WorksheetsОрман шаруашылығы
Total questions: 100
Worksheet time: 50mins
Дүниежүзiлiк орман өсiрушiлiк жөнiндегi әдебиеттерде қолдау тапқан орманға деген көзқарас авторы
В. В. Докучаев
Д. М. Кравчинский
Н. Д. Суходский
Г.Ф. Морозов
Көптеген ағаштар орман құрау үшiн
сандық және сәндік көрсеткiштері, сапалық белгiлері де болуы қажет
сандық көрсеткiштері, сапалық белгiлері де болуы қажет
сандық көрсеткiштері болуы қажет
сапалық белгiлері болуы қажет
Еркiн жағдайда өсетiн ағаштардың бұтақтары қандай болып келедi?
жайыңқы, пирамида тәрізді
төмен орналасқан желектерінің пішіні шар тәрiздi, жайыңқы
жоғары орналасқан желектерінің пішіні шар тәрiздi
ондай ағаштар басқалардан ерекшеленбейді
Ормандағы ағаштар еркiн өсетiндерден қанша жыл кеш жемiс береді?
10 жыл кеш
10-12 жыл кеш
5-10 жыл кеш
10-15 жыл кеш
Орман ортасының сипатты ерекшелiктерi
желсiздiк
жазғы салқын және қысқы тыныштық
желсiздiк, жазғы салқын және қысқы тыныштық
қоңыржай салқын
Жасы ұлғаюына байланысты орман ағаштарына тән
табиғи азаюы (табиғи сиреуі) мен бiршама жiктелуi
табиғи азаюы (табиғи сиреуі)
бiршама жiктелуi
көлемінің ұлғаюы
«Орман өмiрi тiршiлiк үшiн үздiксiз күрес болып табылады» сөзінің авторы
Владимир Иванович Вернадский
Георгий Фёдорович Морозов
Василий Васильевич Докучаев
Владимир Николаевич Сукачев
Ормандағы тiршiлiк үшiн күрес нәтижесi
табиғи сиреу
бір түр санының азаюы
орасан көп жеке жас шыбықтардан аса икемдiлерi ғана өсiп, жетiледi
барлық жауап дұрыс
Ағаш өсiмдiктерi өмiрiнiң өне бойында тұтасқан балауса шағынан оның табиғи қартаюына дейiнгi уақытта, тiршiлiк үшiн күресте неше пайыздан астамы құриды?
95
90
85
80
Табиғи өзгергiштiк (құбылмалық) деген
ормандағы ағаштар мөлшерiнiң ауытқулары
тұқым қуалаушылық, жеке өзгергiштiк және тұқымдар түсетiн орта жағдайларының бiркелкi еместiгi
өсу барысындағы өзгерістер
сиреудiң жылдамдығы өсiп-өнудiң нашар жағдайларында жоғарылауы
Ағаштардың өсуi бойынша жiктеудiң алғашқысы және ең сәттiсi ұсынылды
1884 жылы
1885 жылы
1886 жылы
1887 жылы
Г.Крафт жіктеді
даму қарқыны мен сапасына байланысты
өсу деңгейі бойынша
дамуы бойынша бес класы бойынша
басымдылық және басыңқылық дәрежелерi деген атау бойынша ағаштардың бес класы бойынша
Жылына жерге түскен жапырақтар, қылқандар, бұталар, бұтақшалар, жемiстер және т.б.
шірінді
өсiмдiк қалдықтары
тiрi топырақ жамылғысы
орман қордасы
Тiрi топырақ жамылғысы
орман шымылдығы астында, кесiлген жерлерде және топырақты жауып тұратын мүктер, қыналар, шөптесін өсiмдiктер мен бұташықтар жиынтығы
жыл бойы жерге түскен жапырақтар, қылқандар, бұталар, бұтақшалар, жемiстер және орман өсiмдiгiнiң басқа да қалдық бөліктері
орман шымылдығы астында өскен және қазiргi өсiп-өнiп тұрған жағдайында сүрекдiңдi құрауға қабiлетсiз бұталар, сирегiрек сүректi ағаш түрлері
шiрудiң түрлi дәрежесiндегi топырақ бетiндегi өсiмдiк қалдықтарының жинағы
Орман өсуiне, оның су қорғау, қорғаныш және т.б. пайдалы қызметтерiне әсер ете отырып, орман құрауға тiкелей қатысады
орман астары
топырақ жамылғысы
өсiмдiктер қалдықтары
орман қордасы
Сатыдан тыс өсiмдiктерге жатады
қытай лимоны, апельсин
қайың, қарағай
зығырдән, қытай лимоны
сексеуіл
Ризосфера дегеніміз
өсімдік тамыры жететiн топырақ қабаты
топырақтағы өсімдік тамырлары
тамырға жақын мекен ететін микроорганизмдер
тамырмен селбесіп тіршілік ететін микрооганизмдер жиынтығы
Орман қордасы
орман өсуiне, оның су қорғау, қорғаныш және т.б. пайдалы қызметтерiне әсер ете отырып, орман құрауға тiкелей қатысады
орман шымылдығы астында, кесiлген жерлерде және топырақты жауып тұратын мүктер, қыналар, шөптесін өсiмдiктер мен бұташықтар жиынтығы
өсiмдiк қалдықтарынан жинақы, қат-қабат болып келедi, ал кейде (шiру баяу жүргенде) едәуiр қалың (20 см-ге дейiн) болады
шiрудiң түрлi дәрежесiндегi топырақ бетiндегi өсiмдiк қалдықтарының жинағы
Табиғи кешендердi басқару мiндеттерiн шешу кезiнде В.Н.Сукачев
биогеологиялық қауымдастық (биогеоценоз) жөнiндегi iлiмнiң негiзiн жасады
биоценоз ұғымын ұсынды
экожүйе» терминiн ұсынды, мұнымен табиғаттың тұтас қосымша жүйелері ұғындырылды
тiршiлiктiң абиотикалық ортаға (атмосфера, гидросфера, литосфера) даусыз әсерiн және осыған байланысты ерекше биологиялық жанама табиғи денелердiң, мысалы топырақтың қалыптасуын көрсеттi
Орман өсiмдiгі пен орта бiрлiгi екенiн өте анық көрсететін биологиялық ортаның алғашқы қарапайым бiрлiгiн қалай атайды
биогеоценоз
экожүйе
экотоп
биоценоз
Тундра климаты қандай болып келеді?
ең жылы айдың температурасы 10-нан 20 градусқа дейiн және көбiне жаз кезiнде болатын жыл бойы 300-600 мм жауын-шашын түседі
ең жылы айдың орташа температурасы 0-ден 20 градусқа дейiн және өзіне тән аласа бойлы өсiмдiктерiмен және жыл бойы түскен жауын-шашын 300 мм-ден аз болуымен сипатталады
жылы төрт айлардың 10-нан 22 градусқа дейiнгі орташа температурасы және жыл бойғы жауын-шашын мөлшері – 400-700 мм болады
қысы аз қарлы және жылдың жылы уақытында түсетiн жауын-шашынды (жауын-шашынның жылдық қосындысының 85-90 пайызы)
ТМД елдерi аумағы қандай өсiмдiк аймақтарына бөлiнеді?
тундра, орман аймағы және дала
тундра, орман аймағы, дала және шөл
орман аймағы, дала және шөл
тундра, тайга, орман аймағы, орманды дала, дала және шөл
АҚШ-та, жылы ылғалды климат жағдайында аса үлкен 100 м биiктiкке, диаметрi 15 м-ге дейiн жететін ағаш түрі
секвойя
емен
баобаб
пальма
Кәдiмгi қарағай түскен жалпы жарықтың қанша пайызын өткізеді
50%
18%
13%
17%
У.И.Сурож ағаш түрлерінің көлеңкеге шыдамдылығын, жарық сүйгіштігін қандай әдіспен анықтаған?
анатомиялық әдіспен
фотометриялық әдіспен
фитометриялық әдіспен
физиологиялық әдіспен
Белов кімнің таксациялық әдісін дәл анықтайтын әдіс деп есептеген?
С.В. Медведевтiң
У.И.Сурожтың
П.С. Погребняктың
Н.Д. Нестеровичтің
Қазақстан Республикасы аумағындағы ағаш түрлерінің жарық сүйгіштігінің дифференциалдық шкаласының V классына жатады:
Көлеңкеге төзiмді ағаш түрлері: сібір майқарағайы, шырша, үшкір жапырақты үйеңкі, ірі жапырақты жөке, ұсақ жапырақты жөке
Жарық сүйгiш ағаш түрлері: кәдімгі қарағай, сібір балқарағайы, ақ қараған, ақ тал, сары қараған, кәдімгі мойыл, қотыр қайың, көктерек, ақ қандыағаш, үлпек қайың
Салыстырмалы жарық сүйгiш ағаш түрлері: кәдімгі шаған, күміс түсті үйеңкі, кәдімгі емен, кәдімгі шетен
Аралық немесе орташа жарық сүйгiш ағаш түрлері: тікенді шырша, шаған жапырақты үйеңкі, кәдімгі орманжаңғақ ағашы, қара қандыағаш, ат талшын
Күтiп-баптау кесулерi кезiнде қажеттi жарықтану қарқынына қалай жетуге болады?
жетiлген орманды жаппай кесу арқылы
әр түрлi ағаш түрінiң топтанған өскiнiн алу үшiн орман шымылдығында ашық жерлер жасайды
сүрекдiңдердi сирету көмегiмен
көлеңкеге төзiмді ағаш түрлерін және жарық сүйгiштердi қоса отырып, орман шымылдығы астына түсетiн жарық көлемiн ұлғайтуға болады
Сүректi өсiмдiк тамырларының қызметi басталады
топырақ температурасы +15 °С-та
ауаның орташа тәулiктiк температурасы 10°С болғанда
топырақ температурасы 5°С-тан жоғарылағанда
топырақ температурасы 0°С-тан төмен температурада
Ағаш түрлерінің жылу сүйгiш дәрежесiнiң объективтi көрсеткiшiн көрсетіңіз
ареалы
вегетациялық кезеңінің ұзақтығы
жемістенуі
гүлдену кезеңінің ұзақтығы
П.С.Погребняк ұсынды
таксациялық әдісі ағаштардың жарық сүйгіштігін, көлеңкеге шыдамдылығын, ағаштар шамасының жуандығына салыстырмалы арақашықтығын
кешендi көрсеткiштер негiзiнде Белоруссия аумағының 45 ағаш түрлерінің жарық сүйгіштік жинақталған шкаласын
ағаш түрлерінің жылуға қатынасын сипаттайтын шкаласын
жылу сүйгiш ағаш түрлерінен бастап, қысқа төзiмдiлерiмен аяқтай отырып, мынадай шкала жасады: талшын, емен, шаған, шегіршіндер, кәдімгі қарағай, шетен, қандыағаш, қайың, майқарағай, шырша, самырсын, балқарағай
Өсiмдiктердiң қалыпты тiршiлiгi үшiн керек ылғал мөлшерi
Қажеттiлік
Ылғалдың жеткiліксiздiгi
Мұқтаждық
Ылғалды талап ету
Ылғалды талап етуі бойынша ағаш түрлерін алты топқа бөлген ғалым
М.К. Турский
П.С. Погребняк
Г.Ф.Морозов
А.С.Козменко
Ксеромезофиттерге жататын ағаштар
қырым, кәдiмгi және Банкс қарағайлары, жиде, шырғанақ, шегiршiн және т.б.
кәдімгі емен, үшкір жапырақты үйеңкi, қарағаш, қармала және т.б
жөке, шамшат, шаған, қотыр қайың, балқарағай, көктерек, самырсын, майқарағай және т.б.
қаратерек, талдар, үлпек қайың, сұр қандыағаш және т.б
Суық және ылғалды орындарда өсетін өсiмдiктер аталады
психрофиттер
криофиттер
тропофиттер
гигрофиттер
Орман атмосфералық жауын-шашын мөлшерiн неше пайызға көбейтуге ықпал етедi
10-12
10
5
15
Орман атмосфералық жауын-шашын мөлшерiн 10-12 пайызға көбейтуге ықпал етедi, бұл ненің есебінен жүзеге асады
оның атмосфераға бу беруi, ауаның температурасы мен қысымының төмендеуi есебiнен
оның атмосфераға бу беруi есебiнен
ауаның температурасы мен қысымының төмендеуi есебiнен
сүрекдiңдер пішініне, желегінің түйісуіне, жасына, құрамына және толымдылығына байланысты
N=A+F+V+T формуласымен көрсетіледі
судың тепе-теңдігi
су булануы
су сіңірілуі
транспирация мен сіңірілетін су
Судың тепе-теңдігі келесі көрсеткіштерден тұрады
жауын-шашын түсімінен, топырақ бетiне және iшкi ағындарына, биологиялық және өсiмдiк салмағының жиналуына кететiн шығындардан
жауын-шашын түсімінен, оның физикалық және физиологиялық булануынан, топырақ бетiне және iшкi ағындарына, биологиялық және өсiмдiк салмағының жиналуына кететiн шығындардан
жауын-шашын түсімінен, оның физикалық және физиологиялық булануынан, топырақ бетiне және iшкi ағындарынан
биологиялық және өсiмдiк салмағының жиналуына кететiн шығындардан
Г.Н. Высоцкийдің N=A+F+V+T формуласында физикалық булану көрсетіледі
V
A
F
N
Ормандағы топырақ бетiнен булануға кететiн су шығыны, жазық даламен салыстырғанда қандай болады?
әр уақытта төмен
бірдей
жоғары
қыс айларында төмен
ТМД елдерiнiң ормандары жыл сайын қанша оттегiн бөледі?
5,5 млрд.т.
4 млрд. тоннадан аса
3,5 млрд.т.
5 млрд.т.
Ағаштың құрғақ затының 40-50 пайызы неден тұрады
көмiртегiден
оттегіден
целлюлозадан
азоттан
Фотосинтездiң қарқыны екi есеге өседi
желдiң жылдамдығы 2-3 м/сек болғанда
көктемде жауын-шашын молайғанда
желсіз күндері
бұлтсыз күндері
Фитоцидтердi ХХ ғасырдың 30-жылдарында ашқан ғалым
Б.П.Токин
М.Е.Ткаченко
Б.Д.Жилкин
И.В.Тюрин
Газға төзімділік дәрежесiне қарай, барлық ағаш және бұта түрлері бөлiнедi
бес санатқа: газға өте төзімділер, төзімді, орташа төзімділер, төзімсіздер және өте төзімсіздер
төрт санатқа: газға өте төзімділер, төзімді, орташа төзімділер және төзімсіздер
үш санатқа: газға өте төзімділер, орташа төзімділер және төзімсіздер
екі санатқа: газға төзімділер және төзімсіздер
Көмiртегi ассимиляциясы 4-5 есе өседi
ылғалы молырақ болғанда
ылғалы азырақ болғанда
фотосинтез қарқынды жүріп, су көп буланғанда
су сіңіруі азайғанда
Орманды жел сұламасынан қорғауға арналған орман алқабы
желге төзiмдi орман қабырғасы
желден қорғайтын орман қалқаны
орман желегі
орманның биік ағаштары
Орман анемохоры деп аталатын орман шекарасы анемохоры немен анықталады?
ауа-райы жағдайымен анықталады
жел жағдайымен анықталады
су жағдайымен анықталады
күн радиациясының белсенділігімен анықталады
Желдiң орман iшiндегi ең үлкен жылдамдығы байқалады
ағаштар желегі үстiнде
ағаштар желегі астында
орман етегінде
орманның сиреген жерінде
Егін қорғайтын орман жолақтары қандай мақсатта жасалады
желденуден қорғау мақсатында
эрозиядан қорғау үшін
аңызақ желдердiң өнiм мөлшерiне зиянды әсерiн азайту, су режимiн жақсарту және топырақ жамылғысының жоюлу қаупінің алдын алу (топырақты орып, шайып және үрлеп кету) үшiн
су режимiн жақсарту және топырақ жамылғысының жоюлу қаупінің алдын алу (топырақты орып, шайып және үрлеп кету) үшiн
Енi 10-60 метрлік жасанды қорғаныш орман алқа ағаштары
орман анемохоры
егін қорғайтын орман жолақтары
орман қабырғасы
орман қалқаны
Бiр сатылы (қабатты) ағаштар, желегі қалың қабатты және орман астары болмайтын егін қорғайтын орман жолақтары
желөтетiндер
тығыз
селдір
жел өтетiндер, селдiр
Селдiр егін қорғайтын орман жолақтарының сипаттамасы
бiр сатылы (қабатты) ағаштар, желегі қалың қабатты және орман астары болмайды
екi, үш және одан көп сатылы (қабатты) орман жолағы, бiрақ тығыздығы аз
жапырақтанған кезде жолақтарға тiгiнен және ұзынынан қарағанда жарық саңылаулары болмайды
екi, үш және одан көп сатылы (қабатты) орман жолағы, тығыздығы орташа
Өсiмдiктерге өте аз мөлшерде қажет заттар
микроэлементтер
макроэлементтер
ультрамикроэлементер
қоректік заттар
Алколоидтар мен витаминдер құрамына кiретін өсімдіктер қажет ететін микроэлемент
азот
фосфор
кальций
калий
Азот негізінен өсiмдiктерге негiзiнен нитраттардың қандай формалары арқылы сiңiрiледi
азот қышқылының тұздары және түрлi қышқылдардың аммиак тұздары
азот қышқылының тұздары
түрлi қышқылдардың аммиак тұздары
алкалоидтар
Талап етушiлiк қабілеті дегеніміз
өсiмдiктердiң топырақтың белгiлi бір құнарлылығын немесе одан қажетті қоректік заттар мөлшерiн алу қабiлетi
Өсiмдiктердiң қалыпты тiршiлiгi үшiн керек ылғал мөлшерi
күнделікті сіңірілетін су
бір миктроэлементке деген мұқтаждық
Таспа (лента) дегеніміз
машинаның немесе ағаш құлатушының бiр рет өткенде кесiліп өңделетiн кесу омартасының бөлiгi
ағаш діңдері немесе желегі бар кесілген ағаштар бiр омарта сүйретпесiмен трактор арқылы тасымалданатын, кеспеағаш (кесілетін орман) бөлiгi
ағаш құлатушының бiр рет өткенде кесiліп өңделетiн кесу омартасының бөлiгi
кеспеағаш (кесілетін орман) бөлiгi
Бiртiндеп кесудiң бiр түрi, сүрекдiңдер тобымен және бiрнеше амалмен, өскiндері бар жерлерде екi жас сыныбы (класы) уақытында кесіледі
топтық таңдап кесу
таспа немесе ленталы кесу
таңдап кесу
сұрыптап кесу
Жаппай кесулердiң негiзгi тәсiлдерін атаңыз
қысқа мерзiмдi кесулер мен топтық-таңдаулы немесе бiрқалыпсыз, ұзақ мерзiмді кесулер
тұқымдық-кеспеағаштық және бiрқалыпты
кесілетін орманды жаппай кесу, шоғырлап кесу және шартты жаппай кесу
кесілетін орманды жаппай кесу және шартты жаппай кесу
Тұқымдық-кеспеағаштық бiртiндеп кесулердiң негiзгi ұйымдастыру-техникалық элементтеріне мыналар жатады:
енi 100 м кеспеағаш-жолақтарымен (қылқан жапырақты алқа ағаштарда), сирегiрек, ені кiшiлеу 50 м-ге дейiн, тiптi 25 м (емен ормандарында) және ені кең 250 м-ге дейiн (жұмсақ жапырақтыларда), орамда (кварталда) немесе орманның толысқан учаскесiнде ұзына бойы жүргiзiледi
1) ағаш дайындау жұмыстарының кейбiр түрлерiн механизация күшiмен жүргiзу қиындайды; 2) сүрекдiңнiң қалдырылған бөлiгi және өскiндер зақымданады; 3) кейде жарық сүйгiш ағаш түрлерінің табиғи жаңаруы нашарлайды.
1) екiншi сатыны мен орман астарын сирету және жоғарғы орман шымылдығындағы кемшілікті (минусты) ағаштарды кесіп тастау; 2) тұқым жақсы беретiн жылы топырақ бетiн әртүрлi құрал-жабдықтармен минерализациялау; 3) өсіп шыққан өскiндi күтiп-батпау
1) кесу амалдарының саны және қайталанылуы; 2) әр амалдың кесу пайызы (бастапқы қордың салмағы бойынша); 3) кесуге ағаш таңдау ретi
Шартты жаппай (толық емес жаппай) кесу түрiнде сүрекдiң қорының неше пайызы кесіледі
50
60-90
60
70-100
1961 жылы П.Д.Ярошенко ұсынды
ағаш түрлері ауысуларының жіктелуі: 1) жалпы ауысулар – олар көптеген өсiмдiк қауымдастығының санынан құралған өсiмдiк аймағы немесе облысында орын алады; 2) жеке ауысулар – жалпы ауысулардан тәуелсiз өтедi және жекелеген өсiмдiк қауымдастықтарында жүзеге асады; 3) өсiмдiк қауымдастықтарының дамуы – филоценогенездің синонимi
ауысулардың мынандай бөлiктерiн ажыратты: сингенетикалық ауысу; эндоэкогенетикалық ауысу; гологенетикалық ауысу; экзоэкогенетикалық ауысу; филоценогенетикалық ауысу
компоненттер бөлiгiнiң сиреуi және жойылуы орынның босағанын және оған өсiмдiктердiң басқа түрiнiң орналасу мүмкiндiгiн көрсетті
ағаш түрлерінің ауысу себептерi әр түрлi, олардың бiреулерi iшкi ауысулар ─ қауымдастықтардың өз табиғатында болады, басқалары сыртқы ауысулар ─ өсiмдiк қауымдастықтарына сыртқы факторлардың ықпал етуi нәтижесiнен туындайды деп айтты
1915 жылы алғаш рет ауысуларды жіктеуді ұсынды
Б.А.Шустов
С.В.Белов
П.Д.Ярошенко
В.Н.Сукачев
Орнықтылық дәрежесi бойынша өсiмдiк қауымдастықтарын неше топқа бөледі
3
2
4
5
Климат-, эдафо-, пиро-, зоо-, антропогендiк ауысулар деп бөлінетін сукцессия түрі
Экзоэкогенетикалық ауысу
Сингенетикалық ауысу
Филоценогенетикалық ауысу
Эндоэкогенетикалық ауысу
Ұзаққа созылатын ауысу дегеніміз
өте баяу өтеді, жүздеген, мыңдаған жылдар бойы
ондаған және жүздеген жылдар қажет
апаттық (кездейсоқ)
олар көптеген өсiмдiк қауымдастығының санынан құралған өсiмдiк аймағы немесе облысында орын алады
Алғаш рет ауысуларды жіктеуді В.Н.Сукачев қашан ұсынды?
1915 жылы
1920 жылы
1930 жылы
1940 жылы
Г.Ф.Морозовтың орман типтері туралы идеясы орман типологиясының екі бағытының дамуына негіз болды. Қандай бағыттары?
П.С.Погребняктың өсу ортасы жағдайларын жіктеуі
П.С.Погребняктың өсу ортасы жағдайларын жіктеуі, В.Н.Сукачевтың орман түрлерін жіктеуі
П.Д.Ярошенконың ағаш түрлерінің ауысуын жіктеуі
В.Н.Сукачевтың орман түрлерін жіктеуі
Мұндай кесу әр түрлi жастағы сүрекдіңдерде жүргiзiледi
ірiктеп кесу
жаппай кесу
арнайы кесу
біртіндеп кесу
Iрiктеп кесу дегеніміз
басты мақсатқа пайдалану кесуi, ол арқылы кесілетін ормандағы барлық сүрекдiң қысқа мезгiлде бiр тәсiлмен кесiлiп тасталады
басты мақсатқа пайдалану кесуi, ол арқылы ағаштардың белгiлi жастағы, мөлшердегi, сападағы немесе жағдайдағы бөлiгiн кезеңді кесіп алып отырады
басты мақсатқа пайдалану кесуi, ол арқылы толысқан (пісіп жетiлген) сүрекдiң бiрнеше мезгiлде бiр немесе екi сынып (класс) жасында кесiлiп тасталады
Кейде бұл жүйелер орманды қалпына келтiру кесулерi деп аталады
Iрiктеп кесулер жүйесінің сипатты ерекшелігі
олардың уақыт пен кеңістік бойынша шектеусіз жүргізілуі, яғни белгілі бір орманды алқапта мұндай кесулер қажет болған жағдайда орындала береді
кесiлген жерлерде шаруашылық тұрғыдан бағалы ағаш түрлерінен құралған алқа ағаштарды уақытында құруға және олардың өнiмдiлiгiн арттыруға ықпал ету
пісіп жетілген сүрекдіңдерді iрiктеп, жаппай және бiртiндеп кесулер
Бiркелкi жастағы алқа ағаштарда жүргiзiледi
Ағаш түрлерінің ауысу себептерi бөлінеді
ішкі және сыртқы
биологиялық, химиялық, механикалық факторлар
биологиялық, химиялық, механикалық және антропогендік факторлар
ішкі, сартқы және уақыт есебінен болатын ауысу
Ағаштардың желегі әртүрлі биіктікте өскен, яғни, бірнеше сатыдан (қабаттан) құралған орман
күрделі сүрекдiң
қарапайым сүрекдiң
сатылы сүрекдiң
абсолютті сүрекдiң
Өсімдіктердің жанасу арқылы өзара қатынастар
контактылы, трансабиотикалық және трансбиотикалық
сүрекдің өсiмдiктер мен ортаның, жеке дарақтар, түрлер мен түр топтарының өзара күрделi әсерi ету жағдайларында, өсiмдiктердің көбеюi нәтижесiнде пайда болады және қалыптасады
көбінесе, өсiмдiктердiң бiр-бiрiне механикалық әсерiмен (ағаш желектерінің жел кезінде бір-біріне соқтығысуы, жемiстер мен тұқымдардың кеш пісуi, тамырлардың жанасуы) байланысты
басқа организмдер (түйнек бактериялары, микориздер) қатынасы арқылы байқалады
Сүректі өсімдіктердің жаңару кезеңі
сүректi өсiмдiктердiң балауса шағы
сүректi өсiмдiктердiң жеке тiршiлiк шағы
кемелденген шақ
оның биiктiкке өсуiнiң тоқтауы
Қандай ормандар бұрынырақ және жылдам қурай бастайды
жасанды, қолдан өсірілген ормандар
күтімі нашар жасанды ормандар
табиғи жағдайы нашарлаған территориядаға ормандар
өрттің, жел сұламасының әсерінен
Жемiс беруді есепке алудың фенологиялық әдiстерi
кесілген ағаштардың жемістері есепке алынады
В.Г.Каппер шкаласы бойынша көз мөлшерімен жеміс түсiміне баға берiледi
бұтақтарда қалған, жерге түскен жемiс iздерi арқылы санау
өскiн мөлшерi және жасы бойынша өткен жылдар түсiмiн анықтау
Ағаштар мен сүрекдiңдердiң жемiс беруін зерттеу және есепке алу үшiн мынандай әдiстеріне жатпайды:
визуалдық бағалау әдісі
бақылау алаңдары әдісі
фенологиялық әдіс
тұқым өлшеу әдісі
Ағаш түрлерінің жемiс салуын күшейтудің қазiргi әдiстерi үш топқа бөлiнедi. Олар немен байланыстыралды?
ағаштардың зат алмасуының бұзылуы, селекциялау және будандастыру, ағаштардың өсiп-өну ортасының өзгеруі
ағаштардың өнімділігінің төмендеуі, селекциялау және будандастыру, ағаштардың өсiп-өну ортасының өзгеруі
ағаштардың өнімділігінің төмендеуі, селекциялау және будандастыру, қоршаған орта жағдайларының өзгеруі
биологиялық, антропогендік және механикалық факторлар әсерімен
А.С.Козменко 1947 жылы белгiледi
су және жел реттегiш санаттарды
өнімділік класстарын
ластануға төзімділік бойынша класстады
рекреациялық тұрғыдан пайдасы санаттарын
Тюрин мен Козменко жіктеуі бойынша су реттеу маңыздылығы бар ормандар жатады
III класска
IV класска
II класска
I класска
Кешендi су қорғау-қорғаныш орманы
су көздерiне жалпы судың келуiн көбейтпейдi
суды күзету және қорғау мiндеттерiн орындайды
су қорының ең аз кезеңiнде судың бiршама қалыпты келуiне ықпал етедi немесе табиғи және жасанды су қоймаларын ластанудан алдын ала сақтайды
су және жел эрозиясы нәтижесiнде топырақты бүлiнуден, ал елдi мекендердi – атмосфералық қолайсыз әсерлерден қорғайды
Орманның су күзету–қорғаныш рөлiнiң бағасын бiршама толық бере алады
Б.Д.Жилкин жіктеуі (классификациясы)
М.Е.Ткаченко жіктеуі (классификациясы)
И.В.Тюрин жіктеуі (классификациясы)
А.С.Козменко жіктеуі (классификациясы)
Топырақтың жалпы құнарлығына ағаш түрлерінің талғамы әр түрлi және бұл тұрғыдан былайша бөлiнедi
Олиготрофтар─ арша, тау және кәдiмгi қарағай, қотыр қайың, ақ қараған, Мезотрофтар─ үлпек қайың, көктерек, шырша, сібір балқарағайы, шетен, тал, қызыл және кәдімгі емен, қара қандыағаш; Мегатрофтар─ үшкір жапырақты үйеңкі, явор үйеңкісі, шамшат, майқарағай, қаратерек, дала үйеңкісі, ақтал, қарағаш, шаған
кальциефобтар ─ асыл талшын, қиыр шығыс қарағайы, қара жидек; кальциефильдер─ лавар, қайың, қарағаш;алкалифилдер ─ жыңғыл, ақ қараған, алмұрт ағашы, емен
ацидифилдер─ шырша, кәдімгі қарағай, самырсын, майқарағай, балқарағай, қайың, көктерек, шетен, талшын, қараған, рододендрон
Кальциефобтар ─ асыл талшын, қиыр шығыс қарағайы, қара жидек, сфагнум, Кальциефильдер – лавар, қайың, қарағаш, көптеген тал және терек түрлері, мойыл, аюбадам, өгейбұта, алкалифилдер –жыңғыл, ақ қараған, алмұрт ағашы, емен, нитро-, фосфоро-, калиефосфорофильдер
Жапырақтар, ұсақ бұтақтар, түбiрлер және топырақ арасында болатын қоректік элементтердiң циклі
кiшi биологиялық айналым
үлкен биологиялық айналым
биохимиялық айналым
тірі зат айналым
Орманның топырақ құнарлылығына оң әсерi неге негiзделген
биологиялық айналымның сiңiмдiлiгi мен қарқындылығына
қоректік заттардың мол болуына
климаттық жағдайдың қолайлы болуна
жауын-шашынның мол түсуіне
Орман топырағын жақсартудың аса тиiмдiсi
орман топырағын биологиялық және химиялық мелиорациялау
кешендi әдiстерді қолдану
ағаш және бұта түрлерін араластырып отырғызу
топыраққа нитрифициялайтын бактериялар егу
Кальциефильдерге жатады
сары және ақ қарағандар, қандыағаштар, жиде, шырғанақ
асыл талшын, қиыр шығыс қарағайы, қара жидек, сфагнум
лавар, қайың, қарағаш, көптеген тал және терек түрлері, мойыл, аюбадам, өгейбұта
жыңғыл, ақ қараған, алмұрт ағашы, емен
Қалыңдығы 3-5 см қарашiрiктiң аралық түрi
модер
мулль
мор
моль
Мулль деген
негiзiнен қылқан жапырақты алқа ағаштарда оттегi жетіспеушілігінен пайда болады, баяу шiритiн үш қабаттан тұрады
азот және күл тәрiздi заттарға бай орман қордасының түрі
жалпақ жапырақты ағаштар немесе аралас қылқанды-жапырақты сүрекдiңдер астында пайда болатын қатқыл қорда
Түрлi дәрежеде шiрiген үш қабаттан тұратын қарашiрiктiң аралық түрi
Топырақты жақсартатын әлсіз қышқылды қарашiрiнді құрайтын ағаш түрлері
шаған, үйеңкi, қандыағаш, қайың, майқарағай
майқарағай, қарағай
шырша мен қайыңды немесе шегіршін түрлері
қайың, ақ қараған, кәдiмгi қарағай
Топырақтың азотпен қанығу көздерi
органикалық заттардың бүлiнуi, жауын-шашынның түсуi, атмосфера азотынмикроорганизмдердiң сiңiруі, түйнектердiң шiруi
азот жарықтың және аллюминий, кремний, мырыш және т.б. тотықтары катализаторлары әсерiнен бөлiнедi
органикалық заттардың бүлiнуi, жауын-шашынның түсуi, атмосфера азотын микроорганизмдердiң сiңiруі
органикалық заттардың бүлiнуi, атмосфера азотын микроорганизмдердiң сiңiруі, түйнектердiң шiруi
Топырақ қандай факторлар әсерiнен жер қыртысының жоғары қабатынан құралған табиғи дене
климат, аналық тау жынысы, жер бедерi, өсiмдiктер мен жануарлар, топырақтың түзілу уақыты мен адамның шаруашылық қызметi
климат, аналық тау жынысы, жер бедерi, өсiмдiктер мен жануарлар, топырақтың түзілу уақыты
аналық тау жынысы, жер бедерi, өсiмдiктер мен жануарлар, топырақтың түзілу уақыты
климат, аналық тау жынысы, жер бедерi, өсiмдiктер мен жануарлар, адамның шаруашылық қызметi
Өте күшті фитонцидтілерге жатады
кәдімгі емен, үшкір жапырақты үйеңкі
қотыр қайың, үлпек қайың, кәдімгі қарағай, шырша, көктерек, орманжаңғақ ағашы, мойыл, кәдімгі арша
шегіршін, өгейбұта
қызыл аюбадам, итшомырт
Фитонцидтiк дәрежесi бойынша қызыл аюбадам мен итшомырт жатады
өте нашар фитонцидтілерге
орташа фитоцидтілер
өте күшті фитонцидтілер
күшті фитонцидтер
Қар салмағынан көп сынады
I-II жас кластарының қарағайлары
I-IІI жас кластарының қарағайлары
І-IІI жас кластарының қайыңдары
І жас класс қайыңдары
Гигрофиттер тобына жатады
сексеуiл, арша, емен
шаған, сұр тал, қара қандыағаш
қырым, кәдiмгi және Банкс қарағайлары
балқарағай, көктерек, самырсын, майқарағай
П.С.Погребняк ағаш түрлерінің жылуға қатынасын сипаттайтын шкаланы ұсынды. Ол бойынша өте жылу сүйгiштер
грек жаңғақ ағашы, үлпек емен, ақ қараған, қармала
қызыл емен, үйеңкі, қарағаш, тау емені, шаған
талшын, айлант, қара жаңғақ ағашы
қиыр шығыс қарағайы, тоз қатпарлы емен, сауырағаш, секвойя
