Worksheetsсөзжасам 101-150
Total questions: 50
Worksheet time: 25mins
Туынды үстеу қатысқан сөйлемді табыңыз.
Абай әңгімесін айтпайынша жанында қозғалмай отырды.
Күз келісімен айнала қызғылт сары түстерге боянды.
Абай облыстық байқауға жолдама алды.
Кеше біздің ауылға қар жауып, дала бірдестен суып кетті.
Кейбіреулер адамның сыртынан жамандап, өсек қылып, күліп жүреді.
Туынды үстеулерді табыңыз
ерте, тез, жоғары
құсша, арыстанша, көмектеспейінше
қыс бойы, таң сәріде, келе сала
қыстыгүні, жаздыгүні, ендігәрі
анда-санда, бетпе-бет, жиі-жиі
Туынды үстеуді көрсетіңіз
Әдейі бардым
Ертең келеді
Әрең жүрді
Жылдамырақ жүр
Талай жүрген жерім
Туынды үстеуді көрсетіңіз.
Алғашқыда әкемнен қорықтым, айта алмадым.
алғашқыда
әкемнен
қорықтым
айта
алмадым
әзірге, күніге, алғашқыда туынды сөздерінің жасалу жолы.
Септік жалғауының көнеруінен
Мезгіл мағыналы жұрнақтардан
Өнімсіз жұрнақтар арқылы
Аналитикалық тәсілдер арқылы
Мекен мәнді жұрнақтардан
Тарихи тұрғыда қазір туынды түбір етістік деп дәлелденіп жүрген етістіктер
кел, кет, тол, той
оян, оят, семір, сөйле
балтала, нөсерле, мұзда, жемде
қарала, әдеміле, жақсыла, ертелет
түйре, бүрке, біреуле, екеуле
Негіз сөздері жұрнақсыз жеке қолданылмай жүрген етістіктер
кел, кет, тол, той
оян, оят, семір, сөйле
@@ аңқай, жымпи, жұбан, ұзын
қарала, әдеміле, жақсыла, ертелет
түйре, бүрке, біреуле, екеуле
Зат есім негізді етістіктерді белгілеңіз
кел, кет, тол, той
оян, оят, семір, сөйле
аңқай, жымпи, жұбан, ұзын
балтала, нөсерле, мұзда, жемде
түйре, бүрке, біреуле, екеуле
Етістік негізді етістіктерді белгілеңіз
кел, кет, тол, той
оян, оят, семір, сөйле
аңқай, жымпи, жұбан, ұзын
балтала, нөсерле, мұзда, жемде
түйре, бүрке, үрле, түрткіле
Қарулан, әндет, көмектес, ойсыра етістіктерінің жасалуыЖалаң жұрнақтар арқылы
Жалаң жұрнақтар арқылы
Етістік негізді етістіктер арқылы
Сындық белгіні қимылға айналдыратын жұрнақтар арқылы
Құранды жұрнақтар арқылы
Заттық ұғымды қимылға айналдыратын жұрнақтар арқылы
Баста, көзде, қолда, аяқта, өкшеле, өкпеле етістіктерінің жасалуы
Мөлшер, шама мәнді етістік жасайтын жұрнақтар арқылы
Етістік негізді етістіктер арқылы
Сындық белгіні қимылға айналдыратын жұрнақтар арқылы
Құранды жұрнақтар арқылы
Заттық ұғымды қимылға айналдыратын жұрнақтар арқылы
~ -ей, -бі, -ді, -іл, -сет жұрнақтары
Бір ғана туынды етістік жасайтын жұрнақтар
Қимылға субъектілік, объектілік мән қосатын жұрнақтар
Сындық белгіні қимылға айналдыратын жұрнақтар арқылы
Мекендік мәнді етістік жасайтын жұрнақтар арқылы
Заттық ұғымды қимылға айналдыратын жұрнақтар арқылы
~ -ын, -ін, -н, -ыл, -іл, -л, -ыс, -іс, -с жұрнақтары
Бір ғана туынды етістік жасайтын жұрнақтар
Қимылға субъектілік, объектілік мән қосатын жұрнақтар
Сындық белгіні қимылға айналдыратын жұрнақтар арқылы
Мекендік мәнді етістік жасайтын жұрнақтар арқылы
Заттық ұғымды қимылға айналдыратын жұрнақтар арқылы
{@@}
Етістіктің синтетикалық тәсіліне тән белгілер
Етістік сөзжасамында белсенді қызмет атқарады
Сөзжасамдық жұрнақтармен байланысты
Екі морфема міндетті түрде қызмет атқарады
Барлық сөз табы негіз болып, сөзжасамдық бірлік қызметін атқарады
Жоғарыдағылардың бәрі дұрыс
Одағай негізді етістіктер
Нөсерле, мұзда, жемде
@@ Қарала, әдеміле, жақсыла
Біреуле, екеуле
Түйре, бүрке, жүріңкіре
@@ Ойбайла, үхле
Лексика-семантикалық тәсілмен сөз жасау
жұрнақ арқылы
қосарлану арқылы
сөз мағынасының жаңаруы
бірігуі арқылы
сөздердің тіркесуі арқылы
Конверсиялық тәсілмен сөз жасау процесі
қосарлану
бірігу
тіркесу
басқа сөз табына ауысу
қосымшалар арқылы
Сын есімге ауысу … деп аталадывербальдану
вербальдану
адъективтену
прономинальдану
субстантивтену
адвербиалдану
Зат есімге ауысу … деп аталады.
субстантивтену
вербалдану
прономиналдану
адективтену
адвербиалдану
Лексика-семантикалық тәсіл арқылы зат есімге заттану арқылы көшкен сөздер
бүлдірген, ағарған
сәнқой, көңілді, білгіш
биыл, кітап, буын
екі жүз, тік ұшақ, қызыл шырайлы
айтыс, биыл
~~ Лексикалық тәсілдің белгісін анықтаңыз.
сөздердің бірігуі
сөздердің тіркесуі
жаңа мағынаға ие болуы
заттануы
жұрнақ арқылы
Заттанған сын есімді анықтаңыз
жақсылық
жақсылау
жақсырақ
жақсылар
жап-жақсы
Лексика-семантикалық тәсіл арқылы жасалған туынды сөздің жасалуына ...
тек қана негіз қатысады
жұрнақ қатысады
жалғау қатысады
қосымшалар қатысады
ешбір тілдік бірлік қатыспайды
Лексика-семантикалық тәсілмен жасалған термин сөзді анықтаңыз
оқырман, тәлімгер
буын, екпін
ұзынды-қысқалы
отыз бес, он үш
тоқпан жілік, ас үй
Зат есімге заттану арқылы көшкен сөздерді белгілеңіз.
балапан, дәрігер
шашбау, белбеу
мая-мая, қора-қора
бүлдірген, айтыс
ас үй, алтын сағат
Аналитикалық сөзжасамда
бір негіз сөз болады
ең кемі екі негіз сөз болады
негіз сөз болмайды
негіз сөзі көмескіленген
негіз сөздің мағынасының қатысы жоқ
Күрделі сөздердің ішкі сыңарлары бір-бірімен...
орын, мағына арқылы байланысады
жалғау арқылы байланысады
жұрнақ арқылы байланысады
интонация арқылы байланысады
ішкі сыңарлары байланысады
Білезік, қарлығаш, белбеу сөздері ...
құрамындағы сыңарлар дыбыстық өзеріске түсіп, бір-бірімен ықшамдалып кірігуінен жасалған
дыбыстық жағынан өзгеріссіз қалыпта тұрып, мағына тұтастығына көшу арқылы жасалған
мағына жағынан бірігу арқылы жасалған
екі, не одан да көп сыңарлардан құралып, бір лексикалық мағына беретін, бір лексема қызметін атқаруынан жасалған
Қосақтау тәсілі арқылы жасалған
Атан, қоян, құлан, қабан, қыран сөздері
біріккен сөздер
қос сөздер
кіріккен сөздер
тіркесті сөздер
қысқарған сөздер
«Кіріккен сөздер деп компоненттерінің я біреуі, я екеуі де бірдей әуелі өз мағыналарынан айырылып (делексикаланған) күрделі сөзді атаймыз» анықтамасының авторы
А. Ысқақов
Е. Жанпейісов
Н. Уәли
А. Салқынбай
Н. Оралбаева
Екі не одан да көп сыңарлардан құралып, бір лексикалық мағына беретін, бір лексема қызметін атқаратын сөздер
ақ бата, бесік бау, ғарыш айлағы, азат жол
алтынсақа, ақсүйек, ағайын, атшабар
ақшешек, аққұрт, бойтұмар, қайны
сәулет өнері, іс қағазы, ақсақал, айкезбе
@@ барлығы дұрыс
Сыңарлары дыбыстық жағынан өзгеріссіз қалыпта тұрып, мағына тұтастығына көшкен біріккен сөздер
ақ бата, бесік бау, ғарыш айлағы, азат жол
алтынсақа, ақсүйек, бойтұмар, атшабар
ақсақал, айгөлек, алтыбақан
сәулет өнері, ағайын, ақсақал
аға буын, ай мүйіз, ақ жол, білезік
Сыңарлары дыбыстық жағынан өзгеріссіз қалыпта тұрып, мағына тұтастығына көшкен сөздер, көне атаулар:
ақ бата, бесік бау, ғарыш айлағы, азат жол
алтынсақа, ақсүйек, ағайын, атшабар
алдаспан, атшабар, асатаяқ
ақсақал, айгөлек, алтыбақан
аға буын, ай мүйіз, ақ жол, ақсақал
Екі не одан да көп сыңарлардан құралып, бір лексикалық мағына беретін, бір лексема қызметін атқаратын сөздер ауру атаулары:
ақ бата, бесік бау, ғарыш айлағы, азат жол
алтынсақа, ақсүйек, ағайын, атшабар
ақшешек, аққұрт, бойтұмар, қайны
сәулет өнері, іс қағазы, ақсақал, айкезбе
айкезбе, ақауыз, ақшешек, көксау
~ «Күрделі сын есімдер» терминін ғылымға енгізілуі
Байтұрсынов А. Тіл тағылымы. Алматы, 1992
Жұбанов Қ. Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер. Алматы, 1999
Сауранбаев Н.Т. Қазақ тілі. Алматы, 1996
Ысқақов А. Қазіргі қазақ тілі. Морфология. Алматы, 1991
Ысқақов А., Аханов К. Мектеп грамматикасы. Алматы, 1952
Біріккен күрделі сын есімдер
көнетоз, тілалғыш, жарымжан
үстел, парақ, қызылдау
@@ ескі-жаңа, қаскөй, ағынды
тұнық, ұшқалақ, сезімпаз
сұғанақ, өткір, бейнетқор
Күрделі сын есімдердің жасалу жолы: сұлу жіңішке белді, үлкен қара көзді
дара сын – күрделі сын
күрделі сын – дара сын
біріккен сын –дара сын
біріккен сын – күрделі сын
қатыстық сын – дара сын
~ Күрделі сын есімдердің жасалу жолы: асқар таудай биік тау, өңкиген қара торы адам
екі құрамды сындар
үш құрамды сындар
төрт құрамды сындар
біріккен сын – күрделі сын
қатыстық сын – дара сын
Күрделі сын есімдердің жасалу жолы: оқтаудай түзу, жардай семіз, қаңбақтай жеңіл
сапа сыны – сапа сыны
қатыстық сын – қатыстық сын
қатыстық сын – сапа сыны
біріккен сын – күрделі сын
қатыстық сын – сан есім
~ Екі құрамды сапалық сындардан жасалған күрделі сын есімдер
күңгірт қызыл, күрең қызыл
оқтаудай түзу, удай ащы
арыстан жүректі, жай оғындай
екі кісілік, сегіз қанатты
қаққан қазықтай, піскен алмадай
Екі құрамды қатыстық сындардан жасалған күрделі сын есімдер
күңгірт қызыл, күрең қызыл
оқтаудай түзу, удай ащы
арыстан жүректі, жай оғындай
екі кісілік, сегіз қанатты
қаққан қазықтай, күрең қызыл
Екі құрамды түр түс мәніндегі күрделі сын есімдер
күңгірт қызыл, күрең қызыл
оқтаудай түзу, удай ащы
арыстан жүректі, жай оғындай
екі кісілік, сегіз қанатты
қаққан қазықтай, піскен алмадай
Салмаққа қатысты күрделі сын есімдер
удай ащы, балдай тәтті
қаңбақтай жеңіл, қорғасындай ауыр
арыстан жүректі, жай оғындай
судай таза, шұбар ала
қаққан қазықтай, піскен алмадай
Көлем, аумақ мәнді қатысты күрделі сын есімдер
теңбіл көк, шұбар ала
қаңбақтай жеңіл, қорғасындай ауыр
еңгезердей үлкен, қағаздай жұқа
судай таза, шұбар ала
қаққан қазықтай, піскен алмадай
Күрделі сан есімдердің жасалу ерекшеліктері
сыңарларының мағыналарының қосылуы, көбейтілуі арқылы жасалады
сыңарлары синтаксистік байланысты көрсетеді
сыңарлары қосымшалы болып келеді
сыңарларының бірігуі арқылы жасалады
бір сыңары мағыналы, бір сыңары мағынасыз тіркестерден жасалады
Сан есім сөзжасамының негізгі тәсілі
аналитикалық, синтетикалық
конверсиялық
лексикалық
лексика-семантикалық
грамматикалық
Күрделі сан есімдердің жасалу ерекшеліктері
күрделі сандардың арасында ешқандай морфема кіре алмайды
сыңарлары қосымшалы болып келеді
сыңарларының бірігуі арқылы жасалады
бір сыңары мағыналы, бір сыңары мағынасыз тіркестерден жасалады
@@ зат есімдермен тіркесіп жасалады
Күрделі сан есімдердің жасалуында қызмет атқаратын тірек сөздер
ондықтар, жүздіктер, мыңдықтар
жинақтық сан есімдер
есептік сан есімдер
бірліктер, ондықтар
мыңдықтар, миллион
Үстеудің жасалуының басқа сөз таптарынан ерекшелігі
жалғаулардың сөз жасауға қатысуы
тек сын есімдерден жасалуы
тек зат есімдерден жасалуы
аналитикалық тәсілмен жасалуы
синтетикалық тәсілмен жасалмауы
Үстеу жасауға қатысатын сөзжасамдық тәсілдер
семантикалық тәсіл, аналитикалық тәсіл
синтетикалық тәсіл, аналитикалық тәсіл
фонетикалық, синтетикалық
фонетикалық, аналитикалық
сөзжасам тәсілдерінің бәрі
