WorksheetsМіржақып Дулатұлы "Бақытсыз Жамал" романы
Total questions: 30
Worksheet time: 14mins
Байжанның кім екенін анықта.
Жамалдың нағашысы
Жамалдың әкесі
Ауыл молдасы
Жамалдың қайын атасы
Сәрсенбайдың Жамалды қызша киіндіріп, оқуға беруіне кімнің сөзі әсер еткенін тап.
әйелі Шолпан
бәйбішесі Қалампыр
молда
ауыл ақсақалдары
Романның идеясын көрсет.
жастарды батырлыққа үйрету
жастарды білім алуға үгіттеу
заманның шындығын көрсету арқылы оқырманға ой салу
кейіпкерлердің бір-бірімен қарым-қатынасын көрсету арқылы үлгі алуға шақыру
Жамалдың Жұманға тұрмысқа шыққысы келмеуінің себебін көрсет.
Жұман ұрын келгенде оны ренжітіп еді.
Болашақ күйеуінің таз, ақымақтау болғандығын жақтырмады.
Жұманның айтысқа түспегендігі үшін.
Жұманның жасының үлкендігі ұнамады.
Шолпанның қызының жүдеп кетуінің себебін қалай анықтағанын көрсет.
қызымен жақын отырып сөйлесті.
қызының құрбыларының бірі келіп айтты
Жамалдың құрбысына сырын айтып отырғанын естіп қалды
Жамалдың кітабының арасынан шыққан қағазда жазылған өлеңнен білді
Сәрсенбайдың құдасы Байжанның көмегімен би болып, бір жылға жетпей ол қызметінен айырылып қалуының себебі неде екенін анықта.
Съезд уақытында бір кісіні боқтап, қамшымен ұрғандықтан
Байжан жасаған көмегінен айнып кеткендіктен
Қызметін жауапты атқара алмағандықтан
Билік басындағылар тартып алды
Ғали мен Жамалдың Фатихолла байдың үйіне келіп тығылғаннан кейінгі оқиғаны көрсет.
Жастардың паналап отырған жерін Байжанның адамдары тауып алып, оларды ұстап алады
Қырыққұдықтағы нағашысы Бабас деген кісінің үйіне келеді
Ғали мен Жамал басқа бір үй жалдап тұрмақшы болып кетеді
Фатихолла оларды сол қаладағы танысының үйіне жасырады
Үзінді идеясына сәйкес келетін мақалды тап.
Көп ұзамай Байжан Сәрсенбайға «құдай қосса, құда болайық» деп бір кісі жіберді. Бұл хабарды есіткеннен сон, Сәрсенбай үй ішіне ақылдасып көріп еді, үлкен қатыны ұнатып, Жамалдың анасы Шолпан ұнатпады.
Жүзігің алтын болғанша
Жүзің жарқын болсын.
Қолы ашықтың, жолы ашық.
Кішіпейілділік – кісінің көркі.
Қызды кім айттырмайды, қымызды кім ішпейді.
Үзіндідегі мінездеудің түрін анықта.
Сәрсенбайдың үлкен қатыны Жамалды жан-тәнімен жақсы көргенсіп (тоқалдан туған қызды іші жек көріп тұрса да:
– Ойбай, молдеке, ол не дегеніңіз? Жамал қарағым тым болмаса он беске келсін, сонда шаш қоярмыз, – деп өршеленген болды.
тура мінездеу
жанама мінездеу
Үзіндінің идеясына сәйкес келетін мақал-мәтелді көрсет.
Үш жарым айда Жамал мұғалімнің ыждағаты, өзінің өткір зейіні саясында хат танып, жазарлықтай болды.
Ұстаздан шәкірт озар
Көп жасаған білмейді, көп көрген біледі
Ұстазыңды ұлы әкеңдей сыйла
Алғыр адам ақылына қарай іс қылар
Үзіндіден автордың неге көңілі толмайтынын анықта.
Шығып жүр һәр халықтың талаптысы,
Болмай ма талаптанған әлі-ақ кісі.
Қазақта жазылмайтын бір ауру бар –
Келмейді мінін айтсаң жаратқысы.
халықтың сөз көтермейтін әдетіне қапалы
ел билігіндегілердің әділетсіз билігіне ашулы
жұртының білім алуға тырыспайтындығына наразы
елді жаппай ауру жайлап, ем қонбай жатқандығына уайымдайды
Молданың Жамалды ер бала деп қабылдауының себебі неде екенін анықта.
– Бай, осы сіздің мырзаңыздың есімі қалай? Қыздың атын қойғансыз ба? – деді.
Жамал молдамен еркектерше «Ассалаумағалейкум!» деп амандасты
Жамалдың шашы қысқа болғандықтан, солай ойлады
Оның ер бала сияқты киген киіміне, жүріс-тұрысына қарады
Сәрсенбайдың әйелі ұл туды деп естіген еді
Жамалдың зеректігінен жұрттың хабардар болуы қандай оқиғаның тууына себепші болғанын анықта.
енді Жамалдың өзі ауыл балаларын оқытатын болды.
Жамалды айттырғылары келді
әкесі білімін жалғастырсын деп, мұғаліміне қосып қалаға жіберетін болды
мұғалімі қалаға оқуға алып кеткісі келді
Сәрсенбайдың әйелі Шолпан қыз туып, жас балалар сүйіншілетіп жүргенде, ауылға кімдердің келгенін анықта.
ауылнай
крестьянский начальник
поштабай
стражник
Романдағы оқиғаның шиеленісуін көрсет.
Ғалидың кенеттен ауырып, қайтыс болуы
Жамалдың Жұманның қорлығына шыдамай, қашып шығып, үсіп өлуі
Жамалдың дүниеге келуі, ерке өсуі, оқуы
Сәрсенбайдың билік үшін Байжанмен құдаласуы
Автордың шығарманы жазудағы мақсаты көрінетін үзіндіні көрсет.
Шығып жүр һәр халықтың талаптысы,
Болмай ма талаптанған әлі-ақ кісі.
Қазақта жазылмайтын бір ауру бар –
Келмейді мінін айтсаң жаратқысы.
Айырсын оқушылар мағынасын,
Жай ғана хикая деп қарамасын.
Көрген кім шариғаттан деген сөзді:
«Қор етіп әйел халқын аямасын».
Мир-Якуб – төмендердің аласасы,
Сөзімнің бар ма, жоқ па тамашасы.
Жылтырап тесік моншақ жерде қалмас,
Қазақша бір роман жаза салшы.
Үзіндідегі көркемдік құралды анықта.
Шет шығып сахарадан баспас қадам,
Болады бүйтіп жүріп қашан адам?
Бейхабар ғаламдағы хикматтан,
Тұтқындай қапастағы күні қараң.
метонимия
теңеу
метафора
эпитет
Үзіндіде қандай көркемдегіш құралдардың қолданылғанын анықта.
Жақсы қыз баға жетпес бір гауһар тас,
Он алты, он жетіге жеткенде жас.
Жәннаттың пісіп тұрған алмасындай,
Қол жетпес, қандай жігіт ләззат алмас.
метафора, теңеу
теңеу, метонимия
метафора, сатира
ирония, гротеск
Үзіндіде қолданылған көркемдегіш құралдардың ретін анықта.
Сипатыңа қызықпас қандай жігіт,
Хор қызындай нұрлы жүз, қолаң шашқа,
Сөзің бұлбұл секілді, жүзің айдай,
Сені сөккен пенде де һеш оңбас та.
теңеу, теңеу, эпитет
теңеу, эпитет, теңеу
эпитет, теңеу, теңеу
теңеу, теңеу, теңеу
Автор неліктен төмендегі көркемдегіш құралды пайдаланғанын анықта.
Алыстан ат терлетіп келдім тойға,
Жақсымен сұхбаттаспақ болып ойда.
Қу ілген қыран бүркіт біз боламыз,
Теңгеріп жүрме, құрбым, тұрымтайға.
құбылыстың айрықша белгісін сипаттау үшін
суреттеліп отырған құбылысты соған ұқсас басқа құбылысқа балау үшін
құбылыстың мазмұнын тереңдету үшін
Автор қолданған тұрақты тіркес пен үзіндінің мәнін анықта.
Өнерің болса ішіңде шығар сыртқа,
Бұл жерде жасырудың болмас мәні.
Қандырып құлақ құрышын тыңдаушының,
Жарайды, міне, жігіт, десін пәлі.
Жағымсыз әсер қалдыру, тыңдап отырған адамға ұнамау дегенді білдіреді
Жанашыр болу, жақындарына мейірімділік таныту дегенді білдіреді
Жақсы әсер ету, адамның сөйлеген сөзімен кез келген көрерменнің бойын шымырлату дегенді білдіреді
Өлең жолдарының қара сөзге айналған дұрыс нұсқасын көрсет.
Домбыра, қолыма ұстап, бастым перне,
«Нұр жауар – деген сөз бар – талапты ерге».
Жасымнан бай баласы бұлғақтаған,
Жаман қыз олай-пұлай маған тең бе.
«Талапты ерге нұр жауар» дегендей, қолыма домбыра ұстап, пернесін бастым. Жасымнан бұлғақтаған бай баласы едім, жаман қыз менің теңім бе?
Жасымнан бұлғақтаған бай баласы едім, «Талапты ерге нұр жауар» деген сөз бар, жаман қыз менің теңім бе?
Домбыра ұстап қолыма пернесін бастым, «Талапты ерге нұр жауар» деген сөз бар, жаман қыз менің теңім бе?
Үзіндінің негізгі ойын бір сөйлеммен білдір.
Атама мен не жаздым қор қылғандай,
Болмаса бір мінезбен жақпадым ба?
Жасымнан тәрбиелі хан қызындай,
Қасірет ақырында тартқаным ба?
Әлпештеп ұлдан артық қыз басымды,
Өсірген атама обал артқаным ба?
Жасымнан тәрбиелі етіп өсірген әкеме кінә қояйын ба?
Әкеме қай мінезіммен жақпадым?
Сәби кезімнен мені ерекше жақсы көрген әкем қалай ғана жаманға бергелі отыр?
Оқиғаның жалғасы боларлық нұсқаны таңда.
Қорқыныштың не екенін һәм жан-тән рақатын ұмытқан Жамалдың ойында Ғали ғана болып келе жатқан уақытта аты бір жерге келіп тұрып қалды. Сол уақытта ғана байқаса...
Жамал қалың ой үстінде келе жатқанда аттың жүгені сыпырылып түсіп қалған екен.
ат әлдеқашан жолдан шығып кетіп, бір қалың омбы қарға тоқтаған екен.
бір ауылдың шетіне келіп тоқтаған екен.
алдарында екі көзі нарттай жанған түз тағысы – қасқыр тұр екен.
Үзіндіде Сәрсенбайдың қандай мінезі байқалатынын анықта.
Енді тәуекел деп, атыңызды бір шығарып қалсаңыз қайтер екен? Міне, сайлауға да үш ай қалды. Кѳп болса, үш жүз теңге шығар. Сіз мақұл кѳрсеңіз, біз ѳзімізге қараған Құрман болып билікке сайлағымыз келеді, халық сөзді бір сапарға қалай тастап кете қояр екен деп ойлаймын. Сәрсенбай біраздан соң: «Ѳздерің біліңдер», – деп жауап қайтарды.
Дәулетке қызыққыш, сөзге ергіш
Тәуекелге бел буғыш
Қой ауызынан шөп алмайтын, жуас
Ауызын ашса жүрегі көрінетін, аңқау
Тура мінездеудің анықтамасын тап.
кейіпкердің мінез-құлқын сол қалпында баяндау
кейіпкерге қатысы бар өзге заттарды суреттеу
кейіпкердің кескінін, келбетін, пішінін суреттеу
кейіпкерді ерекше көркемдік құралдармен баяндау
Үзіндідегі ойға сәйкес келетін мақалды тап.
Мұғалім бұл жауапқа бек қуанып, сол күннен былай шәкірттер тарап кеткен соң, Жамалға күнде бір-екі сағат хат жаздыратын болды.
Ұлық болсаң, кішік бол.
Қайырымдылық жасасаң,
Қайырын өзің көресің.
Кішіпейілділік – кісінің көркі.
Ұстаздық еткен жалықпас үйретуден балаға.
Үзіндідегі Ғали сөзінің мәні неде екендігін анықта.
Жамалжан, талап таудай болса дағы,
Тон келте, сүйгеніңнің қолы қысқа.
Жамалмен бірге бола алмайтындығын сездіреді.
Өзінің денсаулығының кем екендігін айтады.
Жамалға деген сезімі бар екендігін байқатып отыр.
Өзінің дәулетті емес екендігін білдіріп отыр.
Кейіпкер әрекетінен оның қандай бейнесін байқауға болатынын анықта.
Бұл сапарда сайлаудағы шыққан шығын, кеткен намыс әм ілгерідегі үміт әммасы қосылып, оның үстіне көлденең кісілердің сөзі де қамшы болып, «не қылса да Байжанмен құда боламын», – деп жауап қайтарды.
Алған бетінен қайтпайды
Қызының дәулетті жерге барып, бақытты болғанын қалайды
Бас пайдасын перзентінің бақытынан жоғары санайды
Мақсатына жетпей қоймайды
Тарихи құндылық болып саналатын үзіндіні тап.
Және де төренің бір жат хабары сол: «Қазақтан солдат алынбайды, бірақ мұжықтар секілді қала болам десең, 15 десятина жер беріледі, – деді. – Егін салыңдар, школ ашыңдар, ұлықтарыңды сыйлап, бұйрықтарын орнына келтіріңдер», – деп насихат айтты.
Жамалдың бұл қасіреттерін көбейтуге себеп болған Жұманның жамандығынан құрбы арасында күлкі болған істері еді.
Сәрсенбай ешбір ғылым оқымаған момын, мал баққан кісі еді. Атасынан артық дәулет қалмаса да, берірек келген соң малы да жақсы болып, жылқысы жүзден асып, екі жүз, үш жүздеп қой да бітіп, қатардағы малды үйінің біріне қосылып еді.
