WorksheetsҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ ШЫҒУ ТЕГІ
Total questions: 37
Worksheet time: 19mins
Ортақ өзіндік атауымен, өзіндік сана-сезімімен, шығу тегі нақты немесе мифтік ортақтығымен, тілімен, шарушылық түрлерімен және менталитетімен бірігетін және өзі осындай басқа қауымдастықтардан ерекшеленетін адамдардың әлеуметтік қауымдастығы:
Нәсіл
Этнос
Этика
Ассимиляция
Өз этносы шегінде ғана неке құру аталады:
Экзогамия
Ассимиляция
Социология
Эндогомия
Ғалымдарың көпшілігі Ботай-Терсек мәдениетін жасаушылардың этногенезін жатқызады:
Түркілік кезеңге
Үндіирандық кезеңге
Фин-угорлық кезеңге
Үндіқытайлық кезеңге
Авеста, Ригведа және басқада Ведалар��а Андрондықтардың этногенезі сипатталады:
Түркілік кезеңмен
Үндіирандық кезеңмен
Фин-угорлық кезеңмен
Үндіқытайлық кезеңмен
Қытай деректерінде сақтармен туыстас болған және Бактрияға өз атын берген ирантілдес тохарармен байланыстырылды:
юэчжилер
ғұндар
сақтар
түркілер
Қытай деректері бойынша Сырдарияның орта ағысында және Шаш облысында орналасқан ел:
юэчжилер
ғұндар
сақтар
қаңлылар
юэчжилер мен үйсіндер және қаңлылар кімдердің ығыстыруымен Қазақстан даласына қоныстанд��:
қытайлардың
ғұндардың
сақтардың
түркілердің
қазақтар этногенезінің түркілік кезеңінің басталуы кімдермен байланысты болды:
Андрондармен
Арийлермен
сақтармен
ғұндармен
Ғұн империясының негізі қаланған уақыт:
б.з.б. V ғасыр
б.з.б. ІV ғасыр
б.з.б. ІІІ ғасыр
б.з.б. ІІ ғасыр
Б.з.б. І мың жылдықта Орталық Азияның отырықшы-егінші жерлерін иеленіп, ассимиляцияланып хорезмдік, соғдылық, бактриялық этностарды құраған тайпалар тілдік жағынан жатады:
түркі тілдес
үнді тілдес
иран тілдес
латын тілдес
Бактрия жеріне келіп қоныстанған Юэчжилердің (тохарлар) құрған мемлекет:
Парфия
Кушан
Хетт
Ассирия
қазақтар этногенезінің түркілік кезеңінің қамтитын аралығы:
V-X ғғ.
VI-XIII ғғ.
VII-IX ғғ.
VI-IХ ғғ.
VI ғ. Гоби шөлінен солтүстікке қарай таралып қоныстанған этностардың қытай деректеріндегі атауы:
хунну
сюнну
теле
усуньго
VII ғасырдың басында теле тайпаларының құрамы:
11 тайпа
13 тайпа
17 тайпа
15 тайпа
Түрік қағанаты ыдырғаннан кейін шығыс телелер тоғыз-оғыз (ұйғырлар) одағына бірігіп 646 жылы құрған мемлекеті аталды:
Екінші Шығыс Түрік қағанаты
Бірінші Ұйғыр қағандығы
Түркеш қағанаты
Қарлұқ қағанаты
682 жылы құрылған қағандық:
Екінші Шығыс Түрік қағанаты
Бірінші Ұйғыр қағандығы
Түркеш қағанаты
Қарлұқ қағанаты
Түргештер құрамында болған тайпалық одақ:
Нушеби
Дулу
Қарлұқ
Ұйғыр
VIII ғ. Ұйғыр қағандығының тоғыз-оғыздарымен соғыса жүріп Жетісуға қоныс аударған тайпа:
түргеш
оғыз
қимақ
қарлұқ
өз тарихында еуропеоидтік белгілерді көбірек қабылдаса да, түркілік тілдерін сақтап қалған тайпа:
қыпшақтар
оғыздар
қарлұқтар
қидандар
XII ғасырда Қазақстан аумағына қоныс аударған моңғол тілдес халықтар:
дулулар
оғыздар
юэчжилер
қидандар
Қазақтар этногенезінің түркілік кезеңі туралы, 29 түркі тайпасының аты, тұрмысы, қоныстануы, тарихы берілген «Диуани лұғат ат-түрікте» шығармасының авторы:
М.Қашқари
Ж.Баласағұн
Әл-Бируни
Қ.Ясауи
Еуразия даласында түркілік белгілердің одан әрі күшеюіне ықпал етті:
Әмір темір шапқыншылығы
Жоңғар шапқыншылығы
Моңғол шапқыншылығы
Қытай шапқыншылығы
Қазақ этногенезінің қалыптасу үрдісі аяқталды:
Көк орда аумағында
Ақ орда аумағында
Шағатай ұлысы аумағында
Төле ұлысы аумағында
Қазақстанның отырықшы-егінші аймағы, Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан інжулік жері болған Шыңғыс ұрпағы:
Жошы
Шағатай
Құбылай
Төле
XIV ғасырдың ортасына қарай мұсылмандық жазба деректерде Шығыс Дешті Қыпшақ халқы атала бастады:
қазақтар
татарлар
ноғайлар
өзбектер
Алтын Ордадан бөлінген Дешті Қыпшақ «Өзбек хандығы» деп атала бастады, «Өзбек хандығына» қазақ тарихында берілген атау:
Әбілқайыр хандығы
Қазақ хандығы
Қоқан хандығы
Көшім хандығы
XV ғ. соңында Шайбан хан бастаған Дешті Қыпшақ даласынан оңтүстікке жылжыған далалық өзбектердің саны шамамен:
100 мың
200 мың
300 мың
400 мың
Даладан Мәуеренназхрға кеткен көшпелі өзбектер неше тайпаға бөлінді:
52
62
72
92
Қазақ этногенезінің аяқталу мерзімі сәйкес келеді:
IX-XI ғғ.
XII-XIII ғғ.
XIV-XV ғғ.
XVI-XVII ғғ.
Қазақ халқы этногенезінің аяқталуында маңызды рөл атқарған оқиға:
Керей мен Жәнібек сұлтандардың Әбілхайыр хандығынан бөлініп көшіп кетуі.
Шах Мұхаммед Шайбанидің Мәуереннахрды жаулап алуы.
Әбілхайыр ханның қаза болуы.
Моғолстан тағына Есен-Бұқа мен Жүністің таласуы.
Өз шығармасында қазақ-өзбектер ұғымын қолданған тарихшы:
Өтеміс қажы
М.Х.Дулати
Қ.Жалайыри
Әбілғазы хан
1459-1460 жылдары Жәнібек пен Керей сұлтандар Әбілхайыр хандығынан бөлініп көшіп кетті:
Хорезмге
Шығыс Түркістанға
Батыс Жетісуға
Шығыс Жетісуға
Қазақ сөзінің түркілік анықтамасы:
мықты, берік, алып.
еркін, тәуелсіз өмір сүру.
нығыз сақ ұрпақтары
бүлікшіл, қайсар
Көпғасырлық этникалық үрдістің нәтижесінде қазақ этносы қалыптасты:
XIII ғ. бірінші жартысында
XIV ғ. бірінші жартысында
XV ғ. бірінші жартысында
XVI ғ. бірінші жартысында
XX ғасырдағы қазақтардың мәдени-генетикалық кодының бұзылуына алып келген жағдай:
дүниежүзілік соғыстар
сыртқы қысым саясаты
репереция саясаты
орыстандыру саясаты
Әрбір этностың мәдениетінде тек өздеріне ғана түсінікті және соларды ғана біріктіретін идеялар мен түсініктер, нышандар мен белгілер жүйесі болады. Этностың бұл ішкі әлемі этностың көзге көрінбейтін «құпия» коды аталады:
Мәдени-генетикалық код
Әлеуметтік-саяси код
Тарихи-саяси код
Биологиялық-генетикалық колды
Адам баласы – шексіз зерденің ғана емес, ғажайып сезімнің иесі. Туған жерге – әркімнің шыр етіп жерге түскен, бауырында еңбектеп, қаз басқан қасиетті мекені, талай жанның өмір-бақи тұратын өлкесі. Оны қайда жүрсе де, жүрегінің түбінен әлдилеп өтпейтін жан баласы болмайды. Туған жерге, оның мәдениеті мен салт-дәстүрлеріне айырықша іңкәрлікпен атсалысу – шынайы патриодизмның маңызды көрністерінің бірі. Бұл - кез келегн халықты әншейін біріге салған қауым емес, шын мәніндегі ұлт ететін Мәдени-генетикалық кодының негізі.
Мәтін авторы:
Н.Назарбаев
Қ.Тоқаев
Д.Қонаев
Ж.Тәшенов
