Тура мағыналы сөзді табыңыз.

Пунктуация латын тілінен аударғанда қандай мағынаны білдіреді?

Стильдің неше түрі бар?

Арыз, түйіндеме, өмірбаян, мінездеме стильдің қай түріне жатады?

Белгілі бір аймақта ғана қолданылатын тіл ерекшілігін не дейміз?

"Тіл дыбыстарын" тіл білімінің қай саласы зерттейді?

Қаржы саласына қатысты неологизмді табыңыз.

Еліктеу сөздің мағыналық түрі нешеу?

Жекіру одағайын табыңыз.

Қасым ұста іске жарайды-ау деген мүйіздерді жыл он екі ай бойы жинап жүретін. Оның ішінде киіктің, арқардың, сиырдың, серкенің мүйіздері де болатын. Ол соның бәрін күн тимейтін саялы қалтарысқа жинап қоюшы еді. Көктем шығып, ел жайлауға көшерде Қасым қыстау қасынан ағатын бұлақтың табанындағы қара қорыс, көгала сазды белшесінен қазып, мүйіздерді көміп кететін.

Жаз өтіп, ел қыстауға оралғаннан бір, бір жарым айдан кейін Қасым ұста көктемгі көмбенің тоңын ойып, мүйізді үйге алып келеді. Оларды үйге әкелісімен жылы суға салып, саз-топырағын жуып тастайды. Ұста оларды барынша әрлеп, әсемдеп, ожау, қамшы сап, құты-сауыт, тарақ, көзілдірік жасап шығаратын.

СҰРАҚ: Қасым ұста мүйіздерді қай жерге жинап қоюшы еді?

Мен туғанда әкем елуді еңсеріп қалған кісі екен. Әжем жарықтық әкемді «балаларымның ішіндегі еті тірісі осы болды» деп отырар еді.

Әкем өз бетінше талпынып жүріп, ескіше сауатын ашып алыпты. Содан өле-өлгенше өз бетінше оқып-тоқыған адам. Ол есеп-қисапты тәуір білетін. Жас күнінде ағаш ұстасы болыпты, етікші де атаныпты. Тәуіпшілдігі де бар екен. Әсіресе зергерлікті жақсы көрген. Біздің елде одан өткен зергер ұста болмаған. Жігіт күнінде қыз-келіншектің көңілін аулау амалымен үйренген зергерлік өнерін әкем қартайғанда да тастамаған. Әкем өз жанынан өлең шығарып, жиын-тойда айтысқа да түсіп жүріпті. Ескі ақын-жыраулардың термелерін, қиссаларын жақсы көріп тыңдайтын. Бірақ жатқа айта алмаушы еді.

СҰРАҚ: Қате тұжырымды көрсетіңіз.

1.Әкем өз жанынан өлең шығарып, жиын-тойда айтысқа түсіп жүріпті

2.Әкем жастайынан аңшылыққа, саятшылыққа қызығып, құмартып жүреді екен

3.Тәуіпшілдігі де бар екен

Бір нәрсеге, не өнерге талпыну үшін адамға алдымен табандылық қажет, Өнер біткеннің бәріне жаратылысынан бейім адамның болуы шындыққа жанаспайды. Өлең өнері сөзбен, ал живопись (жанды жазу) өнері бояуымен құлпырады. Музыканың негізгі мақсаты - адамның эстетикалық қажетін қанағанттандыру. Бұл поэзияға да ортақ қасиет, өйткені тіл мен музыка тілі бір- бірінен етене қатысқан кезде музыканың әсерлілігі арта түседі. Бұл ғылым, яғни музыка өзінің байсалдылығынан айырылған адамды тузеуге, қызба адамды қалпына түсіруге, адамды ылғи да бір қалыпта ұстап тұруға құдіреті жетеді.

СҰРАҚ: Мәтін мазмұнына қандай нақыл сөз сәйкес келеді?

I. Бразилия елінде жылына екі рет, дәлірек айтқанда, ақпан және наурыз айлары аралығында Амазона өзені сағасында Атлантикалық мұхиттан тұзды, анағұрлым ауыр судың келгені байқалады. Мұхит суы өзен ағымымен кездесіп, өзен суын ығыстыра бастайды. Соның нәтижесінде, биіктігі 6 метрге жететін алып толқындар пайда болады.

II. Көктем кезінде Дания елінде таңғажайып оқиға болады: барлық аймақтардан ұшып келген миллионнан астам еуропалық қараторғай күн батпай тұрып үлкен топқа жиналады екен. Оңтүстіктен ұшып келген қараторғайлар күні бойы көк шалғында болып, кешкісін аспан төрінде топтық би билейді екен. Даттықтар бұл құбылысты «Қара Күн» деп атаса керек. Аталған құбылысты наурыз айынан бастап, сәуір айының ортасына дейін тамашалауға болады.

СҰРАҚ: "Қара күн" құбылысын қай мезгілде тамашалауға болады?

Қазақ халқының дәстүрі бойынша әр азаматтың үш жұрты болады. Олар: өз жұрты, нағашы жұрты және қайын жұрты. Бұл ұш жұрт та жанашыр, сүйеніш, қорғаныш болып саналады. Қазақ халқы бұл үш жұртқа былай баға берген.

Өз жұртың - күншіл, бар болсаң көре алмайды, жоқ болсаң бере алмайды, жақсы болсаң күндейді, жаман болсаң жүндейді.

Қайын жұртың - міншіл, қолыңның ұзындығына қарайды, жағаңның қызылдығына қарайды. Берсең жағасың, бермесең дауға қаласың.

Нағашы жұртың - сыншыл, жақсылығыңа сүйінеді, жамандығыңа күйінеді. Әрқашан тілеуіңді тілейді, тілеуқор, қамқоршы болады.

Бұл айтылғандар бекер емес, шындығы бар нәрселер.

Туыстық негіз бен атаулар осы үш жұрттан басталып, жақындық қатынас ағайын, туыс, нағашылы-жиенді, ілік, жамағайын, жекжат, жұрағат, құдандалы деп аталады. Мұның барлығы туыстық атаулар деп аталады.

Қазақтар үш жүзге, тайпаларға, руларға бөлінгенімен, бірін-бірі бөтен санамаған. "Сұраса келе қарын бөле шығармыз", - деп аты-жөнін, туыстық қатынасын да сұрастырып, біліп отыру дәстүрге айналған.

"Мыңның түсін білгенше, бірдің атын біл", - дейді. Бұл - қазақ үшін бұлжымас заң.

СҰРАҚ: Бір отбасындағы туыстық атау қалай аталады?

Қазақ халқының дәстүрі бойынша әр азаматтың үш жұрты болады. Олар: өз жұрты, нағашы жұрты және қайын жұрты. Бұл ұш жұрт та жанашыр, сүйеніш, қорғаныш болып саналады. Қазақ халқы бұл үш жұртқа былай баға берген.

Өз жұртың - күншіл, бар болсаң көре алмайды, жоқ болсаң бере алмайды, жақсы болсаң күндейді, жаман болсаң жүндейді.

Қайын жұртың - міншіл, қолыңның ұзындығына қарайды, жағаңның қызылдығына қарайды. Берсең жағасың, бермесең дауға қаласың.

Нағашы жұртың - сыншыл, жақсылығыңа сүйінеді, жамандығыңа күйінеді. Әрқашан тілеуіңді тілейді, тілеуқор, қамқоршы болады.

Бұл айтылғандар бекер емес, шындығы бар нәрселер.

Туыстық негіз бен атаулар осы үш жұрттан басталып, жақындық қатынас ағайын, туыс, нағашылы-жиенді, ілік, жамағайын, жекжат, жұрағат, құдандалы деп аталады. Мұның барлығы туыстық атаулар деп аталады.

Қазақтар үш жүзге, тайпаларға, руларға бөлінгенімен, бірін-бірі бөтен санамаған. "Сұраса келе қарын бөле шығармыз", - деп аты-жөнін, туыстық қатынасын да сұрастырып, біліп отыру дәстүрге айналған.

"Мыңның түсін білгенше, бірдің атын біл", - дейді. Бұл - қазақ үшін бұлжымас заң.

CҰРАҚ: Жігіттің шыққан тегіне байланысты атау

Ғұмыр бойы бақытты болғың келсе, адал бол, асыл қасиет те, асыл мінез де адал адамдарда болады. «Адал арың – ақ мамық жастығың», – дейді халқымыз. Адал адам дегеніміз – жалпының игілігіне өмір сүру, ортақ мүддеге бола жеке мүддені құрбан ету. Адалдық дегеніміз – ашық, шынайы қарым-қатынас. Әрқашан ойыңдағы шындықты айтуға әзір тұр, сонда арам пиғылдылар да сенен аулақ қашады. Егер өзі алдамшы алаяқ болмаса, ешкім алаяқтармен таныс-біліс болуды сүймейді. Олардан аулақ жүреді. Адал адамды қудалауға болар, бірақ ардан ада етуге болмайды. Адал адам арын сақтай біледі, одан айырылмайды. Әр уақытта адал болыңдар.

СҰРАҚ: Мәтінде не туралы айтылған

Ғұмыр бойы бақытты болғың келсе, адал бол, асыл қасиет те, асыл мінез де адал адамдарда болады. «Адал арың – ақ мамық жастығың», – дейді халқымыз. Адал адам дегеніміз – жалпының игілігіне өмір сүру, ортақ мүддеге бола жеке мүддені құрбан ету. Адалдық дегеніміз – ашық, шынайы қарым-қатынас. Әрқашан ойыңдағы шындықты айтуға әзір тұр, сонда арам пиғылдылар да сенен аулақ қашады. Егер өзі алдамшы алаяқ болмаса, ешкім алаяқтармен таныс-біліс болуды сүймейді. Олардан аулақ жүреді. Адал адамды қудалауға болар, бірақ ардан ада етуге болмайды. Адал адам арын сақтай біледі, одан айырылмайды. Әр уақытта адал болыңдар.СҰ

СҰРАҚ: Мәтіндегі негізгі ойға қай мақал сәйкес келеді

Құмда  өсетін  сексеуіл  орман  ағаштарына  ұқсамайды.  Онда  жапырақ  жоқ.  Оның  орнына 
жасыл  шашақ,  бұтақтар  өседі.  Жапырақ  аз  болған  сайын  ылғалдың  булануы  көп  болмайды. 
Өсімдіктер осылайша ыстыққа да қалыптасады. 
  Құмайт  дала  өсімдіктері  ылғалдың  мол  кезі  -  ерте  көктемде  немесе  күз  түскенде  тіршілік 
етуге  бейімделген.  Ерте  көктемде  құмның  арасы  бірнеше  аптадай  кілемше  құлпырады.  Қияқ 
арасынан  қызыл  гүл  шығады.  Шөл  даланы  бір  сәт  алауға  бөлейді.  Көп  ұзамай  күн  ысиды. 
Жасыл  кілемді  сарғайтады,  өсімдіктерді  күйдіріп  жібереді.  Алайда  өсімдіктер  гүлдеп,  тұқым 
шашып үлгереді. 

СҰРАҚ: Сексеуіл гүлі

Құмда  өсетін  сексеуіл  орман  ағаштарына  ұқсамайды.  Онда  жапырақ  жоқ.  Оның  орнына 
жасыл  шашақ,  бұтақтар  өседі.  Жапырақ  аз  болған  сайын  ылғалдың  булануы  көп  болмайды. 
Өсімдіктер осылайша ыстыққа да қалыптасады. 
  Құмайт  дала  өсімдіктері  ылғалдың  мол  кезі  -  ерте  көктемде  немесе  күз  түскенде  тіршілік 
етуге  бейімделген.  Ерте  көктемде  құмның  арасы  бірнеше  аптадай  кілемше  құлпырады.  Қияқ 
арасынан  қызыл  гүл  шығады.  Шөл  даланы  бір  сәт  алауға  бөлейді.  Көп  ұзамай  күн  ысиды. 
Жасыл  кілемді  сарғайтады,  өсімдіктерді  күйдіріп  жібереді.  Алайда  өсімдіктер  гүлдеп,  тұқым 
шашып үлгереді. 

СҰРАҚ: Сексеуіл кандай жерде өседі?