Font size
WorksheetsQH 8 (7) #43-44
Total questions: 54
Worksheet time: 27mins
Қазақтардың үйіне келген кез келген адамға міндетті түрде тегін ас беріп, оған жайлы төсек салып, қондырып жіберу әдет-ғұрпы атауы:
Қонақасы
Ерулік
Асар
Қымызмұрындық
Дәстүрлі қазақ қоғамында қай рудан, қай жүзден, қай ұлттан екендігіне қарамай көрсетілетін құрметке ие болғандар:
Төрелер
Жасы үлкендер
Қожалар
Кедейлер
Елге сыйлы, аузы дуалы ақсақалдардың елге тыныштық, әр отбасына амандық, келер ұрпақтың бақытты, саналы азамат болуын тілеуі:
Рұқсат беру
Дат
Беташар
Бата беру
Дала халқы әрдайым өзір еркін ұстады. Олардың өз руластарынан құл ұстауына тыйым салған далалық заңы:
Көшпелілер заңы
Шариғат
Әдет
«Яса»
Біржан сал Қожағұлұлының әні (дері):
«Айбозым»,
«Ақ тентек»
«Балқадиша», «Көкшетау»
«Сырымбет», «Құлагер»
«Біржан сал», «Айтбай»
«Адай», «Балбырауын»
Қазақстанның солтүстік өңірінде дүниеге келген, 1834-1897 жж өмір сүрген, сал атымен танымал болған:
Ақан Сері
Жаяу Мұса
Біржан сал
Балуан Шолақ
Екі сыныптық қазақ-орыс мектебінде сауат ашып, кейін Петропавл қаласындағы медреседе оқыған әнші, сал:
Балуан Шолақ
Біржан сал
Жаяу Мұса
Ақан Сері
Біржан Қожағұлұлы жақсы білген тілдер қатары:
Орыс, украин, белорус
Араб, парсы, шағатай
Қырғыз, өзбек, татар
Ұйғыр, дүнген, қытай
Біржан сал көптеген лирикалық әндер шығарды, оның музыкалық-ақындық шығармашылығындағы байқалатын сипат /сарын/:
Патриархалдық тұрмыс
Демократиялық сипат
Феодалдық сипат
Пролетарлық идея
Біржан сал Қожағұлұлының әндерінің саны:
30-ға жуық
40-қа жуық
50-ге жуық
60-қа жуық
ХІХ ғ ІІ жартысындағы қазақ музыкасындағы әйгілі тұлғалардың бірі аса көрнекті ақын, композитор:
/1835-1929/
Біржан сал Қожағұлұлы
Жаяу Мұса Байжанұлы
Тәттімбет Қазанғапұлы
Ақан Сері Қорамсаұлы
Баянауыл округінде дүниеге келіп, алғашқы сауатын ауыл молдасынан ашып, кейін Омбыда білім алған ақын, композитор:
Тәттімбет
Құрманғазы
Жаяу Мұса
Дәулеткерей
Жаяу Мұса Байжанұлы жастайынан тартуды үйренген музыкалық аспабы (тары):
Виоленчель
Домбыра
Скрипка
Жетіген
Гармонь
Жаяу Мұсаның әлеуметтік әділіетсіздікке қарсы наразылықтан туған әні:
«Сырымбет»
«Ақ сиса»
«Көкшетау»
«Құлагер»
Жаяу Мұсаның отаршыл үкіметке қарсылығы үшін «қырдағы қауіпті адам» ретінде сотталып, жер аударылған қаласы:
Семей
Тобыл
Орынбор
Верный
Түрмеде отырып, Батыс Сібір генерал-губернаторына хат жазып, өзін әскерге жіберу жөніндегі өтінішін жолдап, өтініші қабыл алынған ақын, композитор:
Біржан сал Қожағұлұлы
Ақан Сері Қорамсаұлы
Жаяу Мұса Байжанұлы
Тәттімбет Қазанғапұлы
Жаяу Мұса Байжанұлының әскери қызметте болған Ресей империясы құрамындағы қала (лар):
Душанбе, Ташкент
Тобыл, Орынбор
Қазан, Новгород
Мәскеу, Владимир
Петербург
Петербург, Польша, Литвада әскери қызметте болған, 60-тан астам ән шығарған ақын, композитор:
Біржан сал
Ақан сері
Құрманғазы
Жаяу Мұса
Жаяу Мұса Байжанұлының әні (дері):
«Ақтоқты»
«Толғау»
«Бозторғай»
«Жанбота»
«Ғашығым»
1843-1913 жылдары өмір сүрген, Қазақстанның солтүстік өңірінде дүниеге келген, қазақ халқының атақты ақыны, композитор-әнші:
Біржан сал Қожағұлұлы
Жаяу Мұса Байжанұлы
Ақан Сері Қорамсаұлы
Тәттімбет Қазанғапұлы
Сауатын ауыл молдасынан ашып, кейін Қызылжар қаласындағы медреседе оқыған, сері атанған әнші-композитор:
Жаяу Мұса
Біржан сал
Ақан Сері
Үкілі Ыбырай
Ақан Серінің 40-астам әндерінің қатарындағы әсерлі, сазды өлеңдері:
«Бозторғай»
«Сырымбет»
«Ақтоқты»
«Айтбай»
«Алтыбасар»
Ақан Сері Қорамсаұлының шығармашылығына қатты әсер еткен жағдай:
ұлы Ыбанның қазасы
ел билеген әкімдердің әділеттілігі
тұлпары Құлагердің өлтірілуі
күштеп Сібірге жер аударылуы
Қазақтың музыка өнерін нотаға түсіру басталған уақыт:
XVIII ғасырдың басы
ХІХ ғасырдың аяғында
ХХ ғасырдың басы
ХІХ ғасырдың басы
1823-1889 жж өмір сүрген қазақтың ұлы күйшісі, күй атасы Құрманғазы Сағырбайұлының дүниеге келген жері:
Павлодар, Баянауыл өңірі
Семей, Қатонқарағай
Бөкей Ордасы, Жиделі
Қызылорда, Қазалы
Құрманғазы Сағырбайұлының біздің заманымызға жеткен сезімге толы күйлерінің саны:
40-қа жуық
20-ға жуық
60-қа жуық
100-ге жуық
Құрманғазы Сағырбайұлының халық сүйіп тыңдайтын тамаша туындылары:
«Терісқақпай»
«Адай»
«Қосбасар»
«Балбырауын»
«Қайран шешем»
Құрманғазының қазақ күйлерін шебер орындаумен қатар, домбырада орындаған орыстың әні (дері):
«Мариям Егоровна» («Мәриям Жагорқызы»)
«Черный Ворон» («Қара қарға»)
«Коробейник» («Қыдырма саудагерлер»)
«Степь широкая» («Кең дала»)
«Светит месяц» («Айдың сүттей жарығы»)
Құрманғазы Сағырбайұлының халық сүйіп тыңдайтын тамаша туындылары:
«Сарыарқа»
«Бұлбұл»
«Ақсақ киік»
«Түрмеден қашқан»
«Ертең кетем», «Кісен ашқан»
Билеуші-сұлтан деген лауазымды қызметіне қарамастан, «Жігер», «Бұлбұл», «Қоңыр», «Тартыс», «Желдірме» күйлері секілді 40-қа жуық күй қалдырған:
Құрманғазы Сағырбайұлы
Дәулеткерей Шығайұлы
Ықылас Дүкенұлы
Тәттімбет Қазанғапұлы
Төре тұқымынан шыққан, халық арасына күйшілігімен танымал болған тұлға:
Құрманғазы
Дәулеткерей
Тәттімбет
Қазанғап
1815-1862 жж өмір сүрген, Қарқаралы өлкесінде дүниеге келген сазгер-күйші:
Дәулеткерей Шығайұлы
Тәттімбет Қазанғапұлы
Қазанғап Тілепбергенұлы
Ықылас Дүкенұлы
Қарқаралы сыртқы округі Нұрбике-Шаншар болысында қызмет атқарған сазгер-күйші:
Тәттімбет Қазанғапұлы
Құрманғазы Сағырбайұлы
Ақын Сері Қорамсаұлы
Жаяу Мұса Байжанұлы
Ресей императоры ІІ Александр патшаны ұлықтау рәсіміне қатысқан /1855 ж/ Қарқаралы өлкесінің сазгер-күйшісі:
Құрманғазы Сағырбайұлы
Ықылас Дүкенұлы
Дәулеткерей Шығайұлы
Тәттімбет Қазанғапұлы
Қазақстанды зерттеуші ғалымдар Ш.Уәлиханов, Г.Потанин, А.Янушкевичтермен таныс болған сазгер-күйші:
Тәттімбет
Дәулеткерей
Жаяу Мұса
Ақан сері
Халық арасына танымал болған Тәттімбеттің лирикалық күйі (лері):
«Қайран шешем», «Ертең кетем»
«Сарыөзен», «Сарыжайлау»
«Былқылдақ», «Бес төре»
«Қоңыр», «Тартыс»
«Қосбасар»
1843-1916 жж өмір сүрген, Қарағанды облысының аумағында қарапайым қазақтың отбасында дүниеге келген, жыршы, бақсы:
Тәттімбет Қазанғапұлы
Ықылас Дүкенұлы
Ақан Сері Қорамсаұлы
Жаяу Мұса Байжанұлы
Қазақтың күй өнерін қобызда құйқылжыта шебер орындауды әкесі Дүкеннен үйренген дәулескер күйші:
Ықылас Дүкенұлы
Жаяу Мұса Байжанұлы
Нысанбай Жаманқұлұлы
Құрманғазы Сағырбайұлы
«Қорқыт сарыны», «Аққу», «Жезкиік» күйлерін шығарған дәулескер күйші, қобызшы:
Құрманғазы Сағырбайұлы
Ықылас Дүкенұлы
Дәулеткерей Шығайұлы
Тәттімбет Қазанғапұлы
Ықылас Дүкенұлының патша шенеуніктері мен байларын әжуалаған күйі (лері):
«Сарыжайлау»
«Тартыс»
«Жарыс (м) патша»
«Бес төре»
«Қоңыр»
«Кертолғау», «Жалғызаяқ», «Ерден», «Қазан» секілді ғажайып күйлердің авторы, қобызшы:
Ықылас Дүкенұлы
Жаяу Мұса Байжанұлы
Нысанбай Жаманқұлұлы
Құрманғазы Сағырбайұлы
«Ноғайлы босқыны», «Окоп», «Жұртта қалған» күйлерін шығарған Ақтөбе облысының тумасы, күйші:
Тәттімбет Қазанғапұлы
Құрманғазы Сағырбайұлы
Қазанғап Тілепбергенұлы
Дәулеткерей Шығайұлы
1854-1921 жж өмір сүріп, бүкіл ғұмырын халықтың сазгерлік өнеріне арнаған Ақтөбе облысының тумасы, күйші:
Дина
Қазанғап
Құрманғазы
Дәулеткерей
«1848-1852 жылдар аралығында Қазақстанның бірқатар жерлерінде болып, тарихи-этнографиялық, географиялық зерттеулер жүргізді. «Шығыс және Батыс Сібірдегі зерттеулер», «Әмудария бойымен саяхат» атты еңбектерінде «Түнгі ауылға шабуыл», «Аттылы қырғыздардың (қазақтардың) ұрысы» атты суреттер жариялады. Ол суреттерде сол кездегі қазақтардың қару-жарағы (айбалта, найза) бейнеленген, киімі, тамағы, қысқы киіз үйі жайлы бірнеше этнографиялық гравюралар келтірілген».
Мәтінде сипатталған ағылшын саяхатшысы, суретші (1799-1861):
А.Вамбери
В.Верещагин
Т.У.Аткинсон
Т.Шевченко
«1877 жылғы Сібір мен Солтүстік-батыс Түркістанға саяхаты кезінде Семейде болған. Осы сапары жөнінде «Қырғыздардың (қазақтардың) тұрмысы мен отбасы», «Дала көшпенділері - малшылар» атты еңбектерін жазды. Түрлі гравюралармен безендірілген бұл еңбектерде қазақ халқының тұрмысы, әдет-ғұрпы, қонақжайлылығы, ән мен музыкаға ерекше дарындылығы, шешендік өнері жөнінде айтылады»
Мәтінде сипатталған 1829-1884 жылдары өмір сүрген, неміс зоологы, саяхатшы:
Т.У.Аткинсон
А.Вамбери
Т.Шевченко
А.Э.Брем
1842-1904 жж өмір сүрген, қазақ халқының тұрмысын жан-жақты бейнелеген орыс кескіндемешісі В.В.Верещагиннің картинасы (лары):
«Лепсі алқабы»
«Әмудария бойымен саяхат»
«Шу өзені бойындағы қазақ үйлері»
«Алатауда»
«Аңшы қазақ»
"Суретшінің туындыларында қазақтардың тұрмыс-салты, көне ескерткіштері мен табиғат көрінісі ғажайып бейнеленген. Суретші «Қазақ даласына саяхат" атты суретті альбомы 1865 жылы Парижде жарық көрді»
Мәтінде сипатталған суретшіні анықтаңыз:
Т.Недзвецкий
А.Янушкевич
Т.Шевченко
Б.Залесский
Қазақ даласында айдауда жүріп (1847-1857) қазақ тақырыбына сурет салған украин ақыны:
Б.Залесский
Т.Шевченко
А.Янушкевич
Г.Зелинский
Шевченконың ақынның ең әйгілі шығармасының бірі, суретте
Новопетровск қамалының коменданты отбасындағы қыз бейнеленген:
«Лепсі таулары»
«Келі түйген келіншек»
«Қазақ қызы Катя»
«Салт атты қырғыз»
Украин ақыны, суретшісі Т.Шевченконың дала тұрғындарының күнделікті өміріне арналған картинасы (лары):
«Арал теңізі»
«Бақташы бала»
«Салт атты қырғыз»
«Келі түйген келіншек»
«Боранда»
Тарас Шевченко жалпы 450-ге жуық сурет салса, оның қазақ тематикасына (тақырыбына) арналған суретінің саны:
350-ге жуық
250-ге жуық
150-ге жуық
100-ге жуық
«Қырғыздардың (қазақтардың) ерекше қабілетке ие екендігінде еш күмән жоқ. Бұл халық бүгінгі күні өзінің бірегейлігін сақтап қалған. Халық шығармашылығының үлгілері: мақал-мәтелдер, ән-күй, ертегілер, жұмбақтар, тарихи әңгімелер т.б. туындылар халықтың бай тарихының бар екенін айғақтап, болашақ дамуының кепілі болып табылады. Бостандыққа, еркіндікке ұмтылу, кішіпейілділік, білімге құмарлық – қырғыздарға (қазақтарға) тән қасиеттер...»
А.В.Васильев
Г.Н.Потанин
Ш.Ш.Уәлиханов
М.Ж.Көпеев
«...Қазақ әншілерінің арасында әнді ғажап орындайтын талантты жандар бар. Олар әннің айтылу мәнері мен әсерін өздерінше күшейтіп жібере алады. Мұның өзі жай ғана ән салу емес, әнді нақышына келтіріп, артистік шеберлікпен орындау болып табылады. Қазақ халқы әндерін өңдеп, көркемдік қасиетін арттырудан жалығып көрген емес. Соның арқасында қазақ әндері өзінше бөлек, әсем болып келеді. Оның әуенін ести бастағаннан-ақ қазақтардың әлдебір өзіндік ғажайып ортасына еніп кеткендей сезінесің. Қазақ даласының бірде аптап ыстық ауасын, бірде жерінің ғажайып сұлу көрінісін көз алдына елестеткендей, тіпті дала өсімдіктерінің аңқыған хош иісін сезінгендей боласың...»
Б.Залесский
А.Янушкевич
М.Ж.Көпеев
Г.Н.Потанин
Сазгер-күйші, Кіші Жүздің сұлтаны Шығайдың ұлы
Тәттімбет
Дәулеткерей
Құрманғазы
Ұзақ
