7-мәтін

Мәтін:

Қорқыт жасынан өте ұғымтал, құймақұлақ болып өседі. Сол кездегі аспаптардың бәрінде ойнайды екен. Алайда Қорқыт оған қанағаттанбай, адам мен жануардың үнін, табиғаттағы құбылыстар мен дыбыстарды жеткізетін жаңа бір аспап жасағысы келеді. Он ойланып, тоғыз толғанады. Қарағай ағашын кесіп әкеліп, одан бір нәрсенің жобасын жасайды. Бірақ ары қарай қалай не істерін білмей қиналады. Күндер осылай өте береді.

Бір күні шаршап отырып, көзі ілініп кетіп, түс көреді. Түсіне періште енеді. Ол балаға: «Қорқыт, жасаған қобызың 6 жасар нар атанның жілігіндей екен. Енді оған нар терісінен жасалған шанақ, ортекенің мүйізінен ойылған тиек, бесті айғырдың кұйрығынан тартылған қыл ішек жетпей тұр. Осылар болса, аспабың сайрағалы тұр екен», – деп кеңес береді. Қорқыт ұйқысынан ояна салып, осы айтылғанның бәрін жасайды.

el.kz

Сұрақ: Мәтіннің бірінші сөйлеміндегі «құймақұлақ» тіркесінің мағынасы қандай?

7-мәтін

Мәтін:

Дуррани мемлекеті (1747–1818) – Иран билеушісі Нәдір шахтың Афшар империясы ыдырағаннан кейін қазіргі Ауғанстан жерінде құрған мемлекеті. Ауған қоғамындағы әлеуметтік жағдай және сыртқы жаулардан өз жерін қорғап қалу қажеттігі жергілікті тайпаларды бір орталыққа бағынуға мәжбүр етті. Тайпалар арасындағы тақ үшін ұзаққа созылған күрестен кейін мемлекет билігі абдалы тайпасының көсемі Ахмад шах Дурранидің қолына тиді (1747–1773), тайпаның аты да Дуррани болып өзгертілді. Надир шах империясының күйреуі, Ұлы Моғолдар империясының ыдырауы және Орталық Азиядағы хандықтардың өзара қырқыстары жаңа мемлекет үшін аса қолайлы сыртқы саяси ахуал туғызды. Ахмад шах Солтүстік-батыс Үндістанға, Шығыс Иранға, Оңтүстік Түркістанға бірқатар жорықтар жасап, бірте-бірте қуатты мемлекетке айналды. Көптеген елмен, соның ішінде ел тарихында тұңғыш рет Ресеймен және Қазақ хандығымен дипломатиялық қарым-қатынас жасады. Қытайға қарсы соғысу үшін мұсылман елдерінің одағын құруға әрекеттенген Ахмад шах қазақ ханы Абылайға елші аттандырып, екі ел арасында дипломатиялық байланыс орнады (Байтуған би елшілігі). Ауғанстанда тұрақтылық орнауына байланысты ел территориясында халықаралық сауда-саттық дамыды. Дуррани мемлекетінің экономикасы көтерілді, жаңадан қалалар салынды.

https://kk.wikipedia.org/wiki/Дуррани_мемлекеті

Сұрақ: Дуррани мемлекеті тарихтағы қандай саяси оқиғаның нәтижесінде құрылды?

7-мәтін

Мәтін:

Дуррани мемлекеті (1747–1818) – Иран билеушісі Нәдір шахтың Афшар империясы ыдырағаннан кейін қазіргі Ауғанстан жерінде құрған мемлекеті. Ауған қоғамындағы әлеуметтік жағдай және сыртқы жаулардан өз жерін қорғап қалу қажеттігі жергілікті тайпаларды бір орталыққа бағынуға мәжбүр етті. Тайпалар арасындағы тақ үшін ұзаққа созылған күрестен кейін мемлекет билігі абдалы тайпасының көсемі Ахмад шах Дурранидің қолына тиді (1747–1773), тайпаның аты да Дуррани болып өзгертілді. Надир шах империясының күйреуі, Ұлы Моғолдар империясының ыдырауы және Орталық Азиядағы хандықтардың өзара қырқыстары жаңа мемлекет үшін аса қолайлы сыртқы саяси ахуал туғызды. Ахмад шах Солтүстік-батыс Үндістанға, Шығыс Иранға, Оңтүстік Түркістанға бірқатар жорықтар жасап, бірте-бірте қуатты мемлекетке айналды. Көптеген елмен, соның ішінде ел тарихында тұңғыш рет Ресеймен және Қазақ хандығымен дипломатиялық қарым-қатынас жасады. Қытайға қарсы соғысу үшін мұсылман елдерінің одағын құруға әрекеттенген Ахмад шах қазақ ханы Абылайға елші аттандырып, екі ел арасында дипломатиялық байланыс орнады (Байтуған би елшілігі). Ауғанстанда тұрақтылық орнауына байланысты ел территориясында халықаралық сауда-саттық дамыды. Дуррани мемлекетінің экономикасы көтерілді, жаңадан қалалар салынды.

https://kk.wikipedia.org/wiki/Дуррани_мемлекеті

Сұрақ: Ел аумағында халықаралық сауда-саттықтың дамуына негіз болған жағдай

7-мәтін

Мәтін:

Дуррани мемлекеті (1747–1818) – Иран билеушісі Нәдір шахтың Афшар империясы ыдырағаннан кейін қазіргі Ауғанстан жерінде құрған мемлекеті. Ауған қоғамындағы әлеуметтік жағдай және сыртқы жаулардан өз жерін қорғап қалу қажеттігі жергілікті тайпаларды бір орталыққа бағынуға мәжбүр етті. Тайпалар арасындағы тақ үшін ұзаққа созылған күрестен кейін мемлекет билігі абдалы тайпасының көсемі Ахмад шах Дурранидің қолына тиді (1747–1773), тайпаның аты да Дуррани болып өзгертілді. Надир шах империясының күйреуі, Ұлы Моғолдар империясының ыдырауы және Орталық Азиядағы хандықтардың өзара қырқыстары жаңа мемлекет үшін аса қолайлы сыртқы саяси ахуал туғызды. Ахмад шах Солтүстік-батыс Үндістанға, Шығыс Иранға, Оңтүстік Түркістанға бірқатар жорықтар жасап, бірте-бірте қуатты мемлекетке айналды. Көптеген елмен, соның ішінде ел тарихында тұңғыш рет Ресеймен және Қазақ хандығымен дипломатиялық қарым-қатынас жасады. Қытайға қарсы соғысу үшін мұсылман елдерінің одағын құруға әрекеттенген Ахмад шах қазақ ханы Абылайға елші аттандырып, екі ел арасында дипломатиялық байланыс орнады (Байтуған би елшілігі). Ауғанстанда тұрақтылық орнауына байланысты ел территориясында халықаралық сауда-саттық дамыды. Дуррани мемлекетінің экономикасы көтерілді, жаңадан қалалар салынды.

https://kk.wikipedia.org/wiki/Дуррани_мемлекеті

Сұрақ: Аталмыш мемлекет қай ғасырларда өмір сүрді?

7-мәтін

Мәтін:

Дуррани мемлекеті (1747–1818) – Иран билеушісі Нәдір шахтың Афшар империясы ыдырағаннан кейін қазіргі Ауғанстан жерінде құрған мемлекеті. Ауған қоғамындағы әлеуметтік жағдай және сыртқы жаулардан өз жерін қорғап қалу қажеттігі жергілікті тайпаларды бір орталыққа бағынуға мәжбүр етті. Тайпалар арасындағы тақ үшін ұзаққа созылған күрестен кейін мемлекет билігі абдалы тайпасының көсемі Ахмад шах Дурранидің қолына тиді (1747–1773), тайпаның аты да Дуррани болып өзгертілді. Надир шах империясының күйреуі, Ұлы Моғолдар империясының ыдырауы және Орталық Азиядағы хандықтардың өзара қырқыстары жаңа мемлекет үшін аса қолайлы сыртқы саяси ахуал туғызды. Ахмад шах Солтүстік-батыс Үндістанға, Шығыс Иранға, Оңтүстік Түркістанға бірқатар жорықтар жасап, бірте-бірте қуатты мемлекетке айналды. Көптеген елмен, соның ішінде ел тарихында тұңғыш рет Ресеймен және Қазақ хандығымен дипломатиялық қарым-қатынас жасады. Қытайға қарсы соғысу үшін мұсылман елдерінің одағын құруға әрекеттенген Ахмад шах қазақ ханы Абылайға елші аттандырып, екі ел арасында дипломатиялық байланыс орнады (Байтуған би елшілігі). Ауғанстанда тұрақтылық орнауына байланысты ел территориясында халықаралық сауда-саттық дамыды. Дуррани мемлекетінің экономикасы көтерілді, жаңадан қалалар салынды.

https://kk.wikipedia.org/wiki/Дуррани_мемлекеті

Сұрақ: Дуррани мемлекетінің басшысы не мақсатпен мұсылман елдерінің одағын құруға талпынды?

7-мәтін

Мәтін:

Музыка тыңдау арқылы көңіліміз көтеріліп, әдемі күйге бөленеміз. Әдемі әуен сізді таңда оятып, түнде тәтті ұйқының құшағына енуіңізге көмектеседі. Музыка тілге бөлінбейді. Қандай музыка болса да, сіз сүйсініп тыңдайтын әуен жаныңызды жадыратып, миыңызды демалтады.

Түрлі стильдегі әуендер адамның денсаулығында әрқилы әсер қалдырып, эмоция сыйлайды. Ең әуелі музыка адамның психоэмоционалды күйіне қатты әсер етеді. Егер әуен адамның психоэмоционалды күйіне сәйкес келсе, онда жақсы болғаны. Ал гармония болмаса, адамның денсаулығына пайдасыз деген сөз.

Музыканы қабылдаудың келесі бір факторы ұлттық-мәдени құндылығына байланысты. Мәселен, еуропалық адам шығыс әуенін тыңдаса, өзін сондай жайлы сезіне қоймасы анық. Жан дүниесі қаламайтын әуенді мәжбүрлі түрде ұзақ уақыт тыңдаса, психикасы бұзылуы мүмкін.

Дегенмен музыканың адам ағзасына тигізер пайдасы мол. Мамандар музыканың тек стилі немесе ырғағы мен әуезі ғана емес, қай аспапта орындалғаны да маңызды екенін айтады. Әр музыкалық аспаптың әуені адам ағзасындағы белгілі бір жүйеге түрлі әсер етеді.

Фортепианомен ойнаған туындыны тыңдау психиканы гармонияға бөлейді, бүйректің жұмысын қалпына келтіруге, несеп жолдарының жұмысын жақсартуға, сондай-ақ қалқанша безді тазартуға пайдасы зор.

Орган дыбысы ми жұмысына пайдалы.

Гитара, арфа, скрипка сынды ішекті аспаптар жүрек-қантамырлар жүйесінің жұмысын қалыпқа келтіреді.

Үрмелі аспаптар тыныс жолдарын жақсартып, өкпені тазартады. Қан айналымына да әсерін тигізеді.

Ал барабан сынды аспаптың әуені жүрек соғысын қалпына келтіріп, бауырдың жұмысын жақсартады.

Кез келген музыка бұлшық еттің ширығуын босатып, белсенділікті арттырады. Ақпаратты анық әрі нақты қабылдауға ықпал етеді. Ғалымдар музыканың адам ағзасына тигізер пайдасын зерттеу барысында классикалық туындылар ғажап әсер беретінін анықтады. Әсіресе, Моцарт, Вивальди, Грига, Бетховен, Шуберт, Шуман, Чайковский және Дебюсси сынды ұлы композиторлар шығармалырының әсері терең зерттеліп жатыр. Моцарттың әуендері мидың жұмысын белсенді етеді әрі ақпаратты тез меңгеруге әсерін тигізеді деп есептеледі. Бетховеннің «Фиделио», Полонез Огинскийдің «Венгерлік рапсодия» сынды туындылары бас ауруын жазады делінеді. Ұйқысыздықтың бірден-бір емі Чайковскийдің, Григаның, Сибелиустың пьесалары болса, Вивальдидің «Жыл мезгілдері» туындысын  тыңдау арқылы еске сақтау қабілетін күшейтуге болады. Бұған қоса классикалық музыка – ревматизмнің тамаша емі.

http://el.kz/kz/news/archive

Сұрақ: Мәтін мазмұнына сай келетін тақырып

7-мәтін

Мәтін:

Музыка тыңдау арқылы көңіліміз көтеріліп, әдемі күйге бөленеміз. Әдемі әуен сізді таңда оятып, түнде тәтті ұйқының құшағына енуіңізге көмектеседі. Музыка тілге бөлінбейді. Қандай музыка болса да, сіз сүйсініп тыңдайтын әуен жаныңызды жадыратып, миыңызды демалтады.

Түрлі стильдегі әуендер адамның денсаулығында әрқилы әсер қалдырып, эмоция сыйлайды. Ең әуелі музыка адамның психоэмоционалды күйіне қатты әсер етеді. Егер әуен адамның психоэмоционалды күйіне сәйкес келсе, онда жақсы болғаны. Ал гармония болмаса, адамның денсаулығына пайдасыз деген сөз.

Музыканы қабылдаудың келесі бір факторы ұлттық-мәдени құндылығына байланысты. Мәселен, еуропалық адам шығыс әуенін тыңдаса, өзін сондай жайлы сезіне қоймасы анық. Жан дүниесі қаламайтын әуенді мәжбүрлі түрде ұзақ уақыт тыңдаса, психикасы бұзылуы мүмкін.

Дегенмен музыканың адам ағзасына тигізер пайдасы мол. Мамандар музыканың тек стилі немесе ырғағы мен әуезі ғана емес, қай аспапта орындалғаны да маңызды екенін айтады. Әр музыкалық аспаптың әуені адам ағзасындағы белгілі бір жүйеге түрлі әсер етеді.

Фортепианомен ойнаған туындыны тыңдау психиканы гармонияға бөлейді, бүйректің жұмысын қалпына келтіруге, несеп жолдарының жұмысын жақсартуға, сондай-ақ қалқанша безді тазартуға пайдасы зор.

Орган дыбысы ми жұмысына пайдалы.

Гитара, арфа, скрипка сынды ішекті аспаптар жүрек-қантамырлар жүйесінің жұмысын қалыпқа келтіреді.

Үрмелі аспаптар тыныс жолдарын жақсартып, өкпені тазартады. Қан айналымына да әсерін тигізеді.

Ал барабан сынды аспаптың әуені жүрек соғысын қалпына келтіріп, бауырдың жұмысын жақсартады.

Кез келген музыка бұлшық еттің ширығуын босатып, белсенділікті арттырады. Ақпаратты анық әрі нақты қабылдауға ықпал етеді. Ғалымдар музыканың адам ағзасына тигізер пайдасын зерттеу барысында классикалық туындылар ғажап әсер беретінін анықтады. Әсіресе, Моцарт, Вивальди, Грига, Бетховен, Шуберт, Шуман, Чайковский және Дебюсси сынды ұлы композиторлар шығармалырының әсері терең зерттеліп жатыр. Моцарттың әуендері мидың жұмысын белсенді етеді әрі ақпаратты тез меңгеруге әсерін тигізеді деп есептеледі. Бетховеннің «Фиделио», Полонез Огинскийдің «Венгерлік рапсодия» сынды туындылары бас ауруын жазады делінеді. Ұйқысыздықтың бірден-бір емі Чайковскийдің, Григаның, Сибелиустың пьесалары болса, Вивальдидің «Жыл мезгілдері» туындысын  тыңдау арқылы еске сақтау қабілетін күшейтуге болады. Бұған қоса классикалық музыка – ревматизмнің тамаша емі.

http://el.kz/kz/news/archive

Сұрақ: Мәтін мазмұны бойынша ұйқысыздықтың бірден-бір емі

7-мәтін

Мәтін:

Музыка тыңдау арқылы көңіліміз көтеріліп, әдемі күйге бөленеміз. Әдемі әуен сізді таңда оятып, түнде тәтті ұйқының құшағына енуіңізге көмектеседі. Музыка тілге бөлінбейді. Қандай музыка болса да, сіз сүйсініп тыңдайтын әуен жаныңызды жадыратып, миыңызды демалтады.

Түрлі стильдегі әуендер адамның денсаулығында әрқилы әсер қалдырып, эмоция сыйлайды. Ең әуелі музыка адамның психоэмоционалды күйіне қатты әсер етеді. Егер әуен адамның психоэмоционалды күйіне сәйкес келсе, онда жақсы болғаны. Ал гармония болмаса, адамның денсаулығына пайдасыз деген сөз.

Музыканы қабылдаудың келесі бір факторы ұлттық-мәдени құндылығына байланысты. Мәселен, еуропалық адам шығыс әуенін тыңдаса, өзін сондай жайлы сезіне қоймасы анық. Жан дүниесі қаламайтын әуенді мәжбүрлі түрде ұзақ уақыт тыңдаса, психикасы бұзылуы мүмкін.

Дегенмен музыканың адам ағзасына тигізер пайдасы мол. Мамандар музыканың тек стилі немесе ырғағы мен әуезі ғана емес, қай аспапта орындалғаны да маңызды екенін айтады. Әр музыкалық аспаптың әуені адам ағзасындағы белгілі бір жүйеге түрлі әсер етеді.

Фортепианомен ойнаған туындыны тыңдау психиканы гармонияға бөлейді, бүйректің жұмысын қалпына келтіруге, несеп жолдарының жұмысын жақсартуға, сондай-ақ қалқанша безді тазартуға пайдасы зор.

Орган дыбысы ми жұмысына пайдалы.

Гитара, арфа, скрипка сынды ішекті аспаптар жүрек-қантамырлар жүйесінің жұмысын қалыпқа келтіреді.

Үрмелі аспаптар тыныс жолдарын жақсартып, өкпені тазартады. Қан айналымына да әсерін тигізеді.

Ал барабан сынды аспаптың әуені жүрек соғысын қалпына келтіріп, бауырдың жұмысын жақсартады.

Кез келген музыка бұлшық еттің ширығуын босатып, белсенділікті арттырады. Ақпаратты анық әрі нақты қабылдауға ықпал етеді. Ғалымдар музыканың адам ағзасына тигізер пайдасын зерттеу барысында классикалық туындылар ғажап әсер беретінін анықтады. Әсіресе, Моцарт, Вивальди, Грига, Бетховен, Шуберт, Шуман, Чайковский және Дебюсси сынды ұлы композиторлар шығармалырының әсері терең зерттеліп жатыр. Моцарттың әуендері мидың жұмысын белсенді етеді әрі ақпаратты тез меңгеруге әсерін тигізеді деп есептеледі. Бетховеннің «Фиделио», Полонез Огинскийдің «Венгерлік рапсодия» сынды туындылары бас ауруын жазады делінеді. Ұйқысыздықтың бірден-бір емі Чайковскийдің, Григаның, Сибелиустың пьесалары болса, Вивальдидің «Жыл мезгілдері» туындысын  тыңдау арқылы еске сақтау қабілетін күшейтуге болады. Бұған қоса классикалық музыка – ревматизмнің тамаша емі.

http://el.kz/kz/news/archive

Сұрақ: Адам психикасының бұзылуына әкеп соқтырады

7-мәтін

Мәтін:

Музыка тыңдау арқылы көңіліміз көтеріліп, әдемі күйге бөленеміз. Әдемі әуен сізді таңда оятып, түнде тәтті ұйқының құшағына енуіңізге көмектеседі. Музыка тілге бөлінбейді. Қандай музыка болса да, сіз сүйсініп тыңдайтын әуен жаныңызды жадыратып, миыңызды демалтады.

Түрлі стильдегі әуендер адамның денсаулығында әрқилы әсер қалдырып, эмоция сыйлайды. Ең әуелі музыка адамның психоэмоционалды күйіне қатты әсер етеді. Егер әуен адамның психоэмоционалды күйіне сәйкес келсе, онда жақсы болғаны. Ал гармония болмаса, адамның денсаулығына пайдасыз деген сөз.

Музыканы қабылдаудың келесі бір факторы ұлттық-мәдени құндылығына байланысты. Мәселен, еуропалық адам шығыс әуенін тыңдаса, өзін сондай жайлы сезіне қоймасы анық. Жан дүниесі қаламайтын әуенді мәжбүрлі түрде ұзақ уақыт тыңдаса, психикасы бұзылуы мүмкін.

Дегенмен музыканың адам ағзасына тигізер пайдасы мол. Мамандар музыканың тек стилі немесе ырғағы мен әуезі ғана емес, қай аспапта орындалғаны да маңызды екенін айтады. Әр музыкалық аспаптың әуені адам ағзасындағы белгілі бір жүйеге түрлі әсер етеді.

Фортепианомен ойнаған туындыны тыңдау психиканы гармонияға бөлейді, бүйректің жұмысын қалпына келтіруге, несеп жолдарының жұмысын жақсартуға, сондай-ақ қалқанша безді тазартуға пайдасы зор.

Орган дыбысы ми жұмысына пайдалы.

Гитара, арфа, скрипка сынды ішекті аспаптар жүрек-қантамырлар жүйесінің жұмысын қалыпқа келтіреді.

Үрмелі аспаптар тыныс жолдарын жақсартып, өкпені тазартады. Қан айналымына да әсерін тигізеді.

Ал барабан сынды аспаптың әуені жүрек соғысын қалпына келтіріп, бауырдың жұмысын жақсартады.

Кез келген музыка бұлшық еттің ширығуын босатып, белсенділікті арттырады. Ақпаратты анық әрі нақты қабылдауға ықпал етеді. Ғалымдар музыканың адам ағзасына тигізер пайдасын зерттеу барысында классикалық туындылар ғажап әсер беретінін анықтады. Әсіресе, Моцарт, Вивальди, Грига, Бетховен, Шуберт, Шуман, Чайковский және Дебюсси сынды ұлы композиторлар шығармалырының әсері терең зерттеліп жатыр. Моцарттың әуендері мидың жұмысын белсенді етеді әрі ақпаратты тез меңгеруге әсерін тигізеді деп есептеледі. Бетховеннің «Фиделио», Полонез Огинскийдің «Венгерлік рапсодия» сынды туындылары бас ауруын жазады делінеді. Ұйқысыздықтың бірден-бір емі Чайковскийдің, Григаның, Сибелиустың пьесалары болса, Вивальдидің «Жыл мезгілдері» туындысын  тыңдау арқылы еске сақтау қабілетін күшейтуге болады. Бұған қоса классикалық музыка – ревматизмнің тамаша емі.

http://el.kz/kz/news/archive

Сұрақ: Мәтінге қатысы жоқ нұсқа

7-мәтін

Мәтін:

Музыка тыңдау арқылы көңіліміз көтеріліп, әдемі күйге бөленеміз. Әдемі әуен сізді таңда оятып, түнде тәтті ұйқының құшағына енуіңізге көмектеседі. Музыка тілге бөлінбейді. Қандай музыка болса да, сіз сүйсініп тыңдайтын әуен жаныңызды жадыратып, миыңызды демалтады.

Түрлі стильдегі әуендер адамның денсаулығында әрқилы әсер қалдырып, эмоция сыйлайды. Ең әуелі музыка адамның психоэмоционалды күйіне қатты әсер етеді. Егер әуен адамның психоэмоционалды күйіне сәйкес келсе, онда жақсы болғаны. Ал гармония болмаса, адамның денсаулығына пайдасыз деген сөз.

Музыканы қабылдаудың келесі бір факторы ұлттық-мәдени құндылығына байланысты. Мәселен, еуропалық адам шығыс әуенін тыңдаса, өзін сондай жайлы сезіне қоймасы анық. Жан дүниесі қаламайтын әуенді мәжбүрлі түрде ұзақ уақыт тыңдаса, психикасы бұзылуы мүмкін.

Дегенмен музыканың адам ағзасына тигізер пайдасы мол. Мамандар музыканың тек стилі немесе ырғағы мен әуезі ғана емес, қай аспапта орындалғаны да маңызды екенін айтады. Әр музыкалық аспаптың әуені адам ағзасындағы белгілі бір жүйеге түрлі әсер етеді.

Фортепианомен ойнаған туындыны тыңдау психиканы гармонияға бөлейді, бүйректің жұмысын қалпына келтіруге, несеп жолдарының жұмысын жақсартуға, сондай-ақ қалқанша безді тазартуға пайдасы зор.

Орган дыбысы ми жұмысына пайдалы.

Гитара, арфа, скрипка сынды ішекті аспаптар жүрек-қантамырлар жүйесінің жұмысын қалыпқа келтіреді.

Үрмелі аспаптар тыныс жолдарын жақсартып, өкпені тазартады. Қан айналымына да әсерін тигізеді.

Ал барабан сынды аспаптың әуені жүрек соғысын қалпына келтіріп, бауырдың жұмысын жақсартады.

Кез келген музыка бұлшық еттің ширығуын босатып, белсенділікті арттырады. Ақпаратты анық әрі нақты қабылдауға ықпал етеді. Ғалымдар музыканың адам ағзасына тигізер пайдасын зерттеу барысында классикалық туындылар ғажап әсер беретінін анықтады. Әсіресе, Моцарт, Вивальди, Грига, Бетховен, Шуберт, Шуман, Чайковский және Дебюсси сынды ұлы композиторлар шығармалырының әсері терең зерттеліп жатыр. Моцарттың әуендері мидың жұмысын белсенді етеді әрі ақпаратты тез меңгеруге әсерін тигізеді деп есептеледі. Бетховеннің «Фиделио», Полонез Огинскийдің «Венгерлік рапсодия» сынды туындылары бас ауруын жазады делінеді. Ұйқысыздықтың бірден-бір емі Чайковскийдің, Григаның, Сибелиустың пьесалары болса, Вивальдидің «Жыл мезгілдері» туындысын  тыңдау арқылы еске сақтау қабілетін күшейтуге болады. Бұған қоса классикалық музыка – ревматизмнің тамаша емі.

http://el.kz/kz/news/archive

Сұрақ:

Мәтін бойынша музыканың адам денсаулығына пайдасы тиюі үшін ең алдымен

7-мәтін

Мәтін:

Музыка тыңдау арқылы көңіліміз көтеріліп, әдемі күйге бөленеміз. Әдемі әуен сізді таңда оятып, түнде тәтті ұйқының құшағына енуіңізге көмектеседі. Музыка тілге бөлінбейді. Қандай музыка болса да, сіз сүйсініп тыңдайтын әуен жаныңызды жадыратып, миыңызды демалтады.

Түрлі стильдегі әуендер адамның денсаулығында әрқилы әсер қалдырып, эмоция сыйлайды. Ең әуелі музыка адамның психоэмоционалды күйіне қатты әсер етеді. Егер әуен адамның психоэмоционалды күйіне сәйкес келсе, онда жақсы болғаны. Ал гармония болмаса, адамның денсаулығына пайдасыз деген сөз.

Музыканы қабылдаудың келесі бір факторы ұлттық-мәдени құндылығына байланысты. Мәселен, еуропалық адам шығыс әуенін тыңдаса, өзін сондай жайлы сезіне қоймасы анық. Жан дүниесі қаламайтын әуенді мәжбүрлі түрде ұзақ уақыт тыңдаса, психикасы бұзылуы мүмкін.

Дегенмен музыканың адам ағзасына тигізер пайдасы мол. Мамандар музыканың тек стилі немесе ырғағы мен әуезі ғана емес, қай аспапта орындалғаны да маңызды екенін айтады. Әр музыкалық аспаптың әуені адам ағзасындағы белгілі бір жүйеге түрлі әсер етеді.

Фортепианомен ойнаған туындыны тыңдау психиканы гармонияға бөлейді, бүйректің жұмысын қалпына келтіруге, несеп жолдарының жұмысын жақсартуға, сондай-ақ қалқанша безді тазартуға пайдасы зор.

Орган дыбысы ми жұмысына пайдалы.

Гитара, арфа, скрипка сынды ішекті аспаптар жүрек-қантамырлар жүйесінің жұмысын қалыпқа келтіреді.

Үрмелі аспаптар тыныс жолдарын жақсартып, өкпені тазартады. Қан айналымына да әсерін тигізеді.

Ал барабан сынды аспаптың әуені жүрек соғысын қалпына келтіріп, бауырдың жұмысын жақсартады.

Кез келген музыка бұлшық еттің ширығуын босатып, белсенділікті арттырады. Ақпаратты анық әрі нақты қабылдауға ықпал етеді. Ғалымдар музыканың адам ағзасына тигізер пайдасын зерттеу барысында классикалық туындылар ғажап әсер беретінін анықтады. Әсіресе, Моцарт, Вивальди, Грига, Бетховен, Шуберт, Шуман, Чайковский және Дебюсси сынды ұлы композиторлар шығармалырының әсері терең зерттеліп жатыр. Моцарттың әуендері мидың жұмысын белсенді етеді әрі ақпаратты тез меңгеруге әсерін тигізеді деп есептеледі. Бетховеннің «Фиделио», Полонез Огинскийдің «Венгерлік рапсодия» сынды туындылары бас ауруын жазады делінеді. Ұйқысыздықтың бірден-бір емі Чайковскийдің, Григаның, Сибелиустың пьесалары болса, Вивальдидің «Жыл мезгілдері» туындысын  тыңдау арқылы еске сақтау қабілетін күшейтуге болады. Бұған қоса классикалық музыка – ревматизмнің тамаша емі.

http://el.kz/kz/news/archive

Сұрақ:

Қалқанша бездің тазаруына оң ықпалын тигізетін музыка түрі

7-мәтін

Мәтін:

Қыстың күні еді. Үш-төрт күн сәтсіз соғысып жатыр едік, отыздағы полковник кезім. Алғы шепке бара жатыр едім. Бізді немістер пулеметпен атты. Зуылдаған оқтан қаймығып, қардың үстіне құладық. Біреулерімізге оқ тиді. Маған оқ тиген жоқ. Орнымнан тұрдым. Қарасам, бір солдат талып жатыр, желкесіне оқ тиген екен. Күре тамырынан аққан қызыл қан ақ қарда шапшып жатыр. Қасына келіп шошып кеттім.

«Е, енді мынау адам болмайды екен», – деп ойладым. Қасымда адъютантым капитан Ложкин бар еді.

– Ложкин, жерлеңдер, – дедім. Соны айттым да, алдыңғы шепке кетіп қалдым...

Мен бұл солдатты бұдан отыз төрт жыл бұрын өлдіге санап қойған болатынмын. Сонша уақыттан кейін есен-сау мен жатқан бөлмеге кіріп келгенде, есімнен танып қала жаздағаным да рас еді.

Мен командирмін ғой. Өлді деген солдатым отыз төрт жылдан кейін тіріліп келіп отырғанына сенер-сенбесімді білмедім. Әйелім қасымда жоқ еді. Оған үйреншікті қонақжайлық та таныта алмадым.

– Игорь Шигин.

Бұдан өзге мен ештеңе айта да алмадым. Ұзақ үнсіз отырып қалдық. Өзіме-өзім келгеннен кейін оған өзбекшелеп:

– Гапырың, – дедім.

Ол маған өзінің басынан өткен қайғылы тарихын айтып берді. Күре тамырынан ақ қарға атқылап жатқан қызыл қанды есіме түсірдім. Ол сонда тірі қалыпты. Отыз төрт жыл өткенде мені іздеп келіпті. Соғыстан кейін ол Өзбекстанның Наманган облысындағы бір аудандық партия комитетінің секретары болып істепті. Соғыстан кейін үйленіпті. Қазір бес баласы бар екен. Өзі құрметті демалысқа шығыпты. Бірде, жақында радиодан мен туралы хабарды естіпті.

– Ох, полковник, әлі тірі екен ғой, барып сәлем берейін, – деп шешіпті.

– Естигән кезимда юрагим ярылып кита яздади, Әкажан. Ертаңина райкомға бардим. Әмапам тири икан, рұқсат биринлар, чол кисига барип қайтамын дедім. Рұқсат берди. Сизниң дидариңызды көргели келдім, Әкажан. Әкажан, мен сизга ала топпы алып келдим, мен сизга ала шапан алып келдим. Мархабат етиңиз. Қабылдаңыз.

Мен солдаттың ықыласына қатты тебірендім. Шапанды, тақияны киіп, оны құшақтадым. Ол қайта жылады. Мен әмір еттім:

– Не плакать, солдатам не полагается плакать, – дедім орысшалап.

Екеуіміз иық тіресе отырып тамақтандық. Оның маған айтар ешқандай өтініш-тілегі жоқ екен, көріп-көріскелі, сәлем бергелі ғана келіпті.

Ол қоштасып, ауылына қайтты..

Б. Момышұлы «Солдат махаббаты»

Сұрақ:

Полковник қансырап жатқан солдатты қайда апаруға бұйрық берді?

7-мәтін

Мәтін:

Қыстың күні еді. Үш-төрт күн сәтсіз соғысып жатыр едік, отыздағы полковник кезім. Алғы шепке бара жатыр едім. Бізді немістер пулеметпен атты. Зуылдаған оқтан қаймығып, қардың үстіне құладық. Біреулерімізге оқ тиді. Маған оқ тиген жоқ. Орнымнан тұрдым. Қарасам, бір солдат талып жатыр, желкесіне оқ тиген екен. Күре тамырынан аққан қызыл қан ақ қарда шапшып жатыр. Қасына келіп шошып кеттім.

«Е, енді мынау адам болмайды екен», – деп ойладым. Қасымда адъютантым капитан Ложкин бар еді.

– Ложкин, жерлеңдер, – дедім. Соны айттым да, алдыңғы шепке кетіп қалдым...

Мен бұл солдатты бұдан отыз төрт жыл бұрын өлдіге санап қойған болатынмын. Сонша уақыттан кейін есен-сау мен жатқан бөлмеге кіріп келгенде, есімнен танып қала жаздағаным да рас еді.

Мен командирмін ғой. Өлді деген солдатым отыз төрт жылдан кейін тіріліп келіп отырғанына сенер-сенбесімді білмедім. Әйелім қасымда жоқ еді. Оған үйреншікті қонақжайлық та таныта алмадым.

– Игорь Шигин.

Бұдан өзге мен ештеңе айта да алмадым. Ұзақ үнсіз отырып қалдық. Өзіме-өзім келгеннен кейін оған өзбекшелеп:

– Гапырың, – дедім.

Ол маған өзінің басынан өткен қайғылы тарихын айтып берді. Күре тамырынан ақ қарға атқылап жатқан қызыл қанды есіме түсірдім. Ол сонда тірі қалыпты. Отыз төрт жыл өткенде мені іздеп келіпті. Соғыстан кейін ол Өзбекстанның Наманган облысындағы бір аудандық партия комитетінің секретары болып істепті. Соғыстан кейін үйленіпті. Қазір бес баласы бар екен. Өзі құрметті демалысқа шығыпты. Бірде, жақында радиодан мен туралы хабарды естіпті.

– Ох, полковник, әлі тірі екен ғой, барып сәлем берейін, – деп шешіпті.

– Естигән кезимда юрагим ярылып кита яздади, Әкажан. Ертаңина райкомға бардим. Әмапам тири икан, рұқсат биринлар, чол кисига барип қайтамын дедім. Рұқсат берди. Сизниң дидариңызды көргели келдім, Әкажан. Әкажан, мен сизга ала топпы алып келдим, мен сизга ала шапан алып келдим. Мархабат етиңиз. Қабылдаңыз.

Мен солдаттың ықыласына қатты тебірендім. Шапанды, тақияны киіп, оны құшақтадым. Ол қайта жылады. Мен әмір еттім:

– Не плакать, солдатам не полагается плакать, – дедім орысшалап.

Екеуіміз иық тіресе отырып тамақтандық. Оның маған айтар ешқандай өтініш-тілегі жоқ екен, көріп-көріскелі, сәлем бергелі ғана келіпті.

Ол қоштасып, ауылына қайтты..

Б. Момышұлы «Солдат махаббаты»

Сұрақ:

Автордың Игорь Шигинді көргендегі күйі

7-мәтін

Мәтін:

Қыстың күні еді. Үш-төрт күн сәтсіз соғысып жатыр едік, отыздағы полковник кезім. Алғы шепке бара жатыр едім. Бізді немістер пулеметпен атты. Зуылдаған оқтан қаймығып, қардың үстіне құладық. Біреулерімізге оқ тиді. Маған оқ тиген жоқ. Орнымнан тұрдым. Қарасам, бір солдат талып жатыр, желкесіне оқ тиген екен. Күре тамырынан аққан қызыл қан ақ қарда шапшып жатыр. Қасына келіп шошып кеттім.

«Е, енді мынау адам болмайды екен», – деп ойладым. Қасымда адъютантым капитан Ложкин бар еді.

– Ложкин, жерлеңдер, – дедім. Соны айттым да, алдыңғы шепке кетіп қалдым...

Мен бұл солдатты бұдан отыз төрт жыл бұрын өлдіге санап қойған болатынмын. Сонша уақыттан кейін есен-сау мен жатқан бөлмеге кіріп келгенде, есімнен танып қала жаздағаным да рас еді.

Мен командирмін ғой. Өлді деген солдатым отыз төрт жылдан кейін тіріліп келіп отырғанына сенер-сенбесімді білмедім. Әйелім қасымда жоқ еді. Оған үйреншікті қонақжайлық та таныта алмадым.

– Игорь Шигин.

Бұдан өзге мен ештеңе айта да алмадым. Ұзақ үнсіз отырып қалдық. Өзіме-өзім келгеннен кейін оған өзбекшелеп:

– Гапырың, – дедім.

Ол маған өзінің басынан өткен қайғылы тарихын айтып берді. Күре тамырынан ақ қарға атқылап жатқан қызыл қанды есіме түсірдім. Ол сонда тірі қалыпты. Отыз төрт жыл өткенде мені іздеп келіпті. Соғыстан кейін ол Өзбекстанның Наманган облысындағы бір аудандық партия комитетінің секретары болып істепті. Соғыстан кейін үйленіпті. Қазір бес баласы бар екен. Өзі құрметті демалысқа шығыпты. Бірде, жақында радиодан мен туралы хабарды естіпті.

– Ох, полковник, әлі тірі екен ғой, барып сәлем берейін, – деп шешіпті.

– Естигән кезимда юрагим ярылып кита яздади, Әкажан. Ертаңина райкомға бардим. Әмапам тири икан, рұқсат биринлар, чол кисига барип қайтамын дедім. Рұқсат берди. Сизниң дидариңызды көргели келдім, Әкажан. Әкажан, мен сизга ала топпы алып келдим, мен сизга ала шапан алып келдим. Мархабат етиңиз. Қабылдаңыз.

Мен солдаттың ықыласына қатты тебірендім. Шапанды, тақияны киіп, оны құшақтадым. Ол қайта жылады. Мен әмір еттім:

– Не плакать, солдатам не полагается плакать, – дедім орысшалап.

Екеуіміз иық тіресе отырып тамақтандық. Оның маған айтар ешқандай өтініш-тілегі жоқ екен, көріп-көріскелі, сәлем бергелі ғана келіпті.

Ол қоштасып, ауылына қайтты..

Б. Момышұлы «Солдат махаббаты»

Сұрақ:

Солдаттың полковникке тарту еткен сыйы

7-мәтін

Мәтін:

Қыстың күні еді. Үш-төрт күн сәтсіз соғысып жатыр едік, отыздағы полковник кезім. Алғы шепке бара жатыр едім. Бізді немістер пулеметпен атты. Зуылдаған оқтан қаймығып, қардың үстіне құладық. Біреулерімізге оқ тиді. Маған оқ тиген жоқ. Орнымнан тұрдым. Қарасам, бір солдат талып жатыр, желкесіне оқ тиген екен. Күре тамырынан аққан қызыл қан ақ қарда шапшып жатыр. Қасына келіп шошып кеттім.

«Е, енді мынау адам болмайды екен», – деп ойладым. Қасымда адъютантым капитан Ложкин бар еді.

– Ложкин, жерлеңдер, – дедім. Соны айттым да, алдыңғы шепке кетіп қалдым...

Мен бұл солдатты бұдан отыз төрт жыл бұрын өлдіге санап қойған болатынмын. Сонша уақыттан кейін есен-сау мен жатқан бөлмеге кіріп келгенде, есімнен танып қала жаздағаным да рас еді.

Мен командирмін ғой. Өлді деген солдатым отыз төрт жылдан кейін тіріліп келіп отырғанына сенер-сенбесімді білмедім. Әйелім қасымда жоқ еді. Оған үйреншікті қонақжайлық та таныта алмадым.

– Игорь Шигин.

Бұдан өзге мен ештеңе айта да алмадым. Ұзақ үнсіз отырып қалдық. Өзіме-өзім келгеннен кейін оған өзбекшелеп:

– Гапырың, – дедім.

Ол маған өзінің басынан өткен қайғылы тарихын айтып берді. Күре тамырынан ақ қарға атқылап жатқан қызыл қанды есіме түсірдім. Ол сонда тірі қалыпты. Отыз төрт жыл өткенде мені іздеп келіпті. Соғыстан кейін ол Өзбекстанның Наманган облысындағы бір аудандық партия комитетінің секретары болып істепті. Соғыстан кейін үйленіпті. Қазір бес баласы бар екен. Өзі құрметті демалысқа шығыпты. Бірде, жақында радиодан мен туралы хабарды естіпті.

– Ох, полковник, әлі тірі екен ғой, барып сәлем берейін, – деп шешіпті.

– Естигән кезимда юрагим ярылып кита яздади, Әкажан. Ертаңина райкомға бардим. Әмапам тири икан, рұқсат биринлар, чол кисига барип қайтамын дедім. Рұқсат берди. Сизниң дидариңызды көргели келдім, Әкажан. Әкажан, мен сизга ала топпы алып келдим, мен сизга ала шапан алып келдим. Мархабат етиңиз. Қабылдаңыз.

Мен солдаттың ықыласына қатты тебірендім. Шапанды, тақияны киіп, оны құшақтадым. Ол қайта жылады. Мен әмір еттім:

– Не плакать, солдатам не полагается плакать, – дедім орысшалап.

Екеуіміз иық тіресе отырып тамақтандық. Оның маған айтар ешқандай өтініш-тілегі жоқ екен, көріп-көріскелі, сәлем бергелі ғана келіпті.

Ол қоштасып, ауылына қайтты..

Б. Момышұлы «Солдат махаббаты»

Сұрақ: Капитан Ложкин

7-мәтін

Мәтін:

Қыстың күні еді. Үш-төрт күн сәтсіз соғысып жатыр едік, отыздағы полковник кезім. Алғы шепке бара жатыр едім. Бізді немістер пулеметпен атты. Зуылдаған оқтан қаймығып, қардың үстіне құладық. Біреулерімізге оқ тиді. Маған оқ тиген жоқ. Орнымнан тұрдым. Қарасам, бір солдат талып жатыр, желкесіне оқ тиген екен. Күре тамырынан аққан қызыл қан ақ қарда шапшып жатыр. Қасына келіп шошып кеттім.

«Е, енді мынау адам болмайды екен», – деп ойладым. Қасымда адъютантым капитан Ложкин бар еді.

– Ложкин, жерлеңдер, – дедім. Соны айттым да, алдыңғы шепке кетіп қалдым...

Мен бұл солдатты бұдан отыз төрт жыл бұрын өлдіге санап қойған болатынмын. Сонша уақыттан кейін есен-сау мен жатқан бөлмеге кіріп келгенде, есімнен танып қала жаздағаным да рас еді.

Мен командирмін ғой. Өлді деген солдатым отыз төрт жылдан кейін тіріліп келіп отырғанына сенер-сенбесімді білмедім. Әйелім қасымда жоқ еді. Оған үйреншікті қонақжайлық та таныта алмадым.

– Игорь Шигин.

Бұдан өзге мен ештеңе айта да алмадым. Ұзақ үнсіз отырып қалдық. Өзіме-өзім келгеннен кейін оған өзбекшелеп:

– Гапырың, – дедім.

Ол маған өзінің басынан өткен қайғылы тарихын айтып берді. Күре тамырынан ақ қарға атқылап жатқан қызыл қанды есіме түсірдім. Ол сонда тірі қалыпты. Отыз төрт жыл өткенде мені іздеп келіпті. Соғыстан кейін ол Өзбекстанның Наманган облысындағы бір аудандық партия комитетінің секретары болып істепті. Соғыстан кейін үйленіпті. Қазір бес баласы бар екен. Өзі құрметті демалысқа шығыпты. Бірде, жақында радиодан мен туралы хабарды естіпті.

– Ох, полковник, әлі тірі екен ғой, барып сәлем берейін, – деп шешіпті.

– Естигән кезимда юрагим ярылып кита яздади, Әкажан. Ертаңина райкомға бардим. Әмапам тири икан, рұқсат биринлар, чол кисига барип қайтамын дедім. Рұқсат берди. Сизниң дидариңызды көргели келдім, Әкажан. Әкажан, мен сизга ала топпы алып келдим, мен сизга ала шапан алып келдим. Мархабат етиңиз. Қабылдаңыз.

Мен солдаттың ықыласына қатты тебірендім. Шапанды, тақияны киіп, оны құшақтадым. Ол қайта жылады. Мен әмір еттім:

– Не плакать, солдатам не полагается плакать, – дедім орысшалап.

Екеуіміз иық тіресе отырып тамақтандық. Оның маған айтар ешқандай өтініш-тілегі жоқ екен, көріп-көріскелі, сәлем бергелі ғана келіпті.

Ол қоштасып, ауылына қайтты..

Б. Момышұлы «Солдат махаббаты»

Сұрақ:

Игорь Шигиннің соғыстан қайтқаннан кейінгі қызметі

7-мәтін

Мәтін:

Қыстың күні еді. Үш-төрт күн сәтсіз соғысып жатыр едік, отыздағы полковник кезім. Алғы шепке бара жатыр едім. Бізді немістер пулеметпен атты. Зуылдаған оқтан қаймығып, қардың үстіне құладық. Біреулерімізге оқ тиді. Маған оқ тиген жоқ. Орнымнан тұрдым. Қарасам, бір солдат талып жатыр, желкесіне оқ тиген екен. Күре тамырынан аққан қызыл қан ақ қарда шапшып жатыр. Қасына келіп шошып кеттім.

«Е, енді мынау адам болмайды екен», – деп ойладым. Қасымда адъютантым капитан Ложкин бар еді.

– Ложкин, жерлеңдер, – дедім. Соны айттым да, алдыңғы шепке кетіп қалдым...

Мен бұл солдатты бұдан отыз төрт жыл бұрын өлдіге санап қойған болатынмын. Сонша уақыттан кейін есен-сау мен жатқан бөлмеге кіріп келгенде, есімнен танып қала жаздағаным да рас еді.

Мен командирмін ғой. Өлді деген солдатым отыз төрт жылдан кейін тіріліп келіп отырғанына сенер-сенбесімді білмедім. Әйелім қасымда жоқ еді. Оған үйреншікті қонақжайлық та таныта алмадым.

– Игорь Шигин.

Бұдан өзге мен ештеңе айта да алмадым. Ұзақ үнсіз отырып қалдық. Өзіме-өзім келгеннен кейін оған өзбекшелеп:

– Гапырың, – дедім.

Ол маған өзінің басынан өткен қайғылы тарихын айтып берді. Күре тамырынан ақ қарға атқылап жатқан қызыл қанды есіме түсірдім. Ол сонда тірі қалыпты. Отыз төрт жыл өткенде мені іздеп келіпті. Соғыстан кейін ол Өзбекстанның Наманган облысындағы бір аудандық партия комитетінің секретары болып істепті. Соғыстан кейін үйленіпті. Қазір бес баласы бар екен. Өзі құрметті демалысқа шығыпты. Бірде, жақында радиодан мен туралы хабарды естіпті.

– Ох, полковник, әлі тірі екен ғой, барып сәлем берейін, – деп шешіпті.

– Естигән кезимда юрагим ярылып кита яздади, Әкажан. Ертаңина райкомға бардим. Әмапам тири икан, рұқсат биринлар, чол кисига барип қайтамын дедім. Рұқсат берди. Сизниң дидариңызды көргели келдім, Әкажан. Әкажан, мен сизга ала топпы алып келдим, мен сизга ала шапан алып келдим. Мархабат етиңиз. Қабылдаңыз.

Мен солдаттың ықыласына қатты тебірендім. Шапанды, тақияны киіп, оны құшақтадым. Ол қайта жылады. Мен әмір еттім:

– Не плакать, солдатам не полагается плакать, – дедім орысшалап.

Екеуіміз иық тіресе отырып тамақтандық. Оның маған айтар ешқандай өтініш-тілегі жоқ екен, көріп-көріскелі, сәлем бергелі ғана келіпті.

Ол қоштасып, ауылына қайтты..

Б. Момышұлы «Солдат махаббаты»

Сұрақ:

Мәтін мазмұны бойынша кездескен екі жігіт бір-бірімен қалай таныс болған?

7-мәтін

Мәтін:

Қыстың күні еді. Үш-төрт күн сәтсіз соғысып жатыр едік, отыздағы полковник кезім. Алғы шепке бара жатыр едім. Бізді немістер пулеметпен атты. Зуылдаған оқтан қаймығып, қардың үстіне құладық. Біреулерімізге оқ тиді. Маған оқ тиген жоқ. Орнымнан тұрдым. Қарасам, бір солдат талып жатыр, желкесіне оқ тиген екен. Күре тамырынан аққан қызыл қан ақ қарда шапшып жатыр. Қасына келіп шошып кеттім.

«Е, енді мынау адам болмайды екен», – деп ойладым. Қасымда адъютантым капитан Ложкин бар еді.

– Ложкин, жерлеңдер, – дедім. Соны айттым да, алдыңғы шепке кетіп қалдым...

Мен бұл солдатты бұдан отыз төрт жыл бұрын өлдіге санап қойған болатынмын. Сонша уақыттан кейін есен-сау мен жатқан бөлмеге кіріп келгенде, есімнен танып қала жаздағаным да рас еді.

Мен командирмін ғой. Өлді деген солдатым отыз төрт жылдан кейін тіріліп келіп отырғанына сенер-сенбесімді білмедім. Әйелім қасымда жоқ еді. Оған үйреншікті қонақжайлық та таныта алмадым.

– Игорь Шигин.

Бұдан өзге мен ештеңе айта да алмадым. Ұзақ үнсіз отырып қалдық. Өзіме-өзім келгеннен кейін оған өзбекшелеп:

– Гапырың, – дедім.

Ол маған өзінің басынан өткен қайғылы тарихын айтып берді. Күре тамырынан ақ қарға атқылап жатқан қызыл қанды есіме түсірдім. Ол сонда тірі қалыпты. Отыз төрт жыл өткенде мені іздеп келіпті. Соғыстан кейін ол Өзбекстанның Наманган облысындағы бір аудандық партия комитетінің секретары болып істепті. Соғыстан кейін үйленіпті. Қазір бес баласы бар екен. Өзі құрметті демалысқа шығыпты. Бірде, жақында радиодан мен туралы хабарды естіпті.

– Ох, полковник, әлі тірі екен ғой, барып сәлем берейін, – деп шешіпті.

– Естигән кезимда юрагим ярылып кита яздади, Әкажан. Ертаңина райкомға бардим. Әмапам тири икан, рұқсат биринлар, чол кисига барип қайтамын дедім. Рұқсат берди. Сизниң дидариңызды көргели келдім, Әкажан. Әкажан, мен сизга ала топпы алып келдим, мен сизга ала шапан алып келдим. Мархабат етиңиз. Қабылдаңыз.

Мен солдаттың ықыласына қатты тебірендім. Шапанды, тақияны киіп, оны құшақтадым. Ол қайта жылады. Мен әмір еттім:

– Не плакать, солдатам не полагается плакать, – дедім орысшалап.

Екеуіміз иық тіресе отырып тамақтандық. Оның маған айтар ешқандай өтініш-тілегі жоқ екен, көріп-көріскелі, сәлем бергелі ғана келіпті.

Ол қоштасып, ауылына қайтты..

Б. Момышұлы «Солдат махаббаты»

Сұрақ:

Өлдіге санаған солдаттың ұлты

7-мәтін

Мәтін:

Қыстың күні еді. Үш-төрт күн сәтсіз соғысып жатыр едік, отыздағы полковник кезім. Алғы шепке бара жатыр едім. Бізді немістер пулеметпен атты. Зуылдаған оқтан қаймығып, қардың үстіне құладық. Біреулерімізге оқ тиді. Маған оқ тиген жоқ. Орнымнан тұрдым. Қарасам, бір солдат талып жатыр, желкесіне оқ тиген екен. Күре тамырынан аққан қызыл қан ақ қарда шапшып жатыр. Қасына келіп шошып кеттім.

«Е, енді мынау адам болмайды екен», – деп ойладым. Қасымда адъютантым капитан Ложкин бар еді.

– Ложкин, жерлеңдер, – дедім. Соны айттым да, алдыңғы шепке кетіп қалдым...

Мен бұл солдатты бұдан отыз төрт жыл бұрын өлдіге санап қойған болатынмын. Сонша уақыттан кейін есен-сау мен жатқан бөлмеге кіріп келгенде, есімнен танып қала жаздағаным да рас еді.

Мен командирмін ғой. Өлді деген солдатым отыз төрт жылдан кейін тіріліп келіп отырғанына сенер-сенбесімді білмедім. Әйелім қасымда жоқ еді. Оған үйреншікті қонақжайлық та таныта алмадым.

– Игорь Шигин.

Бұдан өзге мен ештеңе айта да алмадым. Ұзақ үнсіз отырып қалдық. Өзіме-өзім келгеннен кейін оған өзбекшелеп:

– Гапырың, – дедім.

Ол маған өзінің басынан өткен қайғылы тарихын айтып берді. Күре тамырынан ақ қарға атқылап жатқан қызыл қанды есіме түсірдім. Ол сонда тірі қалыпты. Отыз төрт жыл өткенде мені іздеп келіпті. Соғыстан кейін ол Өзбекстанның Наманган облысындағы бір аудандық партия комитетінің секретары болып істепті. Соғыстан кейін үйленіпті. Қазір бес баласы бар екен. Өзі құрметті демалысқа шығыпты. Бірде, жақында радиодан мен туралы хабарды естіпті.

– Ох, полковник, әлі тірі екен ғой, барып сәлем берейін, – деп шешіпті.

– Естигән кезимда юрагим ярылып кита яздади, Әкажан. Ертаңина райкомға бардим. Әмапам тири икан, рұқсат биринлар, чол кисига барип қайтамын дедім. Рұқсат берди. Сизниң дидариңызды көргели келдім, Әкажан. Әкажан, мен сизга ала топпы алып келдим, мен сизга ала шапан алып келдим. Мархабат етиңиз. Қабылдаңыз.

Мен солдаттың ықыласына қатты тебірендім. Шапанды, тақияны киіп, оны құшақтадым. Ол қайта жылады. Мен әмір еттім:

– Не плакать, солдатам не полагается плакать, – дедім орысшалап.

Екеуіміз иық тіресе отырып тамақтандық. Оның маған айтар ешқандай өтініш-тілегі жоқ екен, көріп-көріскелі, сәлем бергелі ғана келіпті.

Ол қоштасып, ауылына қайтты..

Б. Момышұлы «Солдат махаббаты»

Сұрақ:

Шығарманың жазылған уақыты