Қарапайым микроүрдіс, жалпы макроүрдіс, топырақ түзілуінің құрамды үрдістері

Жалпы микроүрдіс,қарапайым макроүрдіс,топырақ түзуші үрдіс

Біркелкі микроүрдіс, топырақ микроүрдіс , жалпы микроүрдіс

Жазықтар

Құрлықтар

Өзен,көлдер

Морфотептік

Скирофеттік

Көрнектік

Үлкен (геологиялық) және  кіші (биогендік немесе  биохимиялық) 

Үлкен (геологиялық) ,орташа(биологиялық) және  кіші (биогендік немесе  биохимиялық).    

Орташа(биологиялық) және кіші (биогендік

Топырақтың құрылысы, топырақтың және оның қабаттарының қалыңдығы, топырақтың түсі, түйіртпектілігі, жайласуы, гранулометриялық құрамы, жаңа жарандылар мен кірме заттар

Өсімдіктердің, жануарлардың (әсіресе микроорганизмдердің), климат жағдайларының және адамдардың әсерімен өзгерген жер бетінің үстіңгі борпылдақ

Қыртысты күлгін топырақ, батпақты топырақ, ормандық сұр топырақ, қара топырақ, қоңыр топырақ, күрең топырақ

Қарапайым, толық дамымаған, кәдімгі, әлсіз жіктелген, бұзылған, қалдықты кескін, көп мүшелі кескін, полициклді, аударылған, мозайкалы

Қыртысты күлгін топырақ, батпақты топырақ, ормандық сұр топырақ, қара топырақ, қоңыр топырақ, күрең топырақ

Түзілмеген құмдақ және құмды борпылдақ, жеңіл топырақтар және құрылымы қатты тығыздалған бағаналы топырақтар, сонымен қатар құрылымдары жақсы түзілген майда түйіртпекті, жаңғақты, майда кесекті топырақтар

Аралық қабат, шайылған заттар жиналу қабаты, иллювиальді қабаты

Жеңіл топырақтар және құрылымы қатты тығыздалған бағаналы топырақтар

Топырақтың су сыйымдылығы, су өткізгіштігі, өңдеуге пісіп-жетілуі

Бейтарап ортада

Жергілікті ортада

Топырақты ортада

40-20

20-10

40-30

23-05 сила

23-05 сила

23-05 сила

Сәтсіз

Сәтті

Бағаланбады

П.А. Костычев (1845 – 1895) қалаған

Н.А. Качинский (1845 – 1895) қалаған

П.А. Костычев (1845 – 1890) қалаған

Н.А. Качинский және П.А. Костычев

А.Тэер, Ю.Либих және т.б

Н.Е.Учинский және А.С.Сергеевич

Фаллу, Берендт, Рихтгофен және т.б.

Бетховен,Генри,Майкл және т.б.

Уильям,Эндор,Кристи және т.б.

Далалық зерттеу әдісі

Жерді зерттеу әдісі

Белдеулік зерттеу әдісі

Топырақтың құрылысын, құрамын, қасиеттерін, пайда болуымен дамуының заңдылықтарын; географиялық таралуын, қоршаған ортамен байланысын, табиғаттағы маңызын; топырақты жақсарту және құнарсызданудан қорғау, халық шаруашылығында тиімді пайдалану жолдарымен әдістерін.

Суда ерігіш тұздар, гипс, кальций карбонаты, темір, алюминий, марганец тотықтары, қарашірінді қосылыстары, капролиттер, топырақтағы жануарлардың қазған індері, шіріген тамырлар.

Топырақ түйіртпектерінің пайда болуында топырақ коллоидттарына коагуляциялық және цементтеуші әсер ететін физико-химиялық факторлардың маңызы зор. Бөлшектерді жақсы біріктіретін заттар органикалық коллоидтар әсіресе кальций гуматы.

Кремний тотығы

Натрий хлоры

Сутек хлориды

П.Костычев

А. Качинский

Л.Качинский

0,25-0,5мм

0,25-0,05мм

0,20-0,5мм

Шымтезек-подзоликалық

Қарашірінді-гумус

Нағыз қара

0,05-0,001мм

0,05-0,01мм

0,0001-0,05мм

А0-А1-А1С-СМ

А1-А1С-А0-СМ

СМ-А1-А2-А3

А0-А1-ВГ-СМ(Г)

А0-А1-ВГ-СМ(С)

А0-А1-А2-СМ(Г)

А0-А1-А2-А2В-              В (В1-В2)С

А0-А1-А2-СМ-              В (В1-В2)А

А0-А1-А2-СМ-              В (В1-В2)С

?

?

Қарашірінді және ақуыз тектес қосылыстар

Қарашірінді және топырақ тектес қосылыстар

Ақуыз тектес және топырақтық қосылыстар

1-1,2 г/см3

1-2 г/см3

1,2-2 г/см3

Ылғалдың артық болуының және батпақтың пайда болуының бір себебі жер бедерінің ерекшелігі – жауын-шашын мен жер асты сулары ағып жатқан ойпатты жерлер болуы, жазық жерлерде дренаждың болмауы – осы жағдайлардың барлығы шымтезек түзілуіне әкеледі.

Топырақтың жетілген кезде көлемі мен пішіні, құрамы әр түрлі болатын жеке бөліктерге (құрылымдық бөліктер, агрегаттар) бөліну қабілеті. Топыраққұрылымы түзілген кезде өсімдік тамырлары мен топырақтың коллоидтарының жабысқақтық қасиеті үлкен рөл атқарады.

Топырақ құрылымы. топырақтың ауа мен су алмасу режимінің негізгі ерекшеліктерін анықтайды, сондықтан топырақ құнарлылығын арттырудың негізгі факторының бірі болып табылады.

20-30%

20-25%

10-20%