6-мәтін

Мәтін:

Қобыз – қазақ халқының көнеден қалған музыкалық аспабы. Қобыздың арғы тегі садақтан шыққаны ғылыми түрде дәлелденген. Халық аңызы мен Орта Азия ғалымдарының кейбір деректеріне қарағанда ғасырлар сырын жетелейтін қоңыр үнді, киелі аспапты VIII-IX ғасырларда Қорқыт жасаған деседі.

Музыкатанушы Бектай Әлiмбай «Қобыз қайдан шыққан?» атты мақаласында: «Жалпы, iшектi аспаптарымыздың шығу тарихын, бұлардың қалай, қашан пайда болғанын бiрден «былай едi» деп, дәл айту өте қиын. Себебi, осы күнге дейiнгi iзденулер мен зерттеулер ұлттық аспаптардың пайда болуы жайлы бiрiздi, нақты пiкiрге келген жоқ. Қайсыбiр ғалымдар iшектi аспаптарды (адырна, қобыз, шертер, жетiген, домбыра) ұрмалы аспаптар (дабыл, даңғыра) негiзiнде пайда болды десе, ендi кейбiрi кәдiмгi садақты ғасырлар бойы жетiлдiргеннен пайда болды деп есептейдi.

el.kz

Сұрақ: Мәтін мазмұны бойынша қобыз аспаптың қай түріне жатады?

6-мәтін

Мәтін:

XVIII ғасырда Қазақстанның батыс өңірінде Есенгелді атты кісі тұрмыс кешеді. Ол жеті атасынан бері бай, мал-жаны мыңғырған адам болса керек. Нағыз шынжыр балақ, шұбар төс дәулетті адам екен. Болыс болып, ел де билейді. Оның тоқалынан Бекей есімді ұлы болыпты. Бекей орысша сауаты өте жоғары, көзі ашық жігіт екен. Байдың бәйбішеден туған ұлдары Бекейдің ел ішіндегі беделін көре алмай, әкесін ұлына айдап салады. Оған: «Балаңыз атадан қалған дәулетті бей-берекет шашып жүр. Ел-жұртқа абыройсыз қылып бітті», – деп жамандайды. Оларға иланып қалған Есенгелді:

–  Олай болса, маған қандай ақыл бересіңдер? – деп сұрайды.

– Ойбай, әке! Ондай баланың барынан жоғы. Тез құтылғаныңыз жөн, – деп азғырады мысық тілеу ұлдары.

Зұлымдардың тіліне ерген бай Бекейді мерт қылады. Бұл оқиға кейін барлық жерге әшкере болады. Байдың келіні өте есті жан екен. Әкесінің өз ұлының түбіне жеткенін дәлелдеп, қазы-билердің алдына жүгінеді. Бай баласын өлтіргенін мойындап, өкінеді. Даудың соңы құнға кеп тірілгенде өжет әйел:

– Еріме құт болмаған дәулет маған бақыт бермейді. Бір ғана тілегім бар. Қайын атамның жеті атасынан бері келе жатқан құндыз жағалы тоны төрінде ілініп тұр. Соны бір аттап өтем. Басқа талабым жоқ, – депті.

Келіннің өтініші орындалады. Көп ұзамай, Есенгелді бір жұтта төрт түлік малынан тегіс айрылып, таяқ ұстап қалады. Киелі киімі аяққа тапталғандықтан, байдың бағы таяды. Ақыры Есенгелді жоқшылықта, қайыр сұрап жүріп өлген екен.

massaget.kz

Сұрақ: Байдың өз ұлын өлтіруіне не себеп болды?

6-мәтін

Мәтін:

XVIII ғасырда Қазақстанның батыс өңірінде Есенгелді атты кісі тұрмыс кешеді. Ол жеті атасынан бері бай, мал-жаны мыңғырған адам болса керек. Нағыз шынжыр балақ, шұбар төс дәулетті адам екен. Болыс болып, ел де билейді. Оның тоқалынан Бекей есімді ұлы болыпты. Бекей орысша сауаты өте жоғары, көзі ашық жігіт екен. Байдың бәйбішеден туған ұлдары Бекейдің ел ішіндегі беделін көре алмай, әкесін ұлына айдап салады. Оған: «Балаңыз атадан қалған дәулетті бей-берекет шашып жүр. Ел-жұртқа абыройсыз қылып бітті», – деп жамандайды. Оларға иланып қалған Есенгелді:

–  Олай болса, маған қандай ақыл бересіңдер? – деп сұрайды.

– Ойбай, әке! Ондай баланың барынан жоғы. Тез құтылғаныңыз жөн, – деп азғырады мысық тілеу ұлдары.

Зұлымдардың тіліне ерген бай Бекейді мерт қылады. Бұл оқиға кейін барлық жерге әшкере болады. Байдың келіні өте есті жан екен. Әкесінің өз ұлының түбіне жеткенін дәлелдеп, қазы-билердің алдына жүгінеді. Бай баласын өлтіргенін мойындап, өкінеді. Даудың соңы құнға кеп тірілгенде өжет әйел:

– Еріме құт болмаған дәулет маған бақыт бермейді. Бір ғана тілегім бар. Қайын атамның жеті атасынан бері келе жатқан құндыз жағалы тоны төрінде ілініп тұр. Соны бір аттап өтем. Басқа талабым жоқ, – депті.

Келіннің өтініші орындалады. Көп ұзамай, Есенгелді бір жұтта төрт түлік малынан тегіс айрылып, таяқ ұстап қалады. Киелі киімі аяққа тапталғандықтан, байдың бағы таяды. Ақыры Есенгелді жоқшылықта, қайыр сұрап жүріп өлген екен.

massaget.kz

Сұрақ: Мәтінді жазудағы автордың мақсаты

6-мәтін

Мәтін:

XVIII ғасырда Қазақстанның батыс өңірінде Есенгелді атты кісі тұрмыс кешеді. Ол жеті атасынан бері бай, мал-жаны мыңғырған адам болса керек. Нағыз шынжыр балақ, шұбар төс дәулетті адам екен. Болыс болып, ел де билейді. Оның тоқалынан Бекей есімді ұлы болыпты. Бекей орысша сауаты өте жоғары, көзі ашық жігіт екен. Байдың бәйбішеден туған ұлдары Бекейдің ел ішіндегі беделін көре алмай, әкесін ұлына айдап салады. Оған: «Балаңыз атадан қалған дәулетті бей-берекет шашып жүр. Ел-жұртқа абыройсыз қылып бітті», – деп жамандайды. Оларға иланып қалған Есенгелді:

–  Олай болса, маған қандай ақыл бересіңдер? – деп сұрайды.

– Ойбай, әке! Ондай баланың барынан жоғы. Тез құтылғаныңыз жөн, – деп азғырады мысық тілеу ұлдары.

Зұлымдардың тіліне ерген бай Бекейді мерт қылады. Бұл оқиға кейін барлық жерге әшкере болады. Байдың келіні өте есті жан екен. Әкесінің өз ұлының түбіне жеткенін дәлелдеп, қазы-билердің алдына жүгінеді. Бай баласын өлтіргенін мойындап, өкінеді. Даудың соңы құнға кеп тірілгенде өжет әйел:

– Еріме құт болмаған дәулет маған бақыт бермейді. Бір ғана тілегім бар. Қайын атамның жеті атасынан бері келе жатқан құндыз жағалы тоны төрінде ілініп тұр. Соны бір аттап өтем. Басқа талабым жоқ, – депті.

Келіннің өтініші орындалады. Көп ұзамай, Есенгелді бір жұтта төрт түлік малынан тегіс айрылып, таяқ ұстап қалады. Киелі киімі аяққа тапталғандықтан, байдың бағы таяды. Ақыры Есенгелді жоқшылықта, қайыр сұрап жүріп өлген екен.

massaget.kz

Сұрақ: Есенгелді байдың келінінің соңғы сөзінен оның қандай әйел екені байқалады?

6-мәтін

Мәтін:

XVIII ғасырда Қазақстанның батыс өңірінде Есенгелді атты кісі тұрмыс кешеді. Ол жеті атасынан бері бай, мал-жаны мыңғырған адам болса керек. Нағыз шынжыр балақ, шұбар төс дәулетті адам екен. Болыс болып, ел де билейді. Оның тоқалынан Бекей есімді ұлы болыпты. Бекей орысша сауаты өте жоғары, көзі ашық жігіт екен. Байдың бәйбішеден туған ұлдары Бекейдің ел ішіндегі беделін көре алмай, әкесін ұлына айдап салады. Оған: «Балаңыз атадан қалған дәулетті бей-берекет шашып жүр. Ел-жұртқа абыройсыз қылып бітті», – деп жамандайды. Оларға иланып қалған Есенгелді:

–  Олай болса, маған қандай ақыл бересіңдер? – деп сұрайды.

– Ойбай, әке! Ондай баланың барынан жоғы. Тез құтылғаныңыз жөн, – деп азғырады мысық тілеу ұлдары.

Зұлымдардың тіліне ерген бай Бекейді мерт қылады. Бұл оқиға кейін барлық жерге әшкере болады. Байдың келіні өте есті жан екен. Әкесінің өз ұлының түбіне жеткенін дәлелдеп, қазы-билердің алдына жүгінеді. Бай баласын өлтіргенін мойындап, өкінеді. Даудың соңы құнға кеп тірілгенде өжет әйел:

– Еріме құт болмаған дәулет маған бақыт бермейді. Бір ғана тілегім бар. Қайын атамның жеті атасынан бері келе жатқан құндыз жағалы тоны төрінде ілініп тұр. Соны бір аттап өтем. Басқа талабым жоқ, – депті.

Келіннің өтініші орындалады. Көп ұзамай, Есенгелді бір жұтта төрт түлік малынан тегіс айрылып, таяқ ұстап қалады. Киелі киімі аяққа тапталғандықтан, байдың бағы таяды. Ақыры Есенгелді жоқшылықта, қайыр сұрап жүріп өлген екен.

massaget.kz

Сұрақ: Мәтін бойынша Бекейдің әкесі Қазақстанның қай өңірінде ғұмыр кешкен?

6-мәтін

Мәтін:

Эйфель мұнарасы (фр. Tour Eiffel) – Париждің ең танымал сәулеттік туындысы. Өзінің әйгілі құрастырушысы Густав Эйфельдің атымен аталған. Париждің бұл нышаны уақытша ғимарат ретінде 1889 жылғы әлемдік көрменің кіреберіс дарбазасы қызметін атқару үшін жобаланып, салынған болатын. Манхеттендегі Крайслер салынғанға дейін 40 жыл бойы әлемдегі ең биік мұнара болып саналды.

Алып мұнара француздардың туындай үшке бөлінген. Алғашында оның бірінші қабатында мейрамханаға қажет бөлмелер, екінші қабатында лифтіні көтеруге арналған су қоймасы мен әйнек галереясындағы мейрамханалар орналасады. Ал үшінші қабатында астрономиялық және метеорологиялық обсерватория және физика кабинеті болған.

Эйфель мұнарасының бірінші бөлігі – 57 м биіктікте, екінші бөлігі – 115 м, ал үшіншісі – 274 м биіктікте орналасқан. Бүгінде оның әрбір қабатында барлар мен мейрамханалар және бақылау алаңдары бар. Оның ең үстіңгі қабатында шамшырақ (маяк) орналасқан. Оған түскен прожекторлардың жарығы 70 шақырым жерден көрініп тұрады. Мұнара басында физиктер жердің тартылыс күшінің принциптерін зерттеген, теңізшілер уақытты айырған. Оның төбесінен 140 шақырымға дейінгі аймақты шолуға болады.

1889 жылы құрылыс жұмыстары біткен соң Эйфель мұнарасы әлемдегі ең биік ғимарат деп танылып, қырық жылға жуық осы мәртебеге ие болды. Бұл күнде Эйфель мұнарасы Франциядағы ең биік ғимараттар арасында бесінші орынға ие.

Мұнараны тот басудан сақтау мақсатында әр жеті жыл сайын бояу жұмыстары жүргізіліп, оған 50-60 тонна сыр кетеді.

kk.wikipedia.org

Сұрақ: Эйфель мұнарасы қанша уақыт бойы әлемнің ең биік мұнарасы болып есептелген?

6-мәтін

Мәтін:

Эйфель мұнарасы (фр. Tour Eiffel) – Париждің ең танымал сәулеттік туындысы. Өзінің әйгілі құрастырушысы Густав Эйфельдің атымен аталған. Париждің бұл нышаны уақытша ғимарат ретінде 1889 жылғы әлемдік көрменің кіреберіс дарбазасы қызметін атқару үшін жобаланып, салынған болатын. Манхеттендегі Крайслер салынғанға дейін 40 жыл бойы әлемдегі ең биік мұнара болып саналды.

Алып мұнара француздардың туындай үшке бөлінген. Алғашында оның бірінші қабатында мейрамханаға қажет бөлмелер, екінші қабатында лифтіні көтеруге арналған су қоймасы мен әйнек галереясындағы мейрамханалар орналасады. Ал үшінші қабатында астрономиялық және метеорологиялық обсерватория және физика кабинеті болған.

Эйфель мұнарасының бірінші бөлігі – 57 м биіктікте, екінші бөлігі – 115 м, ал үшіншісі – 274 м биіктікте орналасқан. Бүгінде оның әрбір қабатында барлар мен мейрамханалар және бақылау алаңдары бар. Оның ең үстіңгі қабатында шамшырақ (маяк) орналасқан. Оған түскен прожекторлардың жарығы 70 шақырым жерден көрініп тұрады. Мұнара басында физиктер жердің тартылыс күшінің принциптерін зерттеген, теңізшілер уақытты айырған. Оның төбесінен 140 шақырымға дейінгі аймақты шолуға болады.

1889 жылы құрылыс жұмыстары біткен соң Эйфель мұнарасы әлемдегі ең биік ғимарат деп танылып, қырық жылға жуық осы мәртебеге ие болды. Бұл күнде Эйфель мұнарасы Франциядағы ең биік ғимараттар арасында бесінші орынға ие.

Мұнараны тот басудан сақтау мақсатында әр жеті жыл сайын бояу жұмыстары жүргізіліп, оған 50-60 тонна сыр кетеді.

kk.wikipedia.org

Сұрақ: Мұнараға бояу жұмыстары қанша жыл сайын жүргізіледі?

6-мәтін

Мәтін:

Эйфель мұнарасы (фр. Tour Eiffel) – Париждің ең танымал сәулеттік туындысы. Өзінің әйгілі құрастырушысы Густав Эйфельдің атымен аталған. Париждің бұл нышаны уақытша ғимарат ретінде 1889 жылғы әлемдік көрменің кіреберіс дарбазасы қызметін атқару үшін жобаланып, салынған болатын. Манхеттендегі Крайслер салынғанға дейін 40 жыл бойы әлемдегі ең биік мұнара болып саналды.

Алып мұнара француздардың туындай үшке бөлінген. Алғашында оның бірінші қабатында мейрамханаға қажет бөлмелер, екінші қабатында лифтіні көтеруге арналған су қоймасы мен әйнек галереясындағы мейрамханалар орналасады. Ал үшінші қабатында астрономиялық және метеорологиялық обсерватория және физика кабинеті болған.

Эйфель мұнарасының бірінші бөлігі – 57 м биіктікте, екінші бөлігі – 115 м, ал үшіншісі – 274 м биіктікте орналасқан. Бүгінде оның әрбір қабатында барлар мен мейрамханалар және бақылау алаңдары бар. Оның ең үстіңгі қабатында шамшырақ (маяк) орналасқан. Оған түскен прожекторлардың жарығы 70 шақырым жерден көрініп тұрады. Мұнара басында физиктер жердің тартылыс күшінің принциптерін зерттеген, теңізшілер уақытты айырған. Оның төбесінен 140 шақырымға дейінгі аймақты шолуға болады.

1889 жылы құрылыс жұмыстары біткен соң Эйфель мұнарасы әлемдегі ең биік ғимарат деп танылып, қырық жылға жуық осы мәртебеге ие болды. Бұл күнде Эйфель мұнарасы Франциядағы ең биік ғимараттар арасында бесінші орынға ие.

Мұнараны тот басудан сақтау мақсатында әр жеті жыл сайын бояу жұмыстары жүргізіліп, оған 50-60 тонна сыр кетеді.

kk.wikipedia.org

Сұрақ: Мұнара қазір биіктігі жөнінен Францияда нешінші орын алады?

6-мәтін

Мәтін:

Эйфель мұнарасы (фр. Tour Eiffel) – Париждің ең танымал сәулеттік туындысы. Өзінің әйгілі құрастырушысы Густав Эйфельдің атымен аталған. Париждің бұл нышаны уақытша ғимарат ретінде 1889 жылғы әлемдік көрменің кіреберіс дарбазасы қызметін атқару үшін жобаланып, салынған болатын. Манхеттендегі Крайслер салынғанға дейін 40 жыл бойы әлемдегі ең биік мұнара болып саналды.

Алып мұнара француздардың туындай үшке бөлінген. Алғашында оның бірінші қабатында мейрамханаға қажет бөлмелер, екінші қабатында лифтіні көтеруге арналған су қоймасы мен әйнек галереясындағы мейрамханалар орналасады. Ал үшінші қабатында астрономиялық және метеорологиялық обсерватория және физика кабинеті болған.

Эйфель мұнарасының бірінші бөлігі – 57 м биіктікте, екінші бөлігі – 115 м, ал үшіншісі – 274 м биіктікте орналасқан. Бүгінде оның әрбір қабатында барлар мен мейрамханалар және бақылау алаңдары бар. Оның ең үстіңгі қабатында шамшырақ (маяк) орналасқан. Оған түскен прожекторлардың жарығы 70 шақырым жерден көрініп тұрады. Мұнара басында физиктер жердің тартылыс күшінің принциптерін зерттеген, теңізшілер уақытты айырған. Оның төбесінен 140 шақырымға дейінгі аймақты шолуға болады.

1889 жылы құрылыс жұмыстары біткен соң Эйфель мұнарасы әлемдегі ең биік ғимарат деп танылып, қырық жылға жуық осы мәртебеге ие болды. Бұл күнде Эйфель мұнарасы Франциядағы ең биік ғимараттар арасында бесінші орынға ие.

Мұнараны тот басудан сақтау мақсатында әр жеті жыл сайын бояу жұмыстары жүргізіліп, оған 50-60 тонна сыр кетеді.

kk.wikipedia.org

Сұрақ: Мәтінге қатысты дұрыс тұжырымды белгілеңіз.

6-мәтін

Мәтін:

Эйфель мұнарасы (фр. Tour Eiffel) – Париждің ең танымал сәулеттік туындысы. Өзінің әйгілі құрастырушысы Густав Эйфельдің атымен аталған. Париждің бұл нышаны уақытша ғимарат ретінде 1889 жылғы әлемдік көрменің кіреберіс дарбазасы қызметін атқару үшін жобаланып, салынған болатын. Манхеттендегі Крайслер салынғанға дейін 40 жыл бойы әлемдегі ең биік мұнара болып саналды.

Алып мұнара француздардың туындай үшке бөлінген. Алғашында оның бірінші қабатында мейрамханаға қажет бөлмелер, екінші қабатында лифтіні көтеруге арналған су қоймасы мен әйнек галереясындағы мейрамханалар орналасады. Ал үшінші қабатында астрономиялық және метеорологиялық обсерватория және физика кабинеті болған.

Эйфель мұнарасының бірінші бөлігі – 57 м биіктікте, екінші бөлігі – 115 м, ал үшіншісі – 274 м биіктікте орналасқан. Бүгінде оның әрбір қабатында барлар мен мейрамханалар және бақылау алаңдары бар. Оның ең үстіңгі қабатында шамшырақ (маяк) орналасқан. Оған түскен прожекторлардың жарығы 70 шақырым жерден көрініп тұрады. Мұнара басында физиктер жердің тартылыс күшінің принциптерін зерттеген, теңізшілер уақытты айырған. Оның төбесінен 140 шақырымға дейінгі аймақты шолуға болады.

1889 жылы құрылыс жұмыстары біткен соң Эйфель мұнарасы әлемдегі ең биік ғимарат деп танылып, қырық жылға жуық осы мәртебеге ие болды. Бұл күнде Эйфель мұнарасы Франциядағы ең биік ғимараттар арасында бесінші орынға ие.

Мұнараны тот басудан сақтау мақсатында әр жеті жыл сайын бояу жұмыстары жүргізіліп, оған 50-60 тонна сыр кетеді.

kk.wikipedia.org

Сұрақ: Эйфель мұнарасы

6-мәтін

Мәтін:

Эйфель мұнарасы (фр. Tour Eiffel) – Париждің ең танымал сәулеттік туындысы. Өзінің әйгілі құрастырушысы Густав Эйфельдің атымен аталған. Париждің бұл нышаны уақытша ғимарат ретінде 1889 жылғы әлемдік көрменің кіреберіс дарбазасы қызметін атқару үшін жобаланып, салынған болатын. Манхеттендегі Крайслер салынғанға дейін 40 жыл бойы әлемдегі ең биік мұнара болып саналды.

Алып мұнара француздардың туындай үшке бөлінген. Алғашында оның бірінші қабатында мейрамханаға қажет бөлмелер, екінші қабатында лифтіні көтеруге арналған су қоймасы мен әйнек галереясындағы мейрамханалар орналасады. Ал үшінші қабатында астрономиялық және метеорологиялық обсерватория және физика кабинеті болған.

Эйфель мұнарасының бірінші бөлігі – 57 м биіктікте, екінші бөлігі – 115 м, ал үшіншісі – 274 м биіктікте орналасқан. Бүгінде оның әрбір қабатында барлар мен мейрамханалар және бақылау алаңдары бар. Оның ең үстіңгі қабатында шамшырақ (маяк) орналасқан. Оған түскен прожекторлардың жарығы 70 шақырым жерден көрініп тұрады. Мұнара басында физиктер жердің тартылыс күшінің принциптерін зерттеген, теңізшілер уақытты айырған. Оның төбесінен 140 шақырымға дейінгі аймақты шолуға болады.

1889 жылы құрылыс жұмыстары біткен соң Эйфель мұнарасы әлемдегі ең биік ғимарат деп танылып, қырық жылға жуық осы мәртебеге ие болды. Бұл күнде Эйфель мұнарасы Франциядағы ең биік ғимараттар арасында бесінші орынға ие.

Мұнараны тот басудан сақтау мақсатында әр жеті жыл сайын бояу жұмыстары жүргізіліп, оған 50-60 тонна сыр кетеді.

kk.wikipedia.org

Сұрақ: Әлемнің ең биік мұнарасы статусында Эйфельдің орнын басқан қай мұнара?

6-мәтін

Мәтін:

Амал – жылдың он екі айындағы табиғат құбылыстарына байланысты халық санасында қалыптасқан болжамдардың атаулары мен реттері. Амалдар наурыз айынан басталады.Қазақтар жыл аяғында, яғни наурыз айының 17-21 күндері болатын жауын-шашынды, суық әрі лайсаң мезгіл – «бесқонақтан» қатты сақтанып отырған.  «Самарқанның көк тасы жібитін күн» деп 22 наурызды айтады. Бұл күні Шығыс күнтізбесі бойынша жаңа жыл басталады. Күн жылып, жер жібіп, ашық, шуақты мезгіл келеді. Жаңа айдың туатынына дейінгі бір-екі күн мен «кеміген» айдың аспаннан екі күнге жоқ болып кетуін қазақ «өліара» дейді. Осы арқылы алдағы айға болжам жасалады. Наурыз айының соңғы күндерінде жыл құстары да ұшып келе бастайды, қар аралас жаңбыр жауып, суық жел соғады. Мұны ел «құсқанаты» деп атап, амалға жатқызған. Көктемде көкек айында қар күрт еріп, жер лайсаң болған кезеңді «аласапыран» деп атайды. Көкек айының орта кезінен кейін алғаш найзағай ойнап, жаңбыр жауады, жер бусанады. Осы сәттердегі найзағайдың жарқылын халық «Қызырдың қамшысы шартылдады, қыс кетті» деп есептейді. Көкектің соңғы күндерінде 2-3 күнге созылатын суық жел соғып, «тобылғы жарған» амалы басталады. Бұл тобылғы бүршік жарған, яғни өсімдіктер тамыр жайған, алғашқы көк шыға бастаған кез дегенді білдіреді. Мамырдың алғашқы онкүндігінде дала (су) құстары балапанын шығара бастайды. Халық тілінде «қызыл жұмыртқа» деп аталатын амалда 1-2 күнге созылатын суық болады. Мамыр айының аяғында болатын «Құралайдың салқыны» амалы кезінде киіктер суық желдің өтінде құралайларын (баласын) аяқтандырып, өргізеді (киік көптігіне қарамай, 2-3 күн ішінде түгелдей төлдеп болады). Мамырдың ортасына қарай Үркердің аспанда мүлде көрінбей кетуін «Үркер батты, жер қызады» дейді халық есепшілері. 24 маусымда Үркер таң ата батыстан көрінеді де, содан шілде айында 40 күнге созылатын ыстық басталады. Осы аптапты күндерді халық арасында «қырық күн шілде» деп атаған. «Үркердің толғағы» деп аталатын амал мал-жанға жайлы кезең жаздың орта шенінде басталады. Бұл кезде жер құрғап, шөп буыны қатып, сарғая бастайды. Тамыздың ортасында ауа райы салқын тартады, қою бұлт пайда болып, алғашқы күз нышаны біліне бастайды. Осы кезеңді «Таразының тууы» деп атайды. «Таразы туса, таң суыр» деген сөз орамы осындайдан шыққан. Қыргүйектің ортасында салқын басталады, жаңбыр жауады, түнде шөп басына шық түседі, бірақ күндіз шуақты күндер де болады. Мұндай жылы мезгілді «мизамшуақ» деп атайды. Қыркүйектің соңғы онкүндігінде күз келеді, суық күндер, жауын басталады. Бұл – «сүмбіленің тууы» деген амал. Қараша айындағы құс оңтүстікке қайта бастайтын уақыт – «қараша қаздың қайтуы» деген амал. Бұл кезде солтүстікте алғашқы қар түсіп, күн суытады.

https://kk.wikipedia.org/wiki/Амал

Сұрақ: «Сүмбіленің тууы» қай айға сәйкес келеді?

6-мәтін

Мәтін:

Амал – жылдың он екі айындағы табиғат құбылыстарына байланысты халық санасында қалыптасқан болжамдардың атаулары мен реттері. Амалдар наурыз айынан басталады.Қазақтар жыл аяғында, яғни наурыз айының 17-21 күндері болатын жауын-шашынды, суық әрі лайсаң мезгіл – «бесқонақтан» қатты сақтанып отырған.  «Самарқанның көк тасы жібитін күн» деп 22 наурызды айтады. Бұл күні Шығыс күнтізбесі бойынша жаңа жыл басталады. Күн жылып, жер жібіп, ашық, шуақты мезгіл келеді. Жаңа айдың туатынына дейінгі бір-екі күн мен «кеміген» айдың аспаннан екі күнге жоқ болып кетуін қазақ «өліара» дейді. Осы арқылы алдағы айға болжам жасалады. Наурыз айының соңғы күндерінде жыл құстары да ұшып келе бастайды, қар аралас жаңбыр жауып, суық жел соғады. Мұны ел «құсқанаты» деп атап, амалға жатқызған. Көктемде көкек айында қар күрт еріп, жер лайсаң болған кезеңді «аласапыран» деп атайды. Көкек айының орта кезінен кейін алғаш найзағай ойнап, жаңбыр жауады, жер бусанады. Осы сәттердегі найзағайдың жарқылын халық «Қызырдың қамшысы шартылдады, қыс кетті» деп есептейді. Көкектің соңғы күндерінде 2-3 күнге созылатын суық жел соғып, «тобылғы жарған» амалы басталады. Бұл тобылғы бүршік жарған, яғни өсімдіктер тамыр жайған, алғашқы көк шыға бастаған кез дегенді білдіреді. Мамырдың алғашқы онкүндігінде дала (су) құстары балапанын шығара бастайды. Халық тілінде «қызыл жұмыртқа» деп аталатын амалда 1-2 күнге созылатын суық болады. Мамыр айының аяғында болатын «Құралайдың салқыны» амалы кезінде киіктер суық желдің өтінде құралайларын (баласын) аяқтандырып, өргізеді (киік көптігіне қарамай, 2-3 күн ішінде түгелдей төлдеп болады). Мамырдың ортасына қарай Үркердің аспанда мүлде көрінбей кетуін «Үркер батты, жер қызады» дейді халық есепшілері. 24 маусымда Үркер таң ата батыстан көрінеді де, содан шілде айында 40 күнге созылатын ыстық басталады. Осы аптапты күндерді халық арасында «қырық күн шілде» деп атаған. «Үркердің толғағы» деп аталатын амал мал-жанға жайлы кезең жаздың орта шенінде басталады. Бұл кезде жер құрғап, шөп буыны қатып, сарғая бастайды. Тамыздың ортасында ауа райы салқын тартады, қою бұлт пайда болып, алғашқы күз нышаны біліне бастайды. Осы кезеңді «Таразының тууы» деп атайды. «Таразы туса, таң суыр» деген сөз орамы осындайдан шыққан. Қыргүйектің ортасында салқын басталады, жаңбыр жауады, түнде шөп басына шық түседі, бірақ күндіз шуақты күндер де болады. Мұндай жылы мезгілді «мизамшуақ» деп атайды. Қыркүйектің соңғы онкүндігінде күз келеді, суық күндер, жауын басталады. Бұл – «сүмбіленің тууы» деген амал. Қараша айындағы құс оңтүстікке қайта бастайтын уақыт – «қараша қаздың қайтуы» деген амал. Бұл кезде солтүстікте алғашқы қар түсіп, күн суытады.

https://kk.wikipedia.org/wiki/Амал

Сұрақ:

Мәтінге қатысты қате тұжырым

1. «Таразының тууы» амалы қыргүйек айында болады.

2. «Қараша қаздар қайтқанда» алғашқы қар түсіп, күн суиды.

3. «Аласапыран» амалы мамыр айында болады.

6-мәтін

Мәтін:

Амал – жылдың он екі айындағы табиғат құбылыстарына байланысты халық санасында қалыптасқан болжамдардың атаулары мен реттері. Амалдар наурыз айынан басталады.Қазақтар жыл аяғында, яғни наурыз айының 17-21 күндері болатын жауын-шашынды, суық әрі лайсаң мезгіл – «бесқонақтан» қатты сақтанып отырған.  «Самарқанның көк тасы жібитін күн» деп 22 наурызды айтады. Бұл күні Шығыс күнтізбесі бойынша жаңа жыл басталады. Күн жылып, жер жібіп, ашық, шуақты мезгіл келеді. Жаңа айдың туатынына дейінгі бір-екі күн мен «кеміген» айдың аспаннан екі күнге жоқ болып кетуін қазақ «өліара» дейді. Осы арқылы алдағы айға болжам жасалады. Наурыз айының соңғы күндерінде жыл құстары да ұшып келе бастайды, қар аралас жаңбыр жауып, суық жел соғады. Мұны ел «құсқанаты» деп атап, амалға жатқызған. Көктемде көкек айында қар күрт еріп, жер лайсаң болған кезеңді «аласапыран» деп атайды. Көкек айының орта кезінен кейін алғаш найзағай ойнап, жаңбыр жауады, жер бусанады. Осы сәттердегі найзағайдың жарқылын халық «Қызырдың қамшысы шартылдады, қыс кетті» деп есептейді. Көкектің соңғы күндерінде 2-3 күнге созылатын суық жел соғып, «тобылғы жарған» амалы басталады. Бұл тобылғы бүршік жарған, яғни өсімдіктер тамыр жайған, алғашқы көк шыға бастаған кез дегенді білдіреді. Мамырдың алғашқы онкүндігінде дала (су) құстары балапанын шығара бастайды. Халық тілінде «қызыл жұмыртқа» деп аталатын амалда 1-2 күнге созылатын суық болады. Мамыр айының аяғында болатын «Құралайдың салқыны» амалы кезінде киіктер суық желдің өтінде құралайларын (баласын) аяқтандырып, өргізеді (киік көптігіне қарамай, 2-3 күн ішінде түгелдей төлдеп болады). Мамырдың ортасына қарай Үркердің аспанда мүлде көрінбей кетуін «Үркер батты, жер қызады» дейді халық есепшілері. 24 маусымда Үркер таң ата батыстан көрінеді де, содан шілде айында 40 күнге созылатын ыстық басталады. Осы аптапты күндерді халық арасында «қырық күн шілде» деп атаған. «Үркердің толғағы» деп аталатын амал мал-жанға жайлы кезең жаздың орта шенінде басталады. Бұл кезде жер құрғап, шөп буыны қатып, сарғая бастайды. Тамыздың ортасында ауа райы салқын тартады, қою бұлт пайда болып, алғашқы күз нышаны біліне бастайды. Осы кезеңді «Таразының тууы» деп атайды. «Таразы туса, таң суыр» деген сөз орамы осындайдан шыққан. Қыргүйектің ортасында салқын басталады, жаңбыр жауады, түнде шөп басына шық түседі, бірақ күндіз шуақты күндер де болады. Мұндай жылы мезгілді «мизамшуақ» деп атайды. Қыркүйектің соңғы онкүндігінде күз келеді, суық күндер, жауын басталады. Бұл – «сүмбіленің тууы» деген амал. Қараша айындағы құс оңтүстікке қайта бастайтын уақыт – «қараша қаздың қайтуы» деген амал. Бұл кезде солтүстікте алғашқы қар түсіп, күн суытады.

https://kk.wikipedia.org/wiki/Амал

Сұрақ: «Таразы туса, таң суыр» деген сөз орамы қай айда болатын амалға байланысты айтылған?

6-мәтін

Мәтін:

Амал – жылдың он екі айындағы табиғат құбылыстарына байланысты халық санасында қалыптасқан болжамдардың атаулары мен реттері. Амалдар наурыз айынан басталады.Қазақтар жыл аяғында, яғни наурыз айының 17-21 күндері болатын жауын-шашынды, суық әрі лайсаң мезгіл – «бесқонақтан» қатты сақтанып отырған.  «Самарқанның көк тасы жібитін күн» деп 22 наурызды айтады. Бұл күні Шығыс күнтізбесі бойынша жаңа жыл басталады. Күн жылып, жер жібіп, ашық, шуақты мезгіл келеді. Жаңа айдың туатынына дейінгі бір-екі күн мен «кеміген» айдың аспаннан екі күнге жоқ болып кетуін қазақ «өліара» дейді. Осы арқылы алдағы айға болжам жасалады. Наурыз айының соңғы күндерінде жыл құстары да ұшып келе бастайды, қар аралас жаңбыр жауып, суық жел соғады. Мұны ел «құсқанаты» деп атап, амалға жатқызған. Көктемде көкек айында қар күрт еріп, жер лайсаң болған кезеңді «аласапыран» деп атайды. Көкек айының орта кезінен кейін алғаш найзағай ойнап, жаңбыр жауады, жер бусанады. Осы сәттердегі найзағайдың жарқылын халық «Қызырдың қамшысы шартылдады, қыс кетті» деп есептейді. Көкектің соңғы күндерінде 2-3 күнге созылатын суық жел соғып, «тобылғы жарған» амалы басталады. Бұл тобылғы бүршік жарған, яғни өсімдіктер тамыр жайған, алғашқы көк шыға бастаған кез дегенді білдіреді. Мамырдың алғашқы онкүндігінде дала (су) құстары балапанын шығара бастайды. Халық тілінде «қызыл жұмыртқа» деп аталатын амалда 1-2 күнге созылатын суық болады. Мамыр айының аяғында болатын «Құралайдың салқыны» амалы кезінде киіктер суық желдің өтінде құралайларын (баласын) аяқтандырып, өргізеді (киік көптігіне қарамай, 2-3 күн ішінде түгелдей төлдеп болады). Мамырдың ортасына қарай Үркердің аспанда мүлде көрінбей кетуін «Үркер батты, жер қызады» дейді халық есепшілері. 24 маусымда Үркер таң ата батыстан көрінеді де, содан шілде айында 40 күнге созылатын ыстық басталады. Осы аптапты күндерді халық арасында «қырық күн шілде» деп атаған. «Үркердің толғағы» деп аталатын амал мал-жанға жайлы кезең жаздың орта шенінде басталады. Бұл кезде жер құрғап, шөп буыны қатып, сарғая бастайды. Тамыздың ортасында ауа райы салқын тартады, қою бұлт пайда болып, алғашқы күз нышаны біліне бастайды. Осы кезеңді «Таразының тууы» деп атайды. «Таразы туса, таң суыр» деген сөз орамы осындайдан шыққан. Қыргүйектің ортасында салқын басталады, жаңбыр жауады, түнде шөп басына шық түседі, бірақ күндіз шуақты күндер де болады. Мұндай жылы мезгілді «мизамшуақ» деп атайды. Қыркүйектің соңғы онкүндігінде күз келеді, суық күндер, жауын басталады. Бұл – «сүмбіленің тууы» деген амал. Қараша айындағы құс оңтүстікке қайта бастайтын уақыт – «қараша қаздың қайтуы» деген амал. Бұл кезде солтүстікте алғашқы қар түсіп, күн суытады.

https://kk.wikipedia.org/wiki/Амал

Сұрақ: Наурыз айының соңғы күндерінде болатын амал неліктен «құсқанаты» деп аталған?

6-мәтін

Мәтін:

Амал – жылдың он екі айындағы табиғат құбылыстарына байланысты халық санасында қалыптасқан болжамдардың атаулары мен реттері. Амалдар наурыз айынан басталады.Қазақтар жыл аяғында, яғни наурыз айының 17-21 күндері болатын жауын-шашынды, суық әрі лайсаң мезгіл – «бесқонақтан» қатты сақтанып отырған.  «Самарқанның көк тасы жібитін күн» деп 22 наурызды айтады. Бұл күні Шығыс күнтізбесі бойынша жаңа жыл басталады. Күн жылып, жер жібіп, ашық, шуақты мезгіл келеді. Жаңа айдың туатынына дейінгі бір-екі күн мен «кеміген» айдың аспаннан екі күнге жоқ болып кетуін қазақ «өліара» дейді. Осы арқылы алдағы айға болжам жасалады. Наурыз айының соңғы күндерінде жыл құстары да ұшып келе бастайды, қар аралас жаңбыр жауып, суық жел соғады. Мұны ел «құсқанаты» деп атап, амалға жатқызған. Көктемде көкек айында қар күрт еріп, жер лайсаң болған кезеңді «аласапыран» деп атайды. Көкек айының орта кезінен кейін алғаш найзағай ойнап, жаңбыр жауады, жер бусанады. Осы сәттердегі найзағайдың жарқылын халық «Қызырдың қамшысы шартылдады, қыс кетті» деп есептейді. Көкектің соңғы күндерінде 2-3 күнге созылатын суық жел соғып, «тобылғы жарған» амалы басталады. Бұл тобылғы бүршік жарған, яғни өсімдіктер тамыр жайған, алғашқы көк шыға бастаған кез дегенді білдіреді. Мамырдың алғашқы онкүндігінде дала (су) құстары балапанын шығара бастайды. Халық тілінде «қызыл жұмыртқа» деп аталатын амалда 1-2 күнге созылатын суық болады. Мамыр айының аяғында болатын «Құралайдың салқыны» амалы кезінде киіктер суық желдің өтінде құралайларын (баласын) аяқтандырып, өргізеді (киік көптігіне қарамай, 2-3 күн ішінде түгелдей төлдеп болады). Мамырдың ортасына қарай Үркердің аспанда мүлде көрінбей кетуін «Үркер батты, жер қызады» дейді халық есепшілері. 24 маусымда Үркер таң ата батыстан көрінеді де, содан шілде айында 40 күнге созылатын ыстық басталады. Осы аптапты күндерді халық арасында «қырық күн шілде» деп атаған. «Үркердің толғағы» деп аталатын амал мал-жанға жайлы кезең жаздың орта шенінде басталады. Бұл кезде жер құрғап, шөп буыны қатып, сарғая бастайды. Тамыздың ортасында ауа райы салқын тартады, қою бұлт пайда болып, алғашқы күз нышаны біліне бастайды. Осы кезеңді «Таразының тууы» деп атайды. «Таразы туса, таң суыр» деген сөз орамы осындайдан шыққан. Қыргүйектің ортасында салқын басталады, жаңбыр жауады, түнде шөп басына шық түседі, бірақ күндіз шуақты күндер де болады. Мұндай жылы мезгілді «мизамшуақ» деп атайды. Қыркүйектің соңғы онкүндігінде күз келеді, суық күндер, жауын басталады. Бұл – «сүмбіленің тууы» деген амал. Қараша айындағы құс оңтүстікке қайта бастайтын уақыт – «қараша қаздың қайтуы» деген амал. Бұл кезде солтүстікте алғашқы қар түсіп, күн суытады.

https://kk.wikipedia.org/wiki/Амал

Сұрақ: Қыргүйек айының ортасында болатын шуақты күндер

6-мәтін

Мәтін:

Амал – жылдың он екі айындағы табиғат құбылыстарына байланысты халық санасында қалыптасқан болжамдардың атаулары мен реттері. Амалдар наурыз айынан басталады.Қазақтар жыл аяғында, яғни наурыз айының 17-21 күндері болатын жауын-шашынды, суық әрі лайсаң мезгіл – «бесқонақтан» қатты сақтанып отырған.  «Самарқанның көк тасы жібитін күн» деп 22 наурызды айтады. Бұл күні Шығыс күнтізбесі бойынша жаңа жыл басталады. Күн жылып, жер жібіп, ашық, шуақты мезгіл келеді. Жаңа айдың туатынына дейінгі бір-екі күн мен «кеміген» айдың аспаннан екі күнге жоқ болып кетуін қазақ «өліара» дейді. Осы арқылы алдағы айға болжам жасалады. Наурыз айының соңғы күндерінде жыл құстары да ұшып келе бастайды, қар аралас жаңбыр жауып, суық жел соғады. Мұны ел «құсқанаты» деп атап, амалға жатқызған. Көктемде көкек айында қар күрт еріп, жер лайсаң болған кезеңді «аласапыран» деп атайды. Көкек айының орта кезінен кейін алғаш найзағай ойнап, жаңбыр жауады, жер бусанады. Осы сәттердегі найзағайдың жарқылын халық «Қызырдың қамшысы шартылдады, қыс кетті» деп есептейді. Көкектің соңғы күндерінде 2-3 күнге созылатын суық жел соғып, «тобылғы жарған» амалы басталады. Бұл тобылғы бүршік жарған, яғни өсімдіктер тамыр жайған, алғашқы көк шыға бастаған кез дегенді білдіреді. Мамырдың алғашқы онкүндігінде дала (су) құстары балапанын шығара бастайды. Халық тілінде «қызыл жұмыртқа» деп аталатын амалда 1-2 күнге созылатын суық болады. Мамыр айының аяғында болатын «Құралайдың салқыны» амалы кезінде киіктер суық желдің өтінде құралайларын (баласын) аяқтандырып, өргізеді (киік көптігіне қарамай, 2-3 күн ішінде түгелдей төлдеп болады). Мамырдың ортасына қарай Үркердің аспанда мүлде көрінбей кетуін «Үркер батты, жер қызады» дейді халық есепшілері. 24 маусымда Үркер таң ата батыстан көрінеді де, содан шілде айында 40 күнге созылатын ыстық басталады. Осы аптапты күндерді халық арасында «қырық күн шілде» деп атаған. «Үркердің толғағы» деп аталатын амал мал-жанға жайлы кезең жаздың орта шенінде басталады. Бұл кезде жер құрғап, шөп буыны қатып, сарғая бастайды. Тамыздың ортасында ауа райы салқын тартады, қою бұлт пайда болып, алғашқы күз нышаны біліне бастайды. Осы кезеңді «Таразының тууы» деп атайды. «Таразы туса, таң суыр» деген сөз орамы осындайдан шыққан. Қыргүйектің ортасында салқын басталады, жаңбыр жауады, түнде шөп басына шық түседі, бірақ күндіз шуақты күндер де болады. Мұндай жылы мезгілді «мизамшуақ» деп атайды. Қыркүйектің соңғы онкүндігінде күз келеді, суық күндер, жауын басталады. Бұл – «сүмбіленің тууы» деген амал. Қараша айындағы құс оңтүстікке қайта бастайтын уақыт – «қараша қаздың қайтуы» деген амал. Бұл кезде солтүстікте алғашқы қар түсіп, күн суытады.

https://kk.wikipedia.org/wiki/Амал

Сұрақ: Үркер батты деп

6-мәтін

Мәтін:

Амал – жылдың он екі айындағы табиғат құбылыстарына байланысты халық санасында қалыптасқан болжамдардың атаулары мен реттері. Амалдар наурыз айынан басталады.Қазақтар жыл аяғында, яғни наурыз айының 17-21 күндері болатын жауын-шашынды, суық әрі лайсаң мезгіл – «бесқонақтан» қатты сақтанып отырған.  «Самарқанның көк тасы жібитін күн» деп 22 наурызды айтады. Бұл күні Шығыс күнтізбесі бойынша жаңа жыл басталады. Күн жылып, жер жібіп, ашық, шуақты мезгіл келеді. Жаңа айдың туатынына дейінгі бір-екі күн мен «кеміген» айдың аспаннан екі күнге жоқ болып кетуін қазақ «өліара» дейді. Осы арқылы алдағы айға болжам жасалады. Наурыз айының соңғы күндерінде жыл құстары да ұшып келе бастайды, қар аралас жаңбыр жауып, суық жел соғады. Мұны ел «құсқанаты» деп атап, амалға жатқызған. Көктемде көкек айында қар күрт еріп, жер лайсаң болған кезеңді «аласапыран» деп атайды. Көкек айының орта кезінен кейін алғаш найзағай ойнап, жаңбыр жауады, жер бусанады. Осы сәттердегі найзағайдың жарқылын халық «Қызырдың қамшысы шартылдады, қыс кетті» деп есептейді. Көкектің соңғы күндерінде 2-3 күнге созылатын суық жел соғып, «тобылғы жарған» амалы басталады. Бұл тобылғы бүршік жарған, яғни өсімдіктер тамыр жайған, алғашқы көк шыға бастаған кез дегенді білдіреді. Мамырдың алғашқы онкүндігінде дала (су) құстары балапанын шығара бастайды. Халық тілінде «қызыл жұмыртқа» деп аталатын амалда 1-2 күнге созылатын суық болады. Мамыр айының аяғында болатын «Құралайдың салқыны» амалы кезінде киіктер суық желдің өтінде құралайларын (баласын) аяқтандырып, өргізеді (киік көптігіне қарамай, 2-3 күн ішінде түгелдей төлдеп болады). Мамырдың ортасына қарай Үркердің аспанда мүлде көрінбей кетуін «Үркер батты, жер қызады» дейді халық есепшілері. 24 маусымда Үркер таң ата батыстан көрінеді де, содан шілде айында 40 күнге созылатын ыстық басталады. Осы аптапты күндерді халық арасында «қырық күн шілде» деп атаған. «Үркердің толғағы» деп аталатын амал мал-жанға жайлы кезең жаздың орта шенінде басталады. Бұл кезде жер құрғап, шөп буыны қатып, сарғая бастайды. Тамыздың ортасында ауа райы салқын тартады, қою бұлт пайда болып, алғашқы күз нышаны біліне бастайды. Осы кезеңді «Таразының тууы» деп атайды. «Таразы туса, таң суыр» деген сөз орамы осындайдан шыққан. Қыргүйектің ортасында салқын басталады, жаңбыр жауады, түнде шөп басына шық түседі, бірақ күндіз шуақты күндер де болады. Мұндай жылы мезгілді «мизамшуақ» деп атайды. Қыркүйектің соңғы онкүндігінде күз келеді, суық күндер, жауын басталады. Бұл – «сүмбіленің тууы» деген амал. Қараша айындағы құс оңтүстікке қайта бастайтын уақыт – «қараша қаздың қайтуы» деген амал. Бұл кезде солтүстікте алғашқы қар түсіп, күн суытады.

https://kk.wikipedia.org/wiki/Амал

Сұрақ: Мәтін бойынша «қызыл жұмыртқа» амалына тән белгі

6-мәтін

Мәтін:

Амал – жылдың он екі айындағы табиғат құбылыстарына байланысты халық санасында қалыптасқан болжамдардың атаулары мен реттері. Амалдар наурыз айынан басталады.Қазақтар жыл аяғында, яғни наурыз айының 17-21 күндері болатын жауын-шашынды, суық әрі лайсаң мезгіл – «бесқонақтан» қатты сақтанып отырған.  «Самарқанның көк тасы жібитін күн» деп 22 наурызды айтады. Бұл күні Шығыс күнтізбесі бойынша жаңа жыл басталады. Күн жылып, жер жібіп, ашық, шуақты мезгіл келеді. Жаңа айдың туатынына дейінгі бір-екі күн мен «кеміген» айдың аспаннан екі күнге жоқ болып кетуін қазақ «өліара» дейді. Осы арқылы алдағы айға болжам жасалады. Наурыз айының соңғы күндерінде жыл құстары да ұшып келе бастайды, қар аралас жаңбыр жауып, суық жел соғады. Мұны ел «құсқанаты» деп атап, амалға жатқызған. Көктемде көкек айында қар күрт еріп, жер лайсаң болған кезеңді «аласапыран» деп атайды. Көкек айының орта кезінен кейін алғаш найзағай ойнап, жаңбыр жауады, жер бусанады. Осы сәттердегі найзағайдың жарқылын халық «Қызырдың қамшысы шартылдады, қыс кетті» деп есептейді. Көкектің соңғы күндерінде 2-3 күнге созылатын суық жел соғып, «тобылғы жарған» амалы басталады. Бұл тобылғы бүршік жарған, яғни өсімдіктер тамыр жайған, алғашқы көк шыға бастаған кез дегенді білдіреді. Мамырдың алғашқы онкүндігінде дала (су) құстары балапанын шығара бастайды. Халық тілінде «қызыл жұмыртқа» деп аталатын амалда 1-2 күнге созылатын суық болады. Мамыр айының аяғында болатын «Құралайдың салқыны» амалы кезінде киіктер суық желдің өтінде құралайларын (баласын) аяқтандырып, өргізеді (киік көптігіне қарамай, 2-3 күн ішінде түгелдей төлдеп болады). Мамырдың ортасына қарай Үркердің аспанда мүлде көрінбей кетуін «Үркер батты, жер қызады» дейді халық есепшілері. 24 маусымда Үркер таң ата батыстан көрінеді де, содан шілде айында 40 күнге созылатын ыстық басталады. Осы аптапты күндерді халық арасында «қырық күн шілде» деп атаған. «Үркердің толғағы» деп аталатын амал мал-жанға жайлы кезең жаздың орта шенінде басталады. Бұл кезде жер құрғап, шөп буыны қатып, сарғая бастайды. Тамыздың ортасында ауа райы салқын тартады, қою бұлт пайда болып, алғашқы күз нышаны біліне бастайды. Осы кезеңді «Таразының тууы» деп атайды. «Таразы туса, таң суыр» деген сөз орамы осындайдан шыққан. Қыргүйектің ортасында салқын басталады, жаңбыр жауады, түнде шөп басына шық түседі, бірақ күндіз шуақты күндер де болады. Мұндай жылы мезгілді «мизамшуақ» деп атайды. Қыркүйектің соңғы онкүндігінде күз келеді, суық күндер, жауын басталады. Бұл – «сүмбіленің тууы» деген амал. Қараша айындағы құс оңтүстікке қайта бастайтын уақыт – «қараша қаздың қайтуы» деген амал. Бұл кезде солтүстікте алғашқы қар түсіп, күн суытады.

https://kk.wikipedia.org/wiki/Амал

Сұрақ: «Көкектің соңғы күндерінде 2-3 күнге созылатын суық жел соғып, «тобылғы жарған» амалы басталады». Көкек дегені қай ай?