Тұйық етістік
Болымсыз етістік
Есімше, көсемше
Жедел өткен шақ тұлғасы
Нақ осы шақты білдіретін етістік:
Қалып етістіктері
Көсемше тұлғасы
Күшейтпелі етістік
Күрделі етістік
Түбір етістіктер
Етістікті сөз тіркесі:
Жаз келді
Оның өнері
Әсем қыз
Қиын бала
Жазған оқушы
Тұйық етістік жұрнағы жалғанғанда соңғы дыбысы өзгеретін сөз:
Тап
Айт
Бар
Оқы
Кел
Етістіктің категориялық мәнге ие бола алмайтын тұлғалары:
Көсемше, есімше, тұйық етістік
Бұйрық рай, болымсыз етістік
Күшейтпелі етістік, сабақты, салт етістік
Күрделі етістік
Аналитикалық етістіктер
Мақсатты келер шақтың қосымшасы:
–мақ, -мек
–ған, -ген
–п, -ып, -іп
–а, -е, -й
-ғалы,-гелі
Шақтық мағына білдірмейтін, жіктелмейтін етістік түрі:
тұйық етістік
сабақты етістік
Көсемше
Есімше
Болымды етістік
Тұйық етістік дегеніміз -
Қимыл, іс-әрекеттің атын білдіретін етістіктің түрі
Әрі етістікше, әрі есімдерше түрленетін, олардың қасиеттерін бойына сақтайтын етістіктің ерекше түрі
Туынды етістіктер
Болымды етістіктер
Түбір етістік
Етістіктің қалау рай түрінде тұрған сөйлем:
Құшақтағым келеді
Бел асып кетті
Ойнап еді
Көріп қайтты
Кітабыңды алып жүр
Өздік етісті табыңыз:
Жуынды
Отырғызылды
Жыламады
Айтты
Табысты
Ырықсыз етісті табыңыз:
Шабылды
Шабысты
Шаппады
Шапқызды
Шапты
Болымсыз түрі –с қосымшасын қабылдайтын етістіктің түрі:
Есімшенің –ар, -ер, -р жұрнағы
Көсемшенің –а, -е, -й жұрнағы
Қалау райдың қосымшасы
Тұйық етістік
-ды жедел өткен шақ тұлғасы
Бір жүйемен жіктелетін етістіктің түрлері:
Есімше, қалып етістік
Жедел өткен шақ, бұйрық рай
Қалау рай, шартты рай
Тұйық етістік, сабақты етістік
Бұйрық рай, салт етістік
Күрделі етістікті табыңыз:
Алып кетті, еріп шықты
Наздана қарады, сазарып отырды
Оқи алады, көре қой
Бара жатыр, келе жатыр
Барса екен, айтып еді
Есімше дегеніміз –
Әрі етістікше, әрі есімдерше түрленетін, олардың қасиеттерін бойына сақтайтын етістіктің ерекше түрі
Қимыл, іс-әрекеттің атын білдіретін етістіктің түрі
Қимылдың әр түрлі сипатын білдіретін сөздер
Қимылды тікелей орындаушы
Көмекші қимылды білдіретін етістіктің түрі, агенс
Вербалдану дегеніміз -
Етістікке көшу
Үстеуге көшу
Сын есімге көшу
Зат есімге көшу
Есімдікке көшу
Етістіктің таза грамматикалық категориялары:
Рай, шақ, жақ
Көсемше, есімше, тұйық етістік
Сабақты, салт етістік.
Күшейтпелі етістік
Болымды, болымсыз етістік
«Айттым» сөзіндегі –ты тұлғасы
Жедел өткен шақ
Жіктік жалғау
Табыс септік
Етістік тудырушы жұрнақ
Сын есім тудырушы жұрнақ
Тұйық етістік тұлғасындағы тіркес:
Тез келу
Тауға шық
Барса игі еді
Отыра кетті
Оқығысы келеді
Етістіктің лексика-грамматикалық категориясы қайсы?
Етіс
Рай
Шақ
Жақ
Қалып етістік
Түркологияда етістіктің аналитикалық формасының теориялық негізін салған қай ғалым?
А.Юлдашев
Н.Баскаков
Н.Кононов
Н.Оралбаева
Ә. Ибатов
Жеке тұрып тиянақты қимылды білдіре алмайтын, негізгі қимылдың амал, себебін т.б. сипатын көрсетіп, қосымша қимылды білдіретін етістіктің формасы:
Көсемше
Етіс
Тұйық етістік
Есімше
Рай
Өзгелік етіс тұлғасы:
шамды сөндіргізді
есеп шештік
еден жуылмапты
от сөнді
үй салынды
Есімше шақтық қызмет атқарғанда сөйлемнің қай мүшесі болады?
баяндауыш
Бастауыш
анықтауыш
Пысықтауыш
толықтауыш
Іс-әрекет өзінен-өі орындалған сияқты қимылды білдіретін етіс тұлғасы:
әкелінді
Жуынды
Таранды
әкелісті
әкелдір
Сабақты етістік жасайтын етіс түрі:
өзгелік
өздік
Ырықсыз
Ортақ
Түбір
Нақ осы шақты білдіретін:
қалып етістіктер
болымды, болымсыз етістіктер
тұйық етістіктер
Көсемше тұлғасы
салт, сабақты етістіктер
Етістіктің салт немесе сабақты болуы
Жалпы грамматикалық мағынасымен байланысты
Қатыстық грамматикалық мағынсымен байланысты
Категориялық грамматикалық мағынасымен байланысты
Жұрнақтармен байланысты
Грамматикалық тұлғасымен байланысты
Дара етістікті сөйлем:
Марат жаңа келді
Балалар ойнап жүр.
Төрт жердегі төрт – он алты.
Оның түсі сары.
Қар жауып тұр.
Жіктік жалғауының қысқа түрімен жіктелетін етістік формалары:
шартты рай, жедел өткен шақ
есімше, көсемше
бұйрық рай
қалау рай
ашық рай
«Етістіктің лексика-грамматикалық сипаты» (А.Хасенова) атты еңбек
1971 жылы жарық көрді
1991 жылы жарық көрді
2000 жылы жарық көрді
2002 жылы жарық көрді
1931 жылы жарық көрді.
Қимылды тікелей орындаушы агенс
өзгелік етісте кездеседі
ырықсыз етісте кездеседі
өздік етісте кездеседі
Ортақ етісте кездеседі
Түбір тұлғада кездеседі
Көпше түрде тұрған есімше тұлғалы етістік:
Келетіндер
Айтатыным
көресіңдер
көмектесіңдер
Оқыған
Күрделі етістікті сөйлемді көрсетіңіз:
Олар көшіп келді
егіншілер қос басында
Сәуле кеше келді
Омар хат жазып отыр.
мал жайлауда еді
Етістіктің нақ осы шақ түрі:
оқып отыр
айтқан болатын
ойнап кетер
келіп еді
Барық қалды
Етістікті тіркес:
көптен тосқан
аялы алақан
Жақсы кітап
туған жер
малды өлке
–ыра, -іре жұрнағы
еліктеу сөздерден етістік жасайды
Етістіктен етістік жасайды
Үстеуден етістік жасайды
зат есімнен етістік жасайды
сын есімнен етістік жасайды
Етістіктің шақтары:
Уақытты сөйлеп тұрған сәтпен байланыстырады
Нақты уақытты білдіреді
Нақты уақытты білдіре алмайды
Болжалдық мағына береді
Ешбір уақытты, мезгілді білдірмейді
Етістіктің нақ осы шақ түрінде тұрған сөз:
Тұрмын
тұрғансың
Тұратынсың
Тұрарсың
Тұрар
Етістіктің болжалды келер шақ түрінде тұрған сөз:
Келермін
келеді
Келмейді
келіп кетті.
Келмек
«Үйде болыңдар» деген сөйлемде –ыңдар тұлғасы
жіктік жалғау
тәуелдік жалғау
септік жалғау
көптік тұлға
Жұрнақ
Қалып етістіктерді арнайы зерттеген ғалым:
М. Оразов
Н. Оралбаева
К. Аханов
А. Ысқақов
Ы.Маманов
Өздік етіс тұлғасындағы сөздер:
сүртінді, таранды, жуынды.
салынды, алынды
отыру, жүру, бару
отырмау, бармау.
Айтыс, жазыс, сөйлес
Қысқа түрде жіктелетін етістік формасы:
шартты рай, жедел өткен шақ.
есімше, көсемше
бұйрық рай
Есім сөздер
қалай рай
Етістіктің шақ, рай тұлғасындағы сөздердің негізгі қызметі -
Баяндауыш
Пысықтауыш
Толықтауыш
Анықтауыш
Бастауыш
Ашық рай тұлғасында тұрған етістік
Келемін тау ішінде түнделетіп.
Құс та болғым келмейді қанаты бар.
Ән айтылып, жыр төгілсін.
Тыңда, дала, Жамбылды.
Дариға, домбырамды берші маған
Жедел өткен шақтық мағына беретін етістік
жаңбыр жауды
жаңбыр жауады
қырды жауды батырлар.
жауды аяған жаралы.
Олар бізге жау-ды.
Күшейтпелі етістікті табыңыз
барыңқыра, айтыңқыра
бұрғыла, ұрғыла, түрткіле
төпеле, өлімсіре
барсын, айтсын, таптасын.
Жазыл, жазғыз, жаздыр
Ауыспалы өткен шақтың жасалуы:
-атын, -етін жұрнағына жіктік жалғауы қосылады.
-ып, -іп тұлғасында жіктелуі арқылы
-ты,-ті жұрнағына жіктік жалғауы қосылады.
-ғалы,-гелі жұрнағымен көмекші етістік тіркеседі.
-мақ, мек жұрнағы арқылы
Болымсыз түрі –с жұрнағы арқылы жасалатын етістік түрі:
болжалды келер шақ
өткен шақ етістік
шартты рай тұлғасы
осы шақ
Етіс тұлғасы
«Тыңда, дала, Жамбылды» сөйлеміндегі етістік қай тұлғада тұр?
бұйрық рай тұлғасы
өткен шақ етістік
ІІІ жақ жіктік жалғаулы етістік
қалау рай.
Шартты рай
Етістіктің түбір тұлғасы туралы грамматикада айтылып жүрген жаңсақ пікір:
етістік түбірі – бұйрық райдың ІІ жағы.
етістік түбірі бұйрық райдың ІІ жағына сәйкес емес.
етістік түбірі етіс жұрнақтары арқылы жасалады.
етістік түбірі тікелей жіктелмейді
Етістік түбір тұлғада қолданылмайды
Етістіктің сыпат категориясын алғаш қазақ тіл білімінде зерттеген ғалым:
Ы.Маманов
Н.Оралбаева
Н.Баскаков
А.Кононов
С.Исаев
Жіктеліп, шақтың мағынасын білдіретін және есімдерше түрленетін етістіктің ерекше түрі.
есімше
көсемше
тұйық етістік
күрделі етістік
Шартты рай тұлғасы
«Мектептен келді» дегендегі –ді қосымшасы
жедел өткен шақ
жіктік жалғауының ІІІ жағы.
табыс септік
сөз тудырушы жұрнақ.
Сын есім жұрнағы
«Көрмес – түйені де көрмес» мақалында –с қосымшасы
болжалды келер шақтың болымсыз түрінің жұрнағы.
шартты райдың жұрнағы
етістік тудыратын жұрнақ
етіс жұрнақтары.
Мақсатты келер шақ жұрнағы
«Сен жаралы жолбарыс ең, Мен киіктің лағы ем» (Абай). Осы сөйлемдегі «ем»
көмекші етістік
ем – зат есім.
ем – етістік.
сын есім.
Модаль сөз
