wayground logo

Free Printable Worksheets

NEW

Font size

S
M
L
XL
Worksheets

Оқу сауаттылығы 23.01

Total questions: 20

Worksheet time: 2hrs 40mins

Name
Class
Date
1.

Замандардың заманында бір күйші ғұмыр кешіпті. Бала жастан өнер қуып, күй қайырыпты. Өгіз жайып жүріп, қурайдан сыбызғы қиып, уілдете тартқанда, өгіздер күйсегенін тоқтатып, құлақтары салбырай мүлгіп, тыңдап тұрады екен. Ормандағы құс қалғып, батпақтағы бақа тыншып қалса керек. Күйші бала кейде қыз-бозбалаға ілесіп, түнгі ойын-сауыққа шығады екен. Түн тынық, жер-әлем бусана манаурайды. Қалжың-күлкі, ойын-сауық. Керемет!

Сонда бала сыбызғысын ерніне апарып, баяу сызылтып күй бастайды. Қыз біткен, жігіт біткен тегіс ұйып қалады. Қай-қайсысы болмасын, жүректеріне тәтті шырын құйылғандай, беймәлім бір күш қағып алып, биікке, шырқау биікке, жұлдыздары жымыңдасқан ашық аспанға әкетіп бара жатқандай сезінуші еді.

Мәтінге сәйкес нұсқа

 1. Күй құдыреті

 2. Шебер күйші

 3. Тәтті күй

a)

Тек екінші

b)

Екінші мен үшінші

c)

Үшеуі де

d)

Тек бірінші

2.

Замандардың заманында бір күйші ғұмыр кешіпті. Бала жастан өнер қуып, күй қайырыпты. Өгіз жайып жүріп, қурайдан сыбызғы қиып, уілдете тартқанда, өгіздер күйсегенін тоқтатып, құлақтары салбырай мүлгіп, тыңдап тұрады екен. Ормандағы құс қалғып, батпақтағы бақа тыншып қалса керек. Күйші бала кейде қыз-бозбалаға ілесіп, түнгі ойын-сауыққа шығады екен. Түн тынық, жер-әлем бусана манаурайды. Қалжың-күлкі, ойын-сауық. Керемет!

Сонда бала сыбызғысын ерніне апарып, баяу сызылтып күй бастайды. Қыз біткен, жігіт біткен тегіс ұйып қалады. Қай-қайсысы болмасын, жүректеріне тәтті шырын құйылғандай, беймәлім бір күш қағып алып, биікке, шырқау биікке, жұлдыздары жымыңдасқан ашық аспанға әкетіп бара жатқандай сезінуші еді.

Күй ойнаған кезде қыз-бозбаланың, айналаның ерекше әсерге елту себебі

a)

Көпті көрген жасына байланысты

b)

Күйшінің шеберлігіне байланысты

c)

Күйшінің жастығына байланысты

d)

Күй атауына байланысты

3.

Әр қазақ «Менің Қазақстаным» деп тебірене шырқайтын еліміздің Әнұранның авторы, айтулы ақын – Жұмекен Нәжімеденов. Ол бала күнінен екі өнер – әдебиет пен күйді тел еміп өсті. Бала Жұмекеннің бойындағы ізгілікті сезімдерін оятып, арманның асқар биігіне жетелеген екі ұлы құдірет те әдебиет пен күй болды.

Атасының қасынан бір елі қалмай, жыр-қиссалар мен ертегілерді тыңдап, болашақ ақын халық ауыз әдебиетінің нәрін, ана тілінің уызын бойына сіңіріп өсті. Жазықсыз жазаланып, сол уақытта кітаптарын оқуға тыйым салынған Сәкен Сейфуллин, Ілияс Жансүгіров шығармаларымен танысты. Әсіресе, жыр дүлділі Ілиястың «Құлагер» поэмасы бала Жұмекеннің қиял бесігін тербеп, арманына қанат бітіргендей болды.

Немересінің домбыраға әуестігін байқаған Нәжімеден атасы Атыраудың Қошалақ өңіріне аты шыққан Тесік тамақ Сабыр деген домбырашыны үйіне шақырады. Өнерге құштар бала төрт-бес жасынан сол кісіден домбыра үйренеді. Жұмекеннің зеректігі сондай – бір тыңдаған күйін айнытпай домбыраға сала береді екен. Ол төкпе күйлерді ғана емес, шертпе күйлерді де шебер орындайды. Қазақ радиосының алтын қорынан анда-санда Жұмекен Нәжімеденовтің орындауында қазақтың «Ақшолпан», «Қайғылы қара» күйлері әуе толқынынан беріліп тұрады.

Жұмекен Нәжімеденов 1967 жылы жарық көрген «Күй кітабында» күйді жыр тіліне көшірді. Бұдан асқан қандай тапқырлық пен шеберлік болуы мүмкін поэзияда!

Ж.Нәжімеденовтің музыканы жыр тілімен жеткізген еңбегі

a)

«Күй кітабы»

b)

«Құлагер»

c)

«Қайғылы қара»

d)

«Менің Қазақстаным»

4.

Әр қазақ «Менің Қазақстаным» деп тебірене шырқайтын еліміздің Әнұранның авторы, айтулы ақын – Жұмекен Нәжімеденов. Ол бала күнінен екі өнер – әдебиет пен күйді тел еміп өсті. Бала Жұмекеннің бойындағы ізгілікті сезімдерін оятып, арманның асқар биігіне жетелеген екі ұлы құдірет те әдебиет пен күй болды.

Атасының қасынан бір елі қалмай, жыр-қиссалар мен ертегілерді тыңдап, болашақ ақын халық ауыз әдебиетінің нәрін, ана тілінің уызын бойына сіңіріп өсті. Жазықсыз жазаланып, сол уақытта кітаптарын оқуға тыйым салынған Сәкен Сейфуллин, Ілияс Жансүгіров шығармаларымен танысты. Әсіресе, жыр дүлділі Ілиястың «Құлагер» поэмасы бала Жұмекеннің қиял бесігін тербеп, арманына қанат бітіргендей болды.

Немересінің домбыраға әуестігін байқаған Нәжімеден атасы Атыраудың Қошалақ өңіріне аты шыққан Тесік тамақ Сабыр деген домбырашыны үйіне шақырады. Өнерге құштар бала төрт-бес жасынан сол кісіден домбыра үйренеді. Жұмекеннің зеректігі сондай – бір тыңдаған күйін айнытпай домбыраға сала береді екен. Ол төкпе күйлерді ғана емес, шертпе күйлерді де шебер орындайды. Қазақ радиосының алтын қорынан анда-санда Жұмекен Нәжімеденовтің орындауында қазақтың «Ақшолпан», «Қайғылы қара» күйлері әуе толқынынан беріліп тұрады.

Жұмекен Нәжімеденов 1967 жылы жарық көрген «Күй кітабында» күйді жыр тіліне көшірді. Бұдан асқан қандай тапқырлық пен шеберлік болуы мүмкін поэзияда!

Бала Жұмекеннің домбыра тартуды үйрене бастаған жасы

a)

8-9

b)

6-7

c)

9-10

d)

4-5

5.

Әр қазақ «Менің Қазақстаным» деп тебірене шырқайтын еліміздің Әнұранның авторы, айтулы ақын – Жұмекен Нәжімеденов. Ол бала күнінен екі өнер – әдебиет пен күйді тел еміп өсті. Бала Жұмекеннің бойындағы ізгілікті сезімдерін оятып, арманның асқар биігіне жетелеген екі ұлы құдірет те әдебиет пен күй болды.

Атасының қасынан бір елі қалмай, жыр-қиссалар мен ертегілерді тыңдап, болашақ ақын халық ауыз әдебиетінің нәрін, ана тілінің уызын бойына сіңіріп өсті. Жазықсыз жазаланып, сол уақытта кітаптарын оқуға тыйым салынған Сәкен Сейфуллин, Ілияс Жансүгіров шығармаларымен танысты. Әсіресе, жыр дүлділі Ілиястың «Құлагер» поэмасы бала Жұмекеннің қиял бесігін тербеп, арманына қанат бітіргендей болды.

Немересінің домбыраға әуестігін байқаған Нәжімеден атасы Атыраудың Қошалақ өңіріне аты шыққан Тесік тамақ Сабыр деген домбырашыны үйіне шақырады. Өнерге құштар бала төрт-бес жасынан сол кісіден домбыра үйренеді. Жұмекеннің зеректігі сондай – бір тыңдаған күйін айнытпай домбыраға сала береді екен. Ол төкпе күйлерді ғана емес, шертпе күйлерді де шебер орындайды. Қазақ радиосының алтын қорынан анда-санда Жұмекен Нәжімеденовтің орындауында қазақтың «Ақшолпан», «Қайғылы қара» күйлері әуе толқынынан беріліп тұрады.

Жұмекен Нәжімеденов 1967 жылы жарық көрген «Күй кітабында» күйді жыр тіліне көшірді. Бұдан асқан қандай тапқырлық пен шеберлік болуы мүмкін поэзияда!

Мәтіндегі жер атауы

a)

Сабыр

b)

Ақшолпан

c)

Ілияс

d)

Қошалақ

6.

Әр қазақ «Менің Қазақстаным» деп тебірене шырқайтын еліміздің Әнұранның авторы, айтулы ақын – Жұмекен Нәжімеденов. Ол бала күнінен екі өнер – әдебиет пен күйді тел еміп өсті. Бала Жұмекеннің бойындағы ізгілікті сезімдерін оятып, арманның асқар биігіне жетелеген екі ұлы құдірет те әдебиет пен күй болды.

Атасының қасынан бір елі қалмай, жыр-қиссалар мен ертегілерді тыңдап, болашақ ақын халық ауыз әдебиетінің нәрін, ана тілінің уызын бойына сіңіріп өсті. Жазықсыз жазаланып, сол уақытта кітаптарын оқуға тыйым салынған Сәкен Сейфуллин, Ілияс Жансүгіров шығармаларымен танысты. Әсіресе, жыр дүлділі Ілиястың «Құлагер» поэмасы бала Жұмекеннің қиял бесігін тербеп, арманына қанат бітіргендей болды.

Немересінің домбыраға әуестігін байқаған Нәжімеден атасы Атыраудың Қошалақ өңіріне аты шыққан Тесік тамақ Сабыр деген домбырашыны үйіне шақырады. Өнерге құштар бала төрт-бес жасынан сол кісіден домбыра үйренеді. Жұмекеннің зеректігі сондай – бір тыңдаған күйін айнытпай домбыраға сала береді екен. Ол төкпе күйлерді ғана емес, шертпе күйлерді де шебер орындайды. Қазақ радиосының алтын қорынан анда-санда Жұмекен Нәжімеденовтің орындауында қазақтың «Ақшолпан», «Қайғылы қара» күйлері әуе толқынынан беріліп тұрады.

Жұмекен Нәжімеденов 1967 жылы жарық көрген «Күй кітабында» күйді жыр тіліне көшірді. Бұдан асқан қандай тапқырлық пен шеберлік болуы мүмкін поэзияда!

Жұмекен Нәжімеденов қатар меңгерген қос өнер

a)

Ақындық пен күйшілік

b)

Ұсталық пен зергерлік

c)

Суретшілік пен ақындық

d)

Мүсіншілік пен суретшілік

7.

Астрономия – табиғат туралы көне ғылымдардың бірі. Ертедегі адамдардың өмір сүруіне практикалық қажеттілік астрономия ғылымының тууына түрткі болды. Шығыс халықтарында біздің заманымыздан бұрыңғы VІ ғасырдың өзінде-ақ алғашқы астрономиялық түсініктер пайда болған. Ежелгі Қытай мен Вавилонда негізгі уақыт бірлігінен басқа, экватордың эклиптикаға көлбеулігі, Күн мен Ай тұтылуының қайталану кезеңі белгілі еді. Грекия ғалымдары жер шарын зерттеу саласында көп еңбектенген. Кейінгі ғалымдардың айтуынша, жердің шар тәрізділігі туралы ілім осында қалыптасқан.

Ежелгі қазақ даласын мекендеген халық жұлдыздар мен шоқжұлдыздардың орны бойынша жыл мезгілдері мен жер тараптарын айыра білген, Іле өзенінің орта ағысындағы Малайсары адырының батыс тұсынан б.з.б V ғасырда жарты сақина түріндегі тастардан қаланған қорған табылған. Орыс ғалымы П.И. Мариковскийдің зерттеуінше, батыс және шығыс тұстардағы екі қорған арасындағы тік сызық - жазғы күн тоқырауы, солтүстік және шығыс қорғандар арасындағы тік сызық - қысқы күн тоқырауы сәтіндегі көкжиектен көрініс бере бастаған Күн сәулесінің жолын керсетеді. Орталық Қазақстандағы Толағай тауының маңындағы қорғанның оңтүстік және солтүстік үштағандарының ұшында қосымша үйілген тас қорғандар арқылы жыл мезгілдерінің басталуы, Ай мен жұлдыздардың тоғысулары анықталып отырған.

Б.з.б IV ғасырда Қытайдың тұңғыш жұлдыз каталогі (тізімі) жасалды. Сол ғасырда Ежелгі Грекияда Аристотель дүние кұрылысының жалпы жүйесін жасаған, оның орталығы – Жер деп есептеген. Б.з.б III ғасырда Александрия ғалымы Эратосфен Жердің мөлшерін анықтаған. Б.з.б II ғасырда Гиппарх Жер дүниенің ортасында қозғалмай тұрады деп есептеп, планеталардың қозғалу теориясын жасаған. Ол 1022 жұлдыздың өз каталогін ұсынды.

Ұсынылған жұлдыздар тізімінің екі нұсқасы арасындағы уақыт айырмашылығы

a)

2 ғ

b)

1 ғ

c)

4 ғ

d)

5 ғ

8.

Астрономия – табиғат туралы көне ғылымдардың бірі. Ертедегі адамдардың өмір сүруіне практикалық қажеттілік астрономия ғылымының тууына түрткі болды. Шығыс халықтарында біздің заманымыздан бұрыңғы VІ ғасырдың өзінде-ақ алғашқы астрономиялық түсініктер пайда болған. Ежелгі Қытай мен Вавилонда негізгі уақыт бірлігінен басқа, экватордың эклиптикаға көлбеулігі, Күн мен Ай тұтылуының қайталану кезеңі белгілі еді. Грекия ғалымдары жер шарын зерттеу саласында көп еңбектенген. Кейінгі ғалымдардың айтуынша, жердің шар тәрізділігі туралы ілім осында қалыптасқан.

Ежелгі қазақ даласын мекендеген халық жұлдыздар мен шоқжұлдыздардың орны бойынша жыл мезгілдері мен жер тараптарын айыра білген, Іле өзенінің орта ағысындағы Малайсары адырының батыс тұсынан б.з.б V ғасырда жарты сақина түріндегі тастардан қаланған қорған табылған. Орыс ғалымы П.И. Мариковскийдің зерттеуінше, батыс және шығыс тұстардағы екі қорған арасындағы тік сызық - жазғы күн тоқырауы, солтүстік және шығыс қорғандар арасындағы тік сызық - қысқы күн тоқырауы сәтіндегі көкжиектен көрініс бере бастаған Күн сәулесінің жолын керсетеді. Орталық Қазақстандағы Толағай тауының маңындағы қорғанның оңтүстік және солтүстік үштағандарының ұшында қосымша үйілген тас қорғандар арқылы жыл мезгілдерінің басталуы, Ай мен жұлдыздардың тоғысулары анықталып отырған.

Б.з.б IV ғасырда Қытайдың тұңғыш жұлдыз каталогі (тізімі) жасалды. Сол ғасырда Ежелгі Грекияда Аристотель дүние кұрылысының жалпы жүйесін жасаған, оның орталығы – Жер деп есептеген. Б.з.б III ғасырда Александрия ғалымы Эратосфен Жердің мөлшерін анықтаған. Б.з.б II ғасырда Гиппарх Жер дүниенің ортасында қозғалмай тұрады деп есептеп, планеталардың қозғалу теориясын жасаған. Ол 1022 жұлдыздың өз каталогін ұсынды.

Жердің шар тәрізділігі туралы ілім қайда қалыптасты?

a)

Ежелгі Қытайда

b)

Вавилонда

c)

Ежелгі Грекияда

d)

Ежелгі Қазақстанда

9.

Астрономия – табиғат туралы көне ғылымдардың бірі. Ертедегі адамдардың өмір сүруіне практикалық қажеттілік астрономия ғылымының тууына түрткі болды. Шығыс халықтарында біздің заманымыздан бұрыңғы VІ ғасырдың өзінде-ақ алғашқы астрономиялық түсініктер пайда болған. Ежелгі Қытай мен Вавилонда негізгі уақыт бірлігінен басқа, экватордың эклиптикаға көлбеулігі, Күн мен Ай тұтылуының қайталану кезеңі белгілі еді. Грекия ғалымдары жер шарын зерттеу саласында көп еңбектенген. Кейінгі ғалымдардың айтуынша, жердің шар тәрізділігі туралы ілім осында қалыптасқан.

Ежелгі қазақ даласын мекендеген халық жұлдыздар мен шоқжұлдыздардың орны бойынша жыл мезгілдері мен жер тараптарын айыра білген, Іле өзенінің орта ағысындағы Малайсары адырының батыс тұсынан б.з.б V ғасырда жарты сақина түріндегі тастардан қаланған қорған табылған. Орыс ғалымы П.И. Мариковскийдің зерттеуінше, батыс және шығыс тұстардағы екі қорған арасындағы тік сызық - жазғы күн тоқырауы, солтүстік және шығыс қорғандар арасындағы тік сызық - қысқы күн тоқырауы сәтіндегі көкжиектен көрініс бере бастаған Күн сәулесінің жолын керсетеді. Орталық Қазақстандағы Толағай тауының маңындағы қорғанның оңтүстік және солтүстік үштағандарының ұшында қосымша үйілген тас қорғандар арқылы жыл мезгілдерінің басталуы, Ай мен жұлдыздардың тоғысулары анықталып отырған.

Б.з.б IV ғасырда Қытайдың тұңғыш жұлдыз каталогі (тізімі) жасалды. Сол ғасырда Ежелгі Грекияда Аристотель дүние кұрылысының жалпы жүйесін жасаған, оның орталығы – Жер деп есептеген. Б.з.б III ғасырда Александрия ғалымы Эратосфен Жердің мөлшерін анықтаған. Б.з.б II ғасырда Гиппарх Жер дүниенің ортасында қозғалмай тұрады деп есептеп, планеталардың қозғалу теориясын жасаған. Ол 1022 жұлдыздың өз каталогін ұсынды.

Орыс ғалымы. П.И.Мариковскийдің зерттегені

a)

Іле өзені бойындағы Малайсары адырынан табылған қорған

b)

Дүние құрылысының жалпы жүйесі, оның орталығы – Жер

c)

Жердің шар тәрізділігі, тұңғыш жұлдыздар каталогі

d)

Планеталардың қозғалу теориясы

10.

Астрономия – табиғат туралы көне ғылымдардың бірі. Ертедегі адамдардың өмір сүруіне практикалық қажеттілік астрономия ғылымының тууына түрткі болды. Шығыс халықтарында біздің заманымыздан бұрыңғы VІ ғасырдың өзінде-ақ алғашқы астрономиялық түсініктер пайда болған. Ежелгі Қытай мен Вавилонда негізгі уақыт бірлігінен басқа, экватордың эклиптикаға көлбеулігі, Күн мен Ай тұтылуының қайталану кезеңі белгілі еді. Грекия ғалымдары жер шарын зерттеу саласында көп еңбектенген. Кейінгі ғалымдардың айтуынша, жердің шар тәрізділігі туралы ілім осында қалыптасқан.

Ежелгі қазақ даласын мекендеген халық жұлдыздар мен шоқжұлдыздардың орны бойынша жыл мезгілдері мен жер тараптарын айыра білген, Іле өзенінің орта ағысындағы Малайсары адырының батыс тұсынан б.з.б V ғасырда жарты сақина түріндегі тастардан қаланған қорған табылған. Орыс ғалымы П.И. Мариковскийдің зерттеуінше, батыс және шығыс тұстардағы екі қорған арасындағы тік сызық - жазғы күн тоқырауы, солтүстік және шығыс қорғандар арасындағы тік сызық - қысқы күн тоқырауы сәтіндегі көкжиектен көрініс бере бастаған Күн сәулесінің жолын керсетеді. Орталық Қазақстандағы Толағай тауының маңындағы қорғанның оңтүстік және солтүстік үштағандарының ұшында қосымша үйілген тас қорғандар арқылы жыл мезгілдерінің басталуы, Ай мен жұлдыздардың тоғысулары анықталып отырған.

Б.з.б IV ғасырда Қытайдың тұңғыш жұлдыз каталогі (тізімі) жасалды. Сол ғасырда Ежелгі Грекияда Аристотель дүние кұрылысының жалпы жүйесін жасаған, оның орталығы – Жер деп есептеген. Б.з.б III ғасырда Александрия ғалымы Эратосфен Жердің мөлшерін анықтаған. Б.з.б II ғасырда Гиппарх Жер дүниенің ортасында қозғалмай тұрады деп есептеп, планеталардың қозғалу теориясын жасаған. Ол 1022 жұлдыздың өз каталогін ұсынды.

Дүние құрылысының жалпы жүйесін жасаған, оның орталығы – жер деп есептеген ғалым

a)

Грек ғалымы

b)

Шығыс ғалымы

c)

Орыс ғалымы

d)

Қазақ ғалымы

11.

Астрономия – табиғат туралы көне ғылымдардың бірі. Ертедегі адамдардың өмір сүруіне практикалық қажеттілік астрономия ғылымының тууына түрткі болды. Шығыс халықтарында біздің заманымыздан бұрыңғы VІ ғасырдың өзінде-ақ алғашқы астрономиялық түсініктер пайда болған. Ежелгі Қытай мен Вавилонда негізгі уақыт бірлігінен басқа, экватордың эклиптикаға көлбеулігі, Күн мен Ай тұтылуының қайталану кезеңі белгілі еді. Грекия ғалымдары жер шарын зерттеу саласында көп еңбектенген. Кейінгі ғалымдардың айтуынша, жердің шар тәрізділігі туралы ілім осында қалыптасқан.

Ежелгі қазақ даласын мекендеген халық жұлдыздар мен шоқжұлдыздардың орны бойынша жыл мезгілдері мен жер тараптарын айыра білген, Іле өзенінің орта ағысындағы Малайсары адырының батыс тұсынан б.з.б V ғасырда жарты сақина түріндегі тастардан қаланған қорған табылған. Орыс ғалымы П.И. Мариковскийдің зерттеуінше, батыс және шығыс тұстардағы екі қорған арасындағы тік сызық - жазғы күн тоқырауы, солтүстік және шығыс қорғандар арасындағы тік сызық - қысқы күн тоқырауы сәтіндегі көкжиектен көрініс бере бастаған Күн сәулесінің жолын керсетеді. Орталық Қазақстандағы Толағай тауының маңындағы қорғанның оңтүстік және солтүстік үштағандарының ұшында қосымша үйілген тас қорғандар арқылы жыл мезгілдерінің басталуы, Ай мен жұлдыздардың тоғысулары анықталып отырған.

Б.з.б IV ғасырда Қытайдың тұңғыш жұлдыз каталогі (тізімі) жасалды. Сол ғасырда Ежелгі Грекияда Аристотель дүние кұрылысының жалпы жүйесін жасаған, оның орталығы – Жер деп есептеген. Б.з.б III ғасырда Александрия ғалымы Эратосфен Жердің мөлшерін анықтаған. Б.з.б II ғасырда Гиппарх Жер дүниенің ортасында қозғалмай тұрады деп есептеп, планеталардың қозғалу теориясын жасаған. Ол 1022 жұлдыздың өз каталогін ұсынды.

Астрономияның дамуына не себеп болды?

a)

Ертедегі адамдардың спортпен шұғылдануына байланысты қажеттілік

b)

Ертедегі адамдардың қолөнермен айналысуына байланысты қажеттілік

c)

Ертедегі адамдардың тұрмыс-тіршілігіне байланысты қажеттілік

d)

Ертедегі адамдардың бақсылықпен айналысуына қажеттілік

12.

Астрономия – табиғат туралы көне ғылымдардың бірі. Ертедегі адамдардың өмір сүруіне практикалық қажеттілік астрономия ғылымының тууына түрткі болды. Шығыс халықтарында біздің заманымыздан бұрыңғы VІ ғасырдың өзінде-ақ алғашқы астрономиялық түсініктер пайда болған. Ежелгі Қытай мен Вавилонда негізгі уақыт бірлігінен басқа, экватордың эклиптикаға көлбеулігі, Күн мен Ай тұтылуының қайталану кезеңі белгілі еді. Грекия ғалымдары жер шарын зерттеу саласында көп еңбектенген. Кейінгі ғалымдардың айтуынша, жердің шар тәрізділігі туралы ілім осында қалыптасқан.

Ежелгі қазақ даласын мекендеген халық жұлдыздар мен шоқжұлдыздардың орны бойынша жыл мезгілдері мен жер тараптарын айыра білген, Іле өзенінің орта ағысындағы Малайсары адырының батыс тұсынан б.з.б V ғасырда жарты сақина түріндегі тастардан қаланған қорған табылған. Орыс ғалымы П.И. Мариковскийдің зерттеуінше, батыс және шығыс тұстардағы екі қорған арасындағы тік сызық - жазғы күн тоқырауы, солтүстік және шығыс қорғандар арасындағы тік сызық - қысқы күн тоқырауы сәтіндегі көкжиектен көрініс бере бастаған Күн сәулесінің жолын керсетеді. Орталық Қазақстандағы Толағай тауының маңындағы қорғанның оңтүстік және солтүстік үштағандарының ұшында қосымша үйілген тас қорғандар арқылы жыл мезгілдерінің басталуы, Ай мен жұлдыздардың тоғысулары анықталып отырған.

Б.з.б IV ғасырда Қытайдың тұңғыш жұлдыз каталогі (тізімі) жасалды. Сол ғасырда Ежелгі Грекияда Аристотель дүние кұрылысының жалпы жүйесін жасаған, оның орталығы – Жер деп есептеген. Б.з.б III ғасырда Александрия ғалымы Эратосфен Жердің мөлшерін анықтаған. Б.з.б II ғасырда Гиппарх Жер дүниенің ортасында қозғалмай тұрады деп есептеп, планеталардың қозғалу теориясын жасаған. Ол 1022 жұлдыздың өз каталогін ұсынды.

Ертеде халық арнайы құрал-жабдықтарсыз бағытты қалай ажыратқан?

a)

Жел мен аспандағы бұлтқа карап

b)

Тау мен тасқа, өзен мен көлге қарап

c)

Түскен көлеңкеге қарай

d)

Күн мен Айға, аспандағы жұлдыздарға қарап

13.

Түс көру және ұйқы туралы

1.   Ғаламшардағы адамдардын көпшілігі өз сағат белдеуіне сәйкес 20:00 мен 01:00 аралығында ұйықтайды, сағат 01:00-де дүниежүзінің 57 пайызы өз төсегінде түс көріп жатады. «The Beatles» тобының мүшесі Пол Маккартни «Yesterday» әнін алғаш түсінде естігенін айтады.

2.   Сиыр, жылқы, піл секілді кей жануарлар тізесінің жаратылысына байланысты тұрған орнында ұйықтай алады. Ал қоқиқаздың (фламинго) қылығы тіпті таңғалдырады, ол бір аяғымен тұрып та ұйықтай береді. Бұл жануарлар тек өзін толықтай қауіпсіз сезінген жағдайда ғана жатып ұйықтай алады. Қара карлығаштар, ләйлектер, бізтұмсық, шағалалар ұшып келе жатқанда шаршап қалса, ауада қалықтап келе жатып 10 минут ұйықтап алады. Дельфиндер мен киттердің сол жақ және оң жақ жарты шарындағы ми кезектесіп ұйықтайды. Ол жануар ұйықтап жатқанда да дем алуы үшін қажет.

3.   Бірінші дүниежүзілік соғыз кезінде тура шекесіне оқ тиген венгр сарбазы өлім аузынан қалады. Бірақ сол күйі дұрыс ұйықтай алмайтын күйге ұшырайды. Соған қарамастан өзін жаксы сезініп, ары қарай 40 жыл өмір сүрген екен. Құлағы естімейтін адамдар түсінде де ым тілімен сөйлесіп жүрсе, көзі көрмейтін адамдар да түс көре алады. Атақты суретші Сальвадор Дали үстелде сурет салып отырған жерінде қолында ауыр кілтті ұстап отырған күйі жиі қалғып кетеді екен. Қолында ұстаған кілті жерге түсіп кеткенде, соның дауысынан оянады. Осы оянғаннан кейін суретті ары қарай қалай жалғастырудың шешімін оңай табатын көрінеді. 2011 жылы Лондонда «Бесік жыры» қойылымы болды. Көрермендер кереуетке жайғасқан кезде қойылым бастанып, оның әсерінен бәрі ұйқыға кетеді. Актерлердің де мақсаты оларға тыныш ұйқы сыйлау еді. Олар таңертең оянғанда билет бағасына татитын таңғы аспен тамақтанады. Адам оянғаннан 5 минуттан кейін түсінің жартысын, ал 10 минуттан кейін небәрі 10 пайызын ғана еске түсіре алады. 16 сағат ұйқысыз жүргеннен кейін адам жұмысқа қабілеттілігін жоғалта бастайды. Тәулігіне 8 сағаттан кем ұйықтаған адам тамақсаулыққа, май басуға бейім болады. Адам көбіне ұйқыға жатқаннан кейін шамамен жарты сағаттан соң түс коре бастайды.

Лондонда көрсетілген «Бесікжыры» қойылымының көрсетілу мақсаты

a)

Отбасы туралы ой салу

b)

Көрермендерге тыныш ұйқы сыйлау

c)

Бала тәрбиесі туралы насихаттау

d)

Актерлердін шеберлігін көрсету

14.

Түс көру және ұйқы туралы

1.   Ғаламшардағы адамдардын көпшілігі өз сағат белдеуіне сәйкес 20:00 мен 01:00 аралығында ұйықтайды, сағат 01:00-де дүниежүзінің 57 пайызы өз төсегінде түс көріп жатады. «The Beatles» тобының мүшесі Пол Маккартни «Yesterday» әнін алғаш түсінде естігенін айтады.

2.   Сиыр, жылқы, піл секілді кей жануарлар тізесінің жаратылысына байланысты тұрған орнында ұйықтай алады. Ал қоқиқаздың (фламинго) қылығы тіпті таңғалдырады, ол бір аяғымен тұрып та ұйықтай береді. Бұл жануарлар тек өзін толықтай қауіпсіз сезінген жағдайда ғана жатып ұйықтай алады. Қара карлығаштар, ләйлектер, бізтұмсық, шағалалар ұшып келе жатқанда шаршап қалса, ауада қалықтап келе жатып 10 минут ұйықтап алады. Дельфиндер мен киттердің сол жақ және оң жақ жарты шарындағы ми кезектесіп ұйықтайды. Ол жануар ұйықтап жатқанда да дем алуы үшін қажет.

3.   Бірінші дүниежүзілік соғыз кезінде тура шекесіне оқ тиген венгр сарбазы өлім аузынан қалады. Бірақ сол күйі дұрыс ұйықтай алмайтын күйге ұшырайды. Соған қарамастан өзін жаксы сезініп, ары қарай 40 жыл өмір сүрген екен. Құлағы естімейтін адамдар түсінде де ым тілімен сөйлесіп жүрсе, көзі көрмейтін адамдар да түс көре алады. Атақты суретші Сальвадор Дали үстелде сурет салып отырған жерінде қолында ауыр кілтті ұстап отырған күйі жиі қалғып кетеді екен. Қолында ұстаған кілті жерге түсіп кеткенде, соның дауысынан оянады. Осы оянғаннан кейін суретті ары қарай қалай жалғастырудың шешімін оңай табатын көрінеді. 2011 жылы Лондонда «Бесік жыры» қойылымы болды. Көрермендер кереуетке жайғасқан кезде қойылым бастанып, оның әсерінен бәрі ұйқыға кетеді. Актерлердің де мақсаты оларға тыныш ұйқы сыйлау еді. Олар таңертең оянғанда билет бағасына татитын таңғы аспен тамақтанады. Адам оянғаннан 5 минуттан кейін түсінің жартысын, ал 10 минуттан кейін небәрі 10 пайызын ғана еске түсіре алады. 16 сағат ұйқысыз жүргеннен кейін адам жұмысқа қабілеттілігін жоғалта бастайды. Тәулігіне 8 сағаттан кем ұйықтаған адам тамақсаулыққа, май басуға бейім болады. Адам көбіне ұйқыға жатқаннан кейін шамамен жарты сағаттан соң түс коре бастайды.

Адамның жұмысқа қабеттілігін реттеуші

a)

Тер

b)

Ұйқы

c)

Тері

d)

Түс

15.

Түс көру және ұйқы туралы

1.   Ғаламшардағы адамдардын көпшілігі өз сағат белдеуіне сәйкес 20:00 мен 01:00 аралығында ұйықтайды, сағат 01:00-де дүниежүзінің 57 пайызы өз төсегінде түс көріп жатады. «The Beatles» тобының мүшесі Пол Маккартни «Yesterday» әнін алғаш түсінде естігенін айтады.

2.   Сиыр, жылқы, піл секілді кей жануарлар тізесінің жаратылысына байланысты тұрған орнында ұйықтай алады. Ал қоқиқаздың (фламинго) қылығы тіпті таңғалдырады, ол бір аяғымен тұрып та ұйықтай береді. Бұл жануарлар тек өзін толықтай қауіпсіз сезінген жағдайда ғана жатып ұйықтай алады. Қара карлығаштар, ләйлектер, бізтұмсық, шағалалар ұшып келе жатқанда шаршап қалса, ауада қалықтап келе жатып 10 минут ұйықтап алады. Дельфиндер мен киттердің сол жақ және оң жақ жарты шарындағы ми кезектесіп ұйықтайды. Ол жануар ұйықтап жатқанда да дем алуы үшін қажет.

3.   Бірінші дүниежүзілік соғыз кезінде тура шекесіне оқ тиген венгр сарбазы өлім аузынан қалады. Бірақ сол күйі дұрыс ұйықтай алмайтын күйге ұшырайды. Соған қарамастан өзін жаксы сезініп, ары қарай 40 жыл өмір сүрген екен. Құлағы естімейтін адамдар түсінде де ым тілімен сөйлесіп жүрсе, көзі көрмейтін адамдар да түс көре алады. Атақты суретші Сальвадор Дали үстелде сурет салып отырған жерінде қолында ауыр кілтті ұстап отырған күйі жиі қалғып кетеді екен. Қолында ұстаған кілті жерге түсіп кеткенде, соның дауысынан оянады. Осы оянғаннан кейін суретті ары қарай қалай жалғастырудың шешімін оңай табатын көрінеді. 2011 жылы Лондонда «Бесік жыры» қойылымы болды. Көрермендер кереуетке жайғасқан кезде қойылым бастанып, оның әсерінен бәрі ұйқыға кетеді. Актерлердің де мақсаты оларға тыныш ұйқы сыйлау еді. Олар таңертең оянғанда билет бағасына татитын таңғы аспен тамақтанады. Адам оянғаннан 5 минуттан кейін түсінің жартысын, ал 10 минуттан кейін небәрі 10 пайызын ғана еске түсіре алады. 16 сағат ұйқысыз жүргеннен кейін адам жұмысқа қабілеттілігін жоғалта бастайды. Тәулігіне 8 сағаттан кем ұйықтаған адам тамақсаулыққа, май басуға бейім болады. Адам көбіне ұйқыға жатқаннан кейін шамамен жарты сағаттан соң түс коре бастайды.

Адам ұйқысы жайлы қызықты деректер жазылған мәтін бөлігі

a)

Бірінші

b)

Үшінші

c)

Бірінші, екінші

d)

Екінші

16.

Түс көру және ұйқы туралы

1.   Ғаламшардағы адамдардын көпшілігі өз сағат белдеуіне сәйкес 20:00 мен 01:00 аралығында ұйықтайды, сағат 01:00-де дүниежүзінің 57 пайызы өз төсегінде түс көріп жатады. «The Beatles» тобының мүшесі Пол Маккартни «Yesterday» әнін алғаш түсінде естігенін айтады.

2.   Сиыр, жылқы, піл секілді кей жануарлар тізесінің жаратылысына байланысты тұрған орнында ұйықтай алады. Ал қоқиқаздың (фламинго) қылығы тіпті таңғалдырады, ол бір аяғымен тұрып та ұйықтай береді. Бұл жануарлар тек өзін толықтай қауіпсіз сезінген жағдайда ғана жатып ұйықтай алады. Қара карлығаштар, ләйлектер, бізтұмсық, шағалалар ұшып келе жатқанда шаршап қалса, ауада қалықтап келе жатып 10 минут ұйықтап алады. Дельфиндер мен киттердің сол жақ және оң жақ жарты шарындағы ми кезектесіп ұйықтайды. Ол жануар ұйықтап жатқанда да дем алуы үшін қажет.

3.   Бірінші дүниежүзілік соғыз кезінде тура шекесіне оқ тиген венгр сарбазы өлім аузынан қалады. Бірақ сол күйі дұрыс ұйықтай алмайтын күйге ұшырайды. Соған қарамастан өзін жаксы сезініп, ары қарай 40 жыл өмір сүрген екен. Құлағы естімейтін адамдар түсінде де ым тілімен сөйлесіп жүрсе, көзі көрмейтін адамдар да түс көре алады. Атақты суретші Сальвадор Дали үстелде сурет салып отырған жерінде қолында ауыр кілтті ұстап отырған күйі жиі қалғып кетеді екен. Қолында ұстаған кілті жерге түсіп кеткенде, соның дауысынан оянады. Осы оянғаннан кейін суретті ары қарай қалай жалғастырудың шешімін оңай табатын көрінеді. 2011 жылы Лондонда «Бесік жыры» қойылымы болды. Көрермендер кереуетке жайғасқан кезде қойылым бастанып, оның әсерінен бәрі ұйқыға кетеді. Актерлердің де мақсаты оларға тыныш ұйқы сыйлау еді. Олар таңертең оянғанда билет бағасына татитын таңғы аспен тамақтанады. Адам оянғаннан 5 минуттан кейін түсінің жартысын, ал 10 минуттан кейін небәрі 10 пайызын ғана еске түсіре алады. 16 сағат ұйқысыз жүргеннен кейін адам жұмысқа қабілеттілігін жоғалта бастайды. Тәулігіне 8 сағаттан кем ұйықтаған адам тамақсаулыққа, май басуға бейім болады. Адам көбіне ұйқыға жатқаннан кейін шамамен жарты сағаттан соң түс коре бастайды.

Алып балықтардың ұйықтау ерекшелігі

a)

10 сағаттан кем ұйықтамайды.

b)

Олар ұйықтаудың не екенін білмейді.

c)

Сол және оң жақ ми бөліктері кезектесіп ұйықтайды.

d)

Ұйықтап жатып та қоректене алады.

17.

Түс көру және ұйқы туралы

1.   Ғаламшардағы адамдардын көпшілігі өз сағат белдеуіне сәйкес 20:00 мен 01:00 аралығында ұйықтайды, сағат 01:00-де дүниежүзінің 57 пайызы өз төсегінде түс көріп жатады. «The Beatles» тобының мүшесі Пол Маккартни «Yesterday» әнін алғаш түсінде естігенін айтады.

2.   Сиыр, жылқы, піл секілді кей жануарлар тізесінің жаратылысына байланысты тұрған орнында ұйықтай алады. Ал қоқиқаздың (фламинго) қылығы тіпті таңғалдырады, ол бір аяғымен тұрып та ұйықтай береді. Бұл жануарлар тек өзін толықтай қауіпсіз сезінген жағдайда ғана жатып ұйықтай алады. Қара карлығаштар, ләйлектер, бізтұмсық, шағалалар ұшып келе жатқанда шаршап қалса, ауада қалықтап келе жатып 10 минут ұйықтап алады. Дельфиндер мен киттердің сол жақ және оң жақ жарты шарындағы ми кезектесіп ұйықтайды. Ол жануар ұйықтап жатқанда да дем алуы үшін қажет.

3.   Бірінші дүниежүзілік соғыз кезінде тура шекесіне оқ тиген венгр сарбазы өлім аузынан қалады. Бірақ сол күйі дұрыс ұйықтай алмайтын күйге ұшырайды. Соған қарамастан өзін жаксы сезініп, ары қарай 40 жыл өмір сүрген екен. Құлағы естімейтін адамдар түсінде де ым тілімен сөйлесіп жүрсе, көзі көрмейтін адамдар да түс көре алады. Атақты суретші Сальвадор Дали үстелде сурет салып отырған жерінде қолында ауыр кілтті ұстап отырған күйі жиі қалғып кетеді екен. Қолында ұстаған кілті жерге түсіп кеткенде, соның дауысынан оянады. Осы оянғаннан кейін суретті ары қарай қалай жалғастырудың шешімін оңай табатын көрінеді. 2011 жылы Лондонда «Бесік жыры» қойылымы болды. Көрермендер кереуетке жайғасқан кезде қойылым бастанып, оның әсерінен бәрі ұйқыға кетеді. Актерлердің де мақсаты оларға тыныш ұйқы сыйлау еді. Олар таңертең оянғанда билет бағасына татитын таңғы аспен тамақтанады. Адам оянғаннан 5 минуттан кейін түсінің жартысын, ал 10 минуттан кейін небәрі 10 пайызын ғана еске түсіре алады. 16 сағат ұйқысыз жүргеннен кейін адам жұмысқа қабілеттілігін жоғалта бастайды. Тәулігіне 8 сағаттан кем ұйықтаған адам тамақсаулыққа, май басуға бейім болады. Адам көбіне ұйқыға жатқаннан кейін шамамен жарты сағаттан соң түс коре бастайды.

Адамның түс көретін уақыты

a)

Ешкім айта алмайды

b)

Шамамен жарты сағат ұйқыдан кейін

c)

Шамамен екі-үш сағат ұйқыдан кейін

d)

Көбіне таң алдында

18.

Түс көру және ұйқы туралы

1.   Ғаламшардағы адамдардын көпшілігі өз сағат белдеуіне сәйкес 20:00 мен 01:00 аралығында ұйықтайды, сағат 01:00-де дүниежүзінің 57 пайызы өз төсегінде түс көріп жатады. «The Beatles» тобының мүшесі Пол Маккартни «Yesterday» әнін алғаш түсінде естігенін айтады.

2.   Сиыр, жылқы, піл секілді кей жануарлар тізесінің жаратылысына байланысты тұрған орнында ұйықтай алады. Ал қоқиқаздың (фламинго) қылығы тіпті таңғалдырады, ол бір аяғымен тұрып та ұйықтай береді. Бұл жануарлар тек өзін толықтай қауіпсіз сезінген жағдайда ғана жатып ұйықтай алады. Қара карлығаштар, ләйлектер, бізтұмсық, шағалалар ұшып келе жатқанда шаршап қалса, ауада қалықтап келе жатып 10 минут ұйықтап алады. Дельфиндер мен киттердің сол жақ және оң жақ жарты шарындағы ми кезектесіп ұйықтайды. Ол жануар ұйықтап жатқанда да дем алуы үшін қажет.

3.   Бірінші дүниежүзілік соғыз кезінде тура шекесіне оқ тиген венгр сарбазы өлім аузынан қалады. Бірақ сол күйі дұрыс ұйықтай алмайтын күйге ұшырайды. Соған қарамастан өзін жаксы сезініп, ары қарай 40 жыл өмір сүрген екен. Құлағы естімейтін адамдар түсінде де ым тілімен сөйлесіп жүрсе, көзі көрмейтін адамдар да түс көре алады. Атақты суретші Сальвадор Дали үстелде сурет салып отырған жерінде қолында ауыр кілтті ұстап отырған күйі жиі қалғып кетеді екен. Қолында ұстаған кілті жерге түсіп кеткенде, соның дауысынан оянады. Осы оянғаннан кейін суретті ары қарай қалай жалғастырудың шешімін оңай табатын көрінеді. 2011 жылы Лондонда «Бесік жыры» қойылымы болды. Көрермендер кереуетке жайғасқан кезде қойылым бастанып, оның әсерінен бәрі ұйқыға кетеді. Актерлердің де мақсаты оларға тыныш ұйқы сыйлау еді. Олар таңертең оянғанда билет бағасына татитын таңғы аспен тамақтанады. Адам оянғаннан 5 минуттан кейін түсінің жартысын, ал 10 минуттан кейін небәрі 10 пайызын ғана еске түсіре алады. 16 сағат ұйқысыз жүргеннен кейін адам жұмысқа қабілеттілігін жоғалта бастайды. Тәулігіне 8 сағаттан кем ұйықтаған адам тамақсаулыққа, май басуға бейім болады. Адам көбіне ұйқыға жатқаннан кейін шамамен жарты сағаттан соң түс коре бастайды.

Қокиқазға тән ерекшелік

a)

Бір аяғымен тұрып ұйықтайды

b)

Ауада қалықтап тұрып ұйықтайды

c)

Мүлдем ұйықтамайды

d)

Түрегеп тұрып ұйықтайды

19.

Түс көру және ұйқы туралы

1.   Ғаламшардағы адамдардын көпшілігі өз сағат белдеуіне сәйкес 20:00 мен 01:00 аралығында ұйықтайды, сағат 01:00-де дүниежүзінің 57 пайызы өз төсегінде түс көріп жатады. «The Beatles» тобының мүшесі Пол Маккартни «Yesterday» әнін алғаш түсінде естігенін айтады.

2.   Сиыр, жылқы, піл секілді кей жануарлар тізесінің жаратылысына байланысты тұрған орнында ұйықтай алады. Ал қоқиқаздың (фламинго) қылығы тіпті таңғалдырады, ол бір аяғымен тұрып та ұйықтай береді. Бұл жануарлар тек өзін толықтай қауіпсіз сезінген жағдайда ғана жатып ұйықтай алады. Қара карлығаштар, ләйлектер, бізтұмсық, шағалалар ұшып келе жатқанда шаршап қалса, ауада қалықтап келе жатып 10 минут ұйықтап алады. Дельфиндер мен киттердің сол жақ және оң жақ жарты шарындағы ми кезектесіп ұйықтайды. Ол жануар ұйықтап жатқанда да дем алуы үшін қажет.

3.   Бірінші дүниежүзілік соғыз кезінде тура шекесіне оқ тиген венгр сарбазы өлім аузынан қалады. Бірақ сол күйі дұрыс ұйықтай алмайтын күйге ұшырайды. Соған қарамастан өзін жаксы сезініп, ары қарай 40 жыл өмір сүрген екен. Құлағы естімейтін адамдар түсінде де ым тілімен сөйлесіп жүрсе, көзі көрмейтін адамдар да түс көре алады. Атақты суретші Сальвадор Дали үстелде сурет салып отырған жерінде қолында ауыр кілтті ұстап отырған күйі жиі қалғып кетеді екен. Қолында ұстаған кілті жерге түсіп кеткенде, соның дауысынан оянады. Осы оянғаннан кейін суретті ары қарай қалай жалғастырудың шешімін оңай табатын көрінеді. 2011 жылы Лондонда «Бесік жыры» қойылымы болды. Көрермендер кереуетке жайғасқан кезде қойылым бастанып, оның әсерінен бәрі ұйқыға кетеді. Актерлердің де мақсаты оларға тыныш ұйқы сыйлау еді. Олар таңертең оянғанда билет бағасына татитын таңғы аспен тамақтанады. Адам оянғаннан 5 минуттан кейін түсінің жартысын, ал 10 минуттан кейін небәрі 10 пайызын ғана еске түсіре алады. 16 сағат ұйқысыз жүргеннен кейін адам жұмысқа қабілеттілігін жоғалта бастайды. Тәулігіне 8 сағаттан кем ұйықтаған адам тамақсаулыққа, май басуға бейім болады. Адам көбіне ұйқыға жатқаннан кейін шамамен жарты сағаттан соң түс коре бастайды.

Кауіпсіз жерде ғана ұйықтайтын құс

a)

Қокиқаз

b)

Қара қарлығаш

c)

Шағала

d)

Ләйлек

20.

Түс көру және ұйқы туралы

1.   Ғаламшардағы адамдардын көпшілігі өз сағат белдеуіне сәйкес 20:00 мен 01:00 аралығында ұйықтайды, сағат 01:00-де дүниежүзінің 57 пайызы өз төсегінде түс көріп жатады. «The Beatles» тобының мүшесі Пол Маккартни «Yesterday» әнін алғаш түсінде естігенін айтады.

2.   Сиыр, жылқы, піл секілді кей жануарлар тізесінің жаратылысына байланысты тұрған орнында ұйықтай алады. Ал қоқиқаздың (фламинго) қылығы тіпті таңғалдырады, ол бір аяғымен тұрып та ұйықтай береді. Бұл жануарлар тек өзін толықтай қауіпсіз сезінген жағдайда ғана жатып ұйықтай алады. Қара карлығаштар, ләйлектер, бізтұмсық, шағалалар ұшып келе жатқанда шаршап қалса, ауада қалықтап келе жатып 10 минут ұйықтап алады. Дельфиндер мен киттердің сол жақ және оң жақ жарты шарындағы ми кезектесіп ұйықтайды. Ол жануар ұйықтап жатқанда да дем алуы үшін қажет.

3.   Бірінші дүниежүзілік соғыз кезінде тура шекесіне оқ тиген венгр сарбазы өлім аузынан қалады. Бірақ сол күйі дұрыс ұйықтай алмайтын күйге ұшырайды. Соған қарамастан өзін жаксы сезініп, ары қарай 40 жыл өмір сүрген екен. Құлағы естімейтін адамдар түсінде де ым тілімен сөйлесіп жүрсе, көзі көрмейтін адамдар да түс көре алады. Атақты суретші Сальвадор Дали үстелде сурет салып отырған жерінде қолында ауыр кілтті ұстап отырған күйі жиі қалғып кетеді екен. Қолында ұстаған кілті жерге түсіп кеткенде, соның дауысынан оянады. Осы оянғаннан кейін суретті ары қарай қалай жалғастырудың шешімін оңай табатын көрінеді. 2011 жылы Лондонда «Бесік жыры» қойылымы болды. Көрермендер кереуетке жайғасқан кезде қойылым бастанып, оның әсерінен бәрі ұйқыға кетеді. Актерлердің де мақсаты оларға тыныш ұйқы сыйлау еді. Олар таңертең оянғанда билет бағасына татитын таңғы аспен тамақтанады. Адам оянғаннан 5 минуттан кейін түсінің жартысын, ал 10 минуттан кейін небәрі 10 пайызын ғана еске түсіре алады. 16 сағат ұйқысыз жүргеннен кейін адам жұмысқа қабілеттілігін жоғалта бастайды. Тәулігіне 8 сағаттан кем ұйықтаған адам тамақсаулыққа, май басуға бейім болады. Адам көбіне ұйқыға жатқаннан кейін шамамен жарты сағаттан соң түс коре бастайды.

Мәтіннің екінші бөлігінің тақырыбы

a)

Дұрыс ұйықтау жөнінде кеңес

b)

Адамдардын түс көру ерекшеліктері

c)

Жануарлардың түс көру қабілеттері

d)

Жануарлардың ұйқысы туралы қызықты дерек