Жоңғарлармен соғыста беделі көтеріліп, кейін қазақтың аса құрметті, беделді де айбынды ханына айналған:

Жоңғарларға қарсы күрес кезінде барлаушылар жасағын басқарған Қабанбай батырдың әйелі:

Жоңғар басқыншыларына қарсы шайқастарға қатысқан Абылай сұлтанның қызы:

Жоңғарларға қарсы соғысқан Бұланбай батырдың қызы:

Қазақтар жоңғарлармен соғыста одақтасты:

XVIII ғасырлардағы қазақ батырларының ерен ерлігін біздің заманымызға дейін өз шығармалары арқылы жеткізген ақын-жыраулар:

Біріккен қазақ жасақтарының «Қарасиыр» деген жерде жаңа жасақпен Жоңғарларға тұңғыш тойтарыс берді:

Бұланты өзенінің жағасында шайқас өткен жерге кейін қандай ат берілді?

Бұланты өзені бойындағы шайқастағы қазақ жасақтарының саны:

Бұланты өзені бойында жоңғарлардың жоғалтқан әскер саны:

1730 жылы көктемде Балқаш көлінің оңтүстік-батыс жағындағы Итішпес Алакөл жерінде болған ірі шайқас:

1730 жылғы көктемдегі шайқаста қазақтың үш жүзінің жасақтарын басқарып жеңіске жеткен:

1730 жылғы көктемдегі қазақтардың шайқас даласында жоңғарлардың есеңгіреген, жеңіліске ұшырап, аңырап қалған жері кейін аталды:

Аңырақай шайқасынан кейінгі жауды түбегейлі жоюға кедергі келтірген кенеттен болған оқиға:

Болат хан дүниеден өткеннен кейін бүкіл қазақтың ұлы ханы болудан дәмелі хандар:

Ұлы хан Болат қайтыс болған соң үш жүздің ханы ретінде қазақ ақсүйектерінің сайлаған ханы:

Ұлы жүздің ханы сайланбаған соң соғыс қимылдары жүріп жатқан аумақтан өз әскерлерін алып кеткен қазақтың біріккен әскери күштерінің бас қолбасшысы Кіщі Жүздің ханы мен Орта жүздің ханы:

Қазақ сұлтандарының таққа таласуына байланысты жоңғарларға амант беріп, жыл сайын салық төлеп, уақытша бағына тұруға мәжбүр болған жүз өкілдері:

Кепілдікке берілген адам. Көрші мемлекеттің басшылары жасалған шартқа адалдық белгісі ретінде қазақ хандарының, сұлтандарының, билері мен батырларының балаларын кепілге алуы:

Оңтүстік Арал аймағында көшіп-қонып жүретін түркі тектес халық. Қазірде бұл халықтар Өзбекстан Республикасының аумағында тұрады:

«Бұл батыр 1680-1778 жылдары өмір сүрген. Ол әскери қолбасшы, дипломат, жоңғарлармен болған соғыста бүкіл халықтың басын қосып, жауға қарсы күресті ұйымдастырушылардың бірі. Ол Абылай ханның ықпалды да беделді жақын серіктерінің бірі болған»

Мәтінде сипатталған Қанжығалы руынан шыққан батырды көрсетіңіз:

«Батыр 1691-1769 жылдары өмір сүрген. Ол әскери қолбасшы, даңқты батыр, жоңғар басқыншыларына қарсы күрес жетекшілерінің бірі. Қазақтардың ірі жауынгерлік жасаған басқарған. Соғыста көрсеткен ерлігі мен батырлығы үшін Абылай хан батырды Дарабозым, яғни «Аузын айға білеген батырым» деп атаған»

Мәтінде сипатталған Қаракерей руынан шыққан батырды көрсетіңіз:

«Батыр 1705 жылы дүниеге келген, қайтыс болған жылы белгісіз. Ұлы Жүздің албан руынан шыққан белгілі батыр, жоңғарларға қарсы азаттық күресті ұйымдастырушылардың бірі» (батырдың ерлігіне Мұқағали Мақатаев батырдың есімімен аттас поэма шығарған)

Албан руынан шыққан жоңғарларға қарсы соғысқан батырды көрсетіңіз:

«Батыр 1667-1749 жылдары өмір сүрген, Кіші Жүзден шыққан батыр, әскербасы. Қалмақтарға қарсы азаттық күресті ұйымдастырушылардың бірі».

Мәтінде сипатталған тама руынан батыр:

«Баянауыл тауындағы Жасыбай және Торайғыр көлдері жатқан екі үлкен шатқалды сай ең көркем таңдаулы жерлер саналады... Бір таудың басындағы көлдің жанына Жасыбай батыр жерленген екен. Әлгі көл соның атымен аталып кетіпті... Қазақтар қалмақтарды Баянауыл аймағынан ығыстырған сол бір алыс жылдарда Жасыбай сонда тұрыпты. Ол жағаласқан жауына есесін жібермеген, кегін алмай қоймаған белгілі батыр болыпты. Бір күні Жасыбайға қазақ жасақтарының қолбасшысы Олжабай батыр шағын ғана жасақ алып, мыңдаған қалың қалмақты қарсы алдынан тосқауыл қойып, тау ішінен шығармай, қамап ұстау туралы бұйрық беріпті. Сұрапыл соғыс басталып кетіпті. Онда Жасыбай ғажайып ерліктің үлгісін көрсетіпті. Қалмақ ханы оны өлімші етіп жаралағанға дейін қайтпай соғысыпты... Қазақтардың азғана тобы енді қайтеміз деп сескене бастағанда Олжабайдың қалың қолы келіп жетіпті де тау іші қалмақтардың жандарына сауға сұрап, күңіренген даусының жаңғырығына толып кетіпті...»

Қазақ этнографиясы жайлы жазған орыс зерттеушісін көрсетіңіз:

«Егер Бұланты мен Аңырақайдағы жеңістер болмаса, Қазақ Ордасы осыдан жүз жыл бұрын мүлде тозып, құрып біткен Ноғай Ордасының кебін киері анық-ты» деп Қазақтардың ерлігін жазған тарихшы:

XVI ғасырда Орта жүз қазақтарымен сауда байланысын жасаған көпестер әулеті:

Қазақстанды Азияға шығатын «кілт пен қақпа» деп таныған 1672-1725 жылдарда билік құрған орыс патшасы:

1716 жылы Ресейге жоңғарға қарсы күш біріктіруге өтініш жасаған хан:

Әбілқайыр бастаған қазақ хандарының Ресеймен әскери одақ құруға тырысқан әрекеттерінің жауапсыз қалуына себеп болған:

Ресей үшін Қазақ хандығымен дипломатиялық байланыстарды нығайтуға қолайлы жағдайлар қалыптасқан уақыт:

1716 жылы (ескі базада: 1715 жылы) Ертіс өзенін бойлай қазақ даласын отарлау мақсатында ұйымдастырылған экспедицияны басқарған:

«Ертіс бойындағы бекіністер міндеті оң жағалауды жоңғарлардан, ал одан соң көп ұзамай-ақ қырғыздардан (қазақтардан) қорғау еді», - деп жазған:

«Патша үкіметі қазақ-жоңғар әскери-саяси қайшылығы жағдайында бекіністер салды. Бекіністердің арасында шағын бекіністер мен редуттар пайда болды. Жоңғар билеушілеріне бекіністердің салыну себептерін патша әкімдігінің өкілдері қазақтардың шапқыншылығынан қорғаныс деп, ал қазақтарға – жоңғар шапқыншылығынан қорғану шаралары деп түсіндірді. Алайда бекіністер Шығыс Қазақстандағы өзен бойындағы патшалықтың жағдайын күшейтуге қолайлы еді. Ондағы негізгі мақсаты Қазақ хандығы мен Жоңғар қоңтайшысына тиесілі жерлерді өзіне қосып алу еді»

Мәтінге және тарихи біліміңізге сүйеніп, Патшалық Ресейдің Шығыста бекіністер салған өзен бойын көрсетіңіз:

Патша үкіметінің бекіністер салуы Шығыс Қазақстан өңірімен қатар жүргізілді:

XVIII ғ б Ресей мен Қазақ хандығы арасында елші алмасу күшейген тұста 1716 жылы қазақ даласында болған Тобыл бояры:

XVIII ғ б Ресей мен Қазақ хандығы арасында елші алмасу күшейген тұста 1717 жылы қазақ даласында болған елші (лер):

1719 жылы жіберілген Колмаков, Урусов, Сомовтың жетекшілігімен жіберілген елшіліктер зерттеген аймақ (тар):

Патша үкіметінің Ертіс жағалауына 1716 жылы салған бекінісі (тері):

Ресейдің 1717 жылы Ертіс жағалауына салған бекінісі: (Колбасинская, Звериноголовская)

1718 жылы Ертіс өзені бойына салынған бекініс:

Ертіс бойына Өскемен, Чернорецк, Коряковск бекіністері тұрғызылған жыл:

16 мың жауынгері бар қазақ жасағы Жайық қаласына бара жатқан астық керуеніне шабуыл жасап, 300 казакты тұтқынға алған жылы:

1718 жылы қазақтар мен қарақалпақтардың 20 мың жауынгері бір ай бойы қоршауда ұстаған бекінісі:

1723-1724 жылдары Жайық пен Еділ екі ортасындағы бүкіл аумақты басып алған әскерлерді басқарған:

Қазақтардың Жайық өзенінің бойындағы алқапта мәңгілік көшіп-қонып жүру құқығын белсенді түрде қорғаған «Жайық өзені қашан сарқылып, арнасы кеуіп қалғанша қазақтар оның бойынан кетпейді» сөздерін айтқан:

Патша үкіметінің әскери-отаршыл күштерінің ілгері жылжуын тоқтату үшін қазақтар мен жергілікті әскери гарнизонның арасында қанды қақтығыс болған жыл:

Е.И.Пугачев көтерілісі талқандалған соң, оның есімін естен шығару үшін Жайық өзеннің атын ауыстырған патша (патшайым):

1775 жылға дейінгі Жайық деп аталған өзен:

Қазіргі Павлодар облысының маңында 1716 жылы салынған бекініс:

1864-1937 жылдары өмір сүрген, орыс ғалымы, тарихшы әрі фольклоршы, Орыс география қоғамы Семей бөлімінің мүшесі. Семей қаласында өлкетану мәселесімен айналысқан:

Ермактың Батыс Сібірге жасаған жорығында шешуші рөл атқарған, XVI ғасырда Оралда зауыттардың негізін қалап, қазақтармен сау жасасқан орыс көпестері:

«1716 жылы князь Гагарин өзінің жіберген қателігін түсініп, жүзбасы Чередов арқылы қоңтайшыға Жәмішев бекінісінің салыну себебін оны өздері шабуылға айдап салып отырған қырғыздар (қазақтар) тарапынан жасалатын шабуылдан қорғау үшін деп түсіндірді, содан кейін бояр ұлы Мартемьяниковты қоңтайшыға жіеріп, одан қазына-мүлік пен тұтқындарды қайтарып беруді талап етті»

Мәтінде жоңғарлар мен орыстар арасындағы күрделі қатынасты сипаттаған «Мемлекеттік байлықты молайту туралы» // Сібірге тарихи шолу. 1886// еңбегінің авторы:

Кіші Жүздің билері Әбілқайыр ханға Ресеймен әскери одақ жасауды ұсынған жыл:

1730 жылғы қыркүйек айында Әбілқайырдың Петербургке келген елшілері:

1731 жылы Кіші Жүздің қазақтарын Ресейдің қол астына алу туралы грамотаға (ресми құжатқа) қол қойды:

Қазақтардан ант алу үшін патша үкіметі Әбілқайырға 1731 жылғы көктемде Петербургтен жіберді:

Қазақ хандығына дейін Ресей империясының құрамына кірген халықтар:

Ресей өкіметі Кіші Жүздің кей өкілдеріне болат қылыш, бұлғын ішік, екі түлкі тымақ, шұға маталар мен басқа да сыйлықтар берумен қатар жұмсауға рұқсат етілген ақша көлемі:

Ресей императрицасының құнды сыйлықтарын Әбілқайырға беру тәртібі:

Ресей елшілігінің қатарында дипломатиялық тапсырмамен келгендердің құрамында башқұрттың ықпалды старшыны әрі батыры:

«Кіші жүздегі ақсүйектердің едәуір бөлігі Ресейдің қол астына өтуге үзілді-кесілді қарсы болды. Жергілікті жерде айқындалғанындай, Ресейдің қол астына өту туралы шешім Әбілқайыр ханның жеке өзінің бастамасы бойынша қабылданған болып шықты. Оппозициялық көңіл күйдегі көптеген қазақ билеушілері Ресеймен екі арадағы келіссөздерді болдырмай, ашықтан-ашық үзіп тастауға тырысып бақты. Ресей елшілерін өлтіріп жіберуге әрекет жасағандар да болды. сондықтан дипломатиялық тапсырмамен келген елшілерді қорғау ісі Әбілқайырдың ұлына тапсырылды»

Мәтінде сипатталған елшілерді қорғау ісі тапсырылған Әбілқайыр ханның ұлы:

Әбілқайыр хан бастаған сұлтандар, ірі билер, батырлардың шағын тобы Ресей империясының қол астына өту туралы ант қабылдады:

Әбілқайыр ханнан «ант алу үшін» Кіші Жүзге жіберілген елші

Әбілқайыр ханның Майтөбе деген шатқалда ант берген жеріорналасты:

Әбілқайыр ханмен бірге ант қабылдаған 29 қазақтың лауазымы:

1731 жылғы Ресей тарапынан келген грамота қол қойған қазақ ханы:

Ресейден келген елшілердің Кіші Жүз аумағында болған уақыты:

Кіші Жүзде атқарған сәтті дипломатиялық қызметі үшін Ресей елшісі - А.Тевкелевтің алған шені:

Ресей жіберген елшілікті құрамында болып, тархан атағын алған башқұрт старшинасы:

Әбілқайырдың Ресей қол астына өтуден күткен үміті ақталмауына себеп болған:

Әбілқайырдың патша үкіметіне қарсы белсенді іс-әрекеттерінің тоқтауына себеп болған:

Ресейдің Кіші Жүз қазақтарына нақты әскери көмек көрсетпеген кезінде 1740-1741 жж қазақ даласына жорық жасаған Жоңғар билеушісі:

Кіші Жүздің шекара аймағындағы жерінде патша үкіметінің жағдайын нығайтып, бекіту түсу үшін 1734 жылы құрылған экспедиция атауы мен экспедиция басшысы:

XVIII ғасырдың 30-40 жылдарында Жоғарғы Жайық бекінісінен Звериноголовская бекінісіне дейінгі 770 шақырымға созылған шекара шебі:

Патша үкіметінің қазақтардың Жайық өзенінің оң жақ өңірінде көшіп-қонып жүруіне қатаң тыйым салынған жыл:

Патша үкіметінің Орта Жүз аумағында Жаңаесіл шекара шебінде әскери бекіністер салған жылдары:

Үй өзенінен (қазіргі Башқұртстан) басталатын шекара шебін Ертіс шекара шебімен жалғастырып, 540 шақырымға созылған ащы сулы көлдері бар шептің аталуы:

Ресейдің 1861 жылға дейінгі тағдыры іс жүзінде помещиктер мен дворяндардың еркіне толық тәуелді болған ауылдық жердің тұрғыны:

Кіші Жүзді 1748-1786 жылдары билеген, 1741 жылы бір жылға жуық Хиуаның ханы болған Әбілқайыр ханның үлкен ұлы:

1674-1766 жылдары өмір сүрген Ресей дипломаты, Сыртқы істер алқасының аудармашысы, генерал әрі ірі помещик, Кіші Жүз қазақтарының Ресей қол астына өтуіне түрлі айла-шарғымен ықпал еткен елші:

«Қырғыз-қазақ немесе қырғыз-қайсақ ордалары мен далаларының сипаттамасы» еңбегінің авторы: