Әлеуметтену (лат. socialis - қоғамдық) - бұл қарым-қатынас пен іс-әрекетте жүзеге асырылатын жеке тұлғаның әлеуметтік тәжірибесін игеру процесі мен оның нәтижесі. Әлеуметтендіру адамның қоғамның толық мүшесі ретінде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін білімнің, нормалардың және құндылықтардың белгілі бір жүйесін меңгеруін қамтиды.

Тәрбиелеуге келесі анықтамаларды беруге болады:

1) жинақталған тәжірибені ұрпақтан ұрпаққа беру, (кең әлеуметтік мағынада);

2) адамға қоғамдық институттардың әсері (отбасы, білім беру мекемесі, бұқаралық ақпарат құралдары, өнер және т. б.)

3) арнайы ұйымдастырылған, мақсатты және басқарылатын ұжым әсері,

Қалыптастыру - бұл баланың бүкіл тыныс-тіршілігін ескере отырып, арнайы ұйымдастырылған басқару факторларының жиынтығы.

Оқыту - бұл ақпарат беру, өңдеу және жаңасын жасау үшін бағытталған ересек (педагог, мұғалім, ата-аналар және т.б.) балалармен өзара әрекеттесудің арнайы құрылған процесіДаму - әртүрлі факторлардың, оның ішінде тәрбиенің әсерінен болатын сандық және сапалық өзгерістер. .

Білім беру - жеке адамның, қоғам мен мемлекеттің мүддесі үшін тәрбиелеу мен оқытудың мақсатты процесі Мектепке дейінгі білім беру - мектепке дейінгі ұйымдарда немесе атаанасының басшылығымен оқыту мен тәрбиелеу процесінде баланың жеке, адамгершіліктік және зияткерлік дамуының негізін қалау. Білім - әлеуметтік тәжірибені берудің жетекші тетігі; жеке адамның және қоғамның мүддесінде жүзеге асырылатын ұйымдастырылған педагогикалық процесс.

Зерттеудің эмпирикалық әдістері педагогикалық фактілерді жинақтауға, оларды іріктеуге, талдау жасауға, синтездеуге, сандық өңдеуге бағытталған. Оларға мыналар жатады: бақылау, әңгіме, сауалнама, тестілеу, педагогикалық эксперимент, сұхбат, зерттеудің нәтижелерін рәсімдеу және талдау және т.б.

Мектепке дейінгі педагогиканың философиялық негізі – әлеуметтік-құндылық дүниетаным ретіндегі гуманистік көзқарас, оның басты назарда болуымен сипатталады.

Мектепке дейінгі педагогиканың жаратылыстану-ғылыми негіздеріне И.М. Сеченов, И.П. Павлов және олардың ізбасарлары жоғары жүйке қызметі (В.М.Бехтерев, А.А.Ухтомский және т.б.): баланың дамуы мен тәрбиесінің генетикалық бағдарламасын жүзеге асыру процестеріне психикалық әрекеттің нейрофизиологиялық механизмдерінің әсер ету теориясы

Мектепке дейінгі педагогиканың психологиялық негіздері келесі зерттеулерде ашылады: психика дамуының мәдени-тарихи теориясы (Л.С.Выготский); жас кезеңділігі (Л.С. Выготский, Д.Б. Эльконин, П.П. Блонский және т.б.); әрекет туралы ілім бала психикасының дамуының шарты мен құралы ретінде

Батыста афиналық және спартандық білім беру тәжірибесін, грек мәдениетінің мектептерін, кейінірек иезуит және христиан- католиктік білім беру жүйесін жалпылау арқылы қалыптасты.

60-жылдардың аяғында Водовозова шетелде болып, ондағы отбасылық тәрбие мен балабақшаларды ұйымдастыру тәжірибесін зерттеді.

1871 жылы Е.Н.Водовозова «Сананың алғашқы пайда болуынан мектеп жасына дейінгі балалардың психикалық-адамгершілік тәрбиесі» кітабын шығарды.

Кітап мектепке дейінгі мекемелердің педагогтары мен аналарға арналған.

Онда келесі бөліктер атап өтілді:– мектеп жасына дейінгі балалардың психикалық және адамгершілік тәрбиесі;

– Ф.Фребель жүйесінің маңызы, оның ойындары мен қызметі;

белгілі бір жас топтарындағы (1-ден 4-ке дейін; 4-тен 6-ға дейін; 6-дан 8-ге дейін) балаларды тәрбиелеудің мазмұны мен әдістеріжылдар);

– балалар ойыншықтарына шолу жасау. Кітапта қосымшалар болды: қол жаттығуларын ұйымдастыруға арналған кестелер; әндер мен ноталар.

Ол бірнеше рет толықтырулар мен өзгертулермен қайта басылды. Осылайша, 1913 жылғы басылымда Водовозованың «еркін білім беру» теориясы мен М.Монтессори жүйесіне сыни талдау жасаған бөлімдер енгізілді

1913 жылғы басылымда Водовозованың қол жаттығуларын ұйымдастыруға арналған кестелер; әндер мен ноталар жайлы болды

Әулие Иоанн Хризостом мен Патриарх Фотийдің еңбектерін, И.Златоуст баланың жеке басына авторитарлық қысым көрсету әдістерін ақыл-кеңеспен, үгіт-насихатпен және ескертумен қарама-қарсы қою қажеттігін ескертсе, Патриарх Фотий мұғалімнің жеке тұлғасына талап қоюдың қажеттілігіне назар аударды

Қайта өрлеу дәуірі - олар физикалық және рухани кемелділікке ие және өмірді бағалай білетін үйлесімді дамыған тұлғаны тәрбиелеу идеясына негізделген.

Қайта өрлеу дәуірінде қалыптасқан бала табиғатына оптимистік көзқарас, Я.А.Коменский, Дж.Локк, И.Г.Песталоцци және т.б идеялары мен педагогикалық қызметі маңызды рөл атқарды. XVII-XVIII ғасырлардағы негізін салушыларЯ.А. Коменский – балаларды туғаннан есейгенге дейін тәрбиелеу идеяларын ғылыми негіздеп, жүйеге келтірген ұлы чех педагогы. Негізгі еңбектері: «Ұлы дидактика» (ғалым білім беру принциптерін негіздеген) және «Аналар мектебі» (балаларды туғаннан бастап мектепке барғанға дейін тәрбиелеу мен оқытудың бағдарламасы мен әдістемелік ұсыныстарын жасаған)

Қайта өрлеу дәуірінде қалыптасқан бала табиғатына оптимистік көзқарас, Я.А.Коменский, Дж.Локк, И.Г.Песталоцци және т.б идеялары мен педагогикалық қызметі маңызды рөл атқарды.

Ол ана мектебі балалардың нақты идеяларды жинақтауын жеңілдетуге арналған деп есептеді және ол мектеп жасына дейінгі бала меңгеруі керек қоршаған әлем туралы қарапайым білімдердің өте кең ауқымын егжей-тегжейлі сипаттады. Олай болса, жаратылыстану пәні бойынша бала 7 жасқа дейін оттың, ауаның, су мен жердің, жаңбырдың, қардың, мұздың, қорғасынның, темірдің т.б не екенін білуі, күнді, айды, жұлдызды ажыратуды, білуі керек. күн ұзақ және қысқа болғанда. Математика саласында бала 20-ға дейін санауды

Ол адам баласы туылғаннан кейін төрт түрлі тәрбиені бойына сіңіру керек деп есептейді. Ол алдымен – дене тәрбиесі, туа салған баланың бір жапырақ қызыл шақа күйінен азамат тұлға болып жетілуі үшін, қимыл-қозғалыстың, шымыр да қайратты болып өсуі үшін дене тәрбиесінің орны ерекше деп атап өтеді. Ал, екніші ақыл тәрбиесі. Ол – білім. Үшінші – сұлулық тәрбиесі, ол – өнер, төртінші – құлық тәрбиесі дейді, ол – әдет, сана тәрбиесі

Коменский мектепке дейінгі балалық шақты мектепте одан әрі жүйелі білім алуға дайындық кезеңі деп есептеді.

Орта адам дамуына, жеке тұлғаның қалыптасуына әсер етеді. Әлеуметтік ортаның, әр түрлі әрекеттердің әсерімен адам бойында қалыптасатын қасиетттер – «Жеке тұлғаны» береді. Ал «Жеке тұлға» деген ұғым адамның қоғамдық мәнін ашады. «Орта» ұғымы кең және тар мағынада қарастырылуы мүмкін. Кең мағынада орта дегеніміз – бала өсіп келе жатқан климаттық, табиғи жағдайлар. Бұл - мемлекеттің қоғамдық құрылымы, және баланың дамуы үшін ол жасайтын жағдайлар, сондай-ақ халықтың мәдениеті мен тұрмысы, дәстүрі, әдет-ғұрпы.

Мектеп жасына дейінгі баланы әлеуметтік тәрбиелеу бұл балабақша тәрбиешілері мен ата-аналардың өзара әрекеттесуінде жүзеге асырылатын тұлғаның қоғамға бейімделуі үшін оңтайлы жағдайларды жасау мен жүзеге асырудың мақсатты процесі.

Тұқым қуалаушылық деп ата-аналарға биологиялық ұқсастықтың ұрпақтарда жаңғыртылуын атайды. Тұқым қуалаушылық қасиеттерге мыналар жатады: адам ағзасының анатомиялық-физиологиялық құрылымы, оның жетілу сатылары, жүйке жүйесі құрылысының ерекшеліктері, адамның жеке-дара ерекшеліктері.

Тәрбие – педагогикалық негізгі ұғым. Ол адам мінез-құлқының қоғамда қабылданған нормалар мен ережелерге сәйкес болуын және жеке адамның дара сипаттары мен қасиеттерінің қалыптасуын қамтамасыз етуге тиіс. Дегенмен адамның жеке басының қалыптасуы сыртқа жағдайларға және ортадан таралған әсердің сипатына, тұқым қуалаушылыққа да байланысты. Тәрбие мен қоршаған ортаның тигізетін әсері адамның дамуы мен оның жеке басын қалыптастыруда ерекше роль атқарады. Тәрбие мен қоршаған ортаның әсерлерін зерттеу баланың мінез-құлық ерекшеліктерін түсінуге мүмкіндік береді.

Арнайы біліктілік: Бұл мектеп жасына дейінгі балалармен жұмыс істеуге тән дағдылар мен дағдылар. Ойын технологиялары, ерте сауат ашу әдістері, математика, сөйлеуді дамыту, физикалық және көркемдік даму туралы білімдерін қамтиды.

Бұл біліктіліктер бірге мұғалімге мектеп жасына

Композициялық біліктілік: Бұл оқу-тәрбие процесін ұйымдастыра білу, балалардың дамуына қолайлы педагогикалық жағдай жасау. Сабақтарды құрылымдау, жұмыстың әдістері мен формаларын таңдау және оларды әр баланың жеке қажеттіліктеріне бейімдеу қабілетін қамтиды.

Қарым-қатынас біліктілігі әртүрлі жастағы балалармен, ата-аналармен және әріптестермен тиімді қарым-қатынас жасау қабілетін қамтиды.

1. Гностикалық біліктілік: Бұл мұғалімнің бала дамуы, мектепке дейінгі психология, балаларды оқыту мен тәрбиелеу әдістері туралы білімін білдіреді. Бұл бала дамуының ерекшеліктерін түсінуге, балалармен жұмыс істеу кезінде оларды ескеруге және оқытуда сәйкес тәсілдерді қолдануға мүмкіндік беретін білі