1

2

3

дыбысты қабылдап, құлақтың ішіне бағыттайды

дыбысты өткізеді

есту рецепторларын тітіркендіреді

үш жарты иірім өзекшелер, кіреберіс бөлім, ұлудене

балғашық, төс, үзеңгі

құлақ қалқаны, сыртқы дыбыс жолы, дабыл жарғағы

шүйде

маңдай

самай

вестибула аппараты

шытырман (лабиринт)

есту жүйкесі

Есту жолы арқылы дыбыс толқындары дабыл жарғағына соғылып, оны тербетеді. Ол дыбыс толқындарын механикалық тербеліске түрлендіріп, ортанғы құлақтың есту сүйекшелеріне өткізеді.

Құлақ қуысында өзара байланысқан кішкентай үш есту сүйекшелері: балғашық, төстік және үзеңгі орналасқан. Дабыл жарғағымен бітісіп кеткен балғашық алдымен оның тербелісін төстікке береді. Кейін күшейтілген тербеліс үзеңгіге беріледі.

Дененің қалпы өзгергенде кристалдар қысымы рецепторларда қозу тудырады. Пайда болған жүйке импульстері миға өтеді.

Сыртқы құлақ құрылысы

1 – құлақ қалқаны;

2 – сыртқы дыбыс жолы;

3 – дабыл жарғағы;

Ортаңғы құлақ

1 – балғашық;

2 – төстік;

3 – үзеңгі

Ішкі құлақ

1– үш жарты иірім өзекшелер;

2 – кіреберіс бөлім;

3 – ұлудене

Көзді бөгде денелердің түсуінен, зақымданудан қорғау керек; жарық режімін реттеу: жарық жарқыраған немесе көмескі болмауы тиіс; оқу және жазу кезінде жарық сол жақтан түсуі керек; кітап пен көз арақашықтығы 30–35 см болуы тиіс; теледидарды көру ұзақтығы 2,5–3 сағат, ал оған дейінгі қашықтық 3 м-ден кем болмауы керек; А дәруменіне бай тағамдарды пайдалану; ақыл-ой еңбегі мен дене еңбегін кезектестіре шұғылданған жөн; темекі тарту және алкогольді ішімдік ішу зиянды әсер етеді; жатып немесе көлікте кітап оқуға болмайды.

Есту жолының түбінде құлық бөлетін бездер бар. Құлықтың жабысқақтығы сыртқы құлақтан түсетін шаң-тозаң зиянды микробтарды ішке өткізбей қорғаныштық қызмет атқарады. Дегенмен құлақта құлық көбейсе, адам жақсы естімей қалуы мүмкін. Сондықтан құлықты тазалап тұрған жөн. Құлақты тазалағанда үшкір, қатты заттарды пайдалануға болмайды. Себебі дабыл жарғағын зақымдап алу мүмкін.

Жазу үстелінде ұзақ уақыт қисайып отыру; үстел мен орындық биіктігінің сәйкес келмеуі; жазу кезінде дұрыс отырмау; дененің өсуі мен сүйектердің беріктігінің сәйкес келмеуі (қарқынды өсу кезінде); бұлшық еттердің әлсіреуі; салмағы ауыр жүк көтеру.