NEW
Font size
Worksheets1-нұсқа
Total questions: 19
Worksheet time: 3hrs 10mins
Себеп-салдар салалас құрмалас сөйлем
Орынды айтылды, алайда ешкім қолдамады.
Жастар да келді, жиналыс та басталды.
Сабаққа бармадым, себебі ауырып қалдым.
Жоспар орындалды, дегенмен қуануға ертерек.
Үнемі жалғаулықсыз қолданылатын салалас құрмалас сөйлем
Түсіндірмелі салалас
Талғаулы салалас
Кезектес салалас
Ыңғайлас салалас
Түсіндірмелі салалас сөйлем
Адамдардың өзара қарым-қатынасы екіге бөлінеді.
Ол – біздің ұлттық мәдениетіміз.
Дарын иесі қарама-қайшылықты бояу арқылы берген.
Менің түсінгенім осы: біз ешқашан жеңіске жетпейміз
Шартты бағыныңқылы сабақтастың жасалу жолы
– мақ, - мек есімше жұрнағы арқылы
– ып, - іп, - п көсемше жұрнағы арқылы
– ғалы, - гелі көсемше жұрнағы арқылы
– са, - се шартты рай жұрнағы арқылы
Кезектес салалас құрмалас сөйлем
Алыстан әлде сағым көрінеді, әлде елес көрінеді.
Бұл әңгімені не мен айтармын немесе сен айтарсың.
Біресе аузы қимылдайды, біресе қолы қимылдайды.
Бүгін ол ерте тұрды, өйткені жиналысқа баратын еді.
Салалас құрмалас
Жанай сыртта өлең оқып отыр екен, жанына жайғастым.
Биылғы қыс естен кетпестей болғанымен, Асанға ұнамады.
Бәріміз бір кісідей жиналып, білетінімізді ортаға салдық.
Ешкімді кеудесінен итеріп, ешкімнің кеудесінен теппеді.
Сызбадағы жұрнақтар арқылы жасалатын сабақтас түрі
- мақ, - мек
- пақ, - пек
Қарсылықты бағыныңқылы сабақтас
Мақсат бағыныңқылы сабақтас
Мезгіл бағыныңқылы сабақтас
Шартты бағыныңқылы сабақтас
Салалас сөйлем түрлері мен жалғаулықтар арасындағы сәйкестік
Сөйлем түрлері Жалғаулықтар
1. Ыңғайлас салалас А. Өйткені, сондықтан, себебі
2. Себеп-салдар салалас В. Әйтсе де, дегенмен, бірақ
3. Қарсылықты салалас С. Және, әрі, да, де
1-А, 2-В, 3-С
1-В, 2-С, 3-А
1-С, 2-В, 3-А
1-С, 2-А, 3-В
Берілген суретке қатысты сабақтас құрмалас сөйлем
Кей өңірлерде топырақтың жарамдылығы төмендеп, егістік өнімдері азайып барды.
Қоршаған ортаны қорғау – Қазақстандағы ең өзекті мәселелердің бірі.
Қоршаған ортаға нәр беріп отырған да, түзеліп отырған да – топырақ.
Жер шарында топырақтың түгелге жуығы кездеседі, сондықтан аграрлық секторды дамыту керек.
Ыңғайлас салалас сөйлем
Ол басында қатты қарсылық білдірген еді, дегенмен көптеп-көлемдеп көндірдік.
Бұл кітапты не мен оқырмын, не сен оқырсың.
Бұл – қыпшақ мүсіншілерінің қолынан шыққан бұйымдар, олар ылғи да аңның бейнесін құйған.
Сөз бен қылық суық көңілді жылытады немесе жылы көңілді суытады.
Сабақтас құрмалас сөйлем сұрақтарының реттілігі
1. қайткенде? қайтпейінше?
2. қайтсе де? не еткенімен?
3. қашан? қай кезде?
Шартты бағыныңқылы, мезгіл бағыныңқылы, қарсылықты бағыныңқылы
Шартты бағыныңқылы, қарсылықты бағыныңқылы, мезгіл бағыныңқылы
Мезгіл бағыныңқылы, қарсылықты бағыныңқылы, шартты бағыныңқылы
Қарсылықты бағыныңқылы, шартты бағыныңқылы, мезгіл бағыныңқылы
Тұйық етістікке шылау тіркесу арқылы жасалған мақсат бағыныңқылы сабақтас сөйлем
Аппақ қар жер бетін басып, қыс көркіне кірді.
Өтірігін біліп қояр деп, тура қарауға қаймықты.
Үй іші суып қалмау үшін, қайта-қайта пеш жақты.
Жүрегі тыныш таппай, түн ұйқысы төрт бөлінді.
Сабақтас құрмаластың бағыныңқы сыңары мен басыңқы сыңарының арасындағы сәйкестік
Бағыныңқы сыңары Басыңқы сыңары
1. Хат танымайтыны болмаса, ... А. мен он жаста едім
2. Стансыдағы екіжылдық училищеге оқуға бергенде, ... В. жігіттің сарбазы болайын деп тұр
3. Құлағына жайлы хабар тигендіктен, .. С. Ақан киіне бастады.
1-С, 2-В, 3-А
1-А, 2-С. 3-В
1-В, 2-А, 3-С
1-А, 2-В, 3-С
Мақсат бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем жасайтын жұрнақтар
Сабақтас құрмалас сөйлем жасайтын жұрнақтар
1. – ғалы, - ысымен; - са. - се;
2. – са, - се, - а, - е, - й;
3. – мақ, - мек, - бақ, - бек болып
4. – ып, -іп, - а, - е, - й;
1
4
3
2
Құрмалас сөйлем түрлерінің реттілігі
1. Жадыраған жаз мезгілі келіп, адамзат баласы ерекше қуанышқа бөленеді.
2. Көктем келді де, табиғат ғажайып түске бөлене бастады.
3. Күз мезгілі келді де, ауыл тұрғындары астық жинап, қысқа дайындыққа кірісіп кетті.
Сабақтас, аралас, салалас
Аралас, салалас, сабақтас
Салалас, сабақтас, аралас
Сабақтас, салалас, аралас
1. Хасен дейтін адуынды азаматты Моңғол үкіметі ұстамақ болып, күзеуде жалғыз үй отырған жерінде шеріктер жетіп келеді. Хасен аң аулап кеткен екен, сыбысты естіп үйіне жоламай қояды. Әскерлер Хасенді бір-екі күн күтіп, ақыры үйді көшірмек болады. Астаң-кестеңін шығарып жүктерін түйеге артады.
Аң аулауға шыққанда артық оқ арқалап жүрмейді ғой, Хасеннің мылтығы қолында болғанымен оғы үйде қалған екен. Енді қайтпек?
Сол қашқан беті моңғол әскерлерінің қолына түспей, айлап далада қонып, ақыры Қытай асып аман қалған Хасен ақсақал кейін осы оқиғаны еске алып: «Келінім дегдар, текті жердің қызы еді, бірдеңе ғып оғымды қалдыратынын біліп едім, ойлаған жерімнен шықты. Көш кеткеннен кейін түн жамылып барып жерошақтың шетіне көмілген нан мен оқты алып қайта тауға шығып кеттім. Сол оқпен аң атып жеп, айшылық жол басып жүріп Алтайға өттім, жыл аттатып ауылға келдім. Менімен бірге ізделіп қуғынға түскендердің көбі атылып кетіпті. Су ішерім бар екен, аман қалдық қой...» деп әңгіме шертеді екен жарықтық.
Бала күнімізде жайлау, күзеуден көшерде әжеміз қамыр илеп жерошақтағы қоламтаға тастап кететін. Кейін бір сұрағанымда, «Шешеміз осылай істейтін. Қазақтың дәстүрі ғой, қазақ тау-таудың қуысында отырған ел емес пе, «Осы жерде бір үй бар еді» деп талыққан бір жолаушы өзегін жалғауға бұрылса, құлазып жұртың жатса, ол бейшара қайтпек? Күлшені соған бола тастайды. Ондайда жолаушы ең алдымен жерошаққа барады. Күлге көмген ештеңе жоқ болса «көргенсіздің ауылы екен» деп күліңді шашып кетуі мүмкін. Қазақтың көшерде жерошаққа күлше көметінін моңғолдар да біледі емес пе, келіннің жерошақты айналсоқтап жүргеніне аса назар салмаса керек. Хасеннің келіні күлше көмген болып жүріп оқты да бір шетіне қалдырған ғой...». Міне ғажап, «Бұрынғылар үйіне келген қонақты қойып, жұртына келген жолаушының несібесін қалдырып кетіп отырған екен.
Сан ғасыр тұмса табиғатпен күресіп, қыры-сырына қанығып, берекелі тіршілік, өнегелі өмірін жалғап, ұрпағына осыншама ұлан байтақ жерді қалдырып кеткен бабаларымыздан қалған осы екі істің арғы жағында «бөлінбеген енші» деген қазыналы қағидалар жатыр екен-ау!..
Шетелдік бір саяхатшы айтыпты деген: «Әлемнің барлық жерінде қазақ болса дүниені бір тиын жұмсамай тегін аралап шығуға болады екен» дейтін сөз де тегіннен тегін айтылмаса керек. Оның шыңырауында шымырлап осындай шындықтар жатыр.
Хасен ақсақалдың аман қалуына септігін тигізген кім?
Моңғол әскері
Ақылды келіні
Ауыл ақсақалы
Шетелдік саяхатшы
Хасенге қатысты оқиға реттілігі
1. Нан мен оқты алуы.
2. Моңғол әскерінен жасырынуы
3. Елге аман оралуы
3.1.2
1.2.3
3.2.1
2.1.3
Мәтін мазмұнында жауабы жоқ нұсқа
Хасенді Моңғол үкіметі не үшін ұстамақ болды?
Хасен ақсақал еліне неше жылдан соң оралды?
Хасеннің келіні күлшемен бірге нені қалдырды?
Ауыл көшкенде күлшені күлге неліктен көмген?
Мәтін мазмұны бойынша «Күлің шашылмасын» сөзінің астарлы мағынасы
Ата-баба салтын ұстап, отбасы абыройын сақтау.
Ошақ отын сөндірмей, күлше пісіруді үйрету.
Сыртқы жаудан қорғанып, елдегі бірлікті сақтау.
Жолаушыға құрмет көрсетіп, саятшылықты меңгеру.
