Борбордук Азия аймагындагы уруулар үчүн Коло дооруна мүнөздүү көрүнүш      (б.з.ч. ІІІ –І миң жылдыкта) – бул:

Кочкор айлынын тургундары үй курган мезгилде коло буюмдарынын кенчин табышкан. Окумуштуулар бул кенч мындан 5 миң жыл мурункуга тиешелүү деп табышкан. Табылган буюмдар Кыргызстандын аймагындагы кайсы археологиялык маданиятка тиешелүү?

Коло доорунан баштап Түндүк Кыргызстандын калкы көбүнчө мал чарбачылык менен, ал эми Түштүк Кыргызстандын калкы көбүнчө дыйканчылык менен кесип кылышкан. Мунун башкы себеби:

Согуштук демократия доорунда, сак урууларында социалдык теңсиздик пайда болгон. Сак көрүстөндөрүндө табылган кайсы архелогиялык  табылгалар буга далил?

Сак көчмөн урууларынын коомдук түзүлүшү аскердик мүнөзгө ээ болгон. Кандай саясий түзүлүш акердик демократия деп аталат?

Б.з.ч. ІІ миң жылдыкта Кыргызстанда жашаган уруулар жаратылыштагы белгисиз күчтөргө жана жаныбарларга сыйынганын таштарга чегилген сүрөттөр-петроглифтер далилдейт.Фергана тоо кыркаларында кайсы белгилүү петроглиф эстелиги кездешет?

Сүрөттө байыркы Ирандын падышасы Дарий 1, анын алдында туткундалган тогуз аскер башчы кечирим суроо алдында турат.Сүрөттө туткундалгандардын арсында сактардын бир уруусу бар, ал кайсы экенинин далилдегиле?

Байыркы Кытайдын тарыхый хроникасында дабандыктардын жашоо турмушу тууралуу мындайча жазылган: Дабандын калкы 60 мин үй-бүлөдөн 300 мин адамдан турат. Дабан жергесинин бүткүл аймагында жүзүмдөн шарап ачытылат. Дабанда жетимиштен ашуун шаарлар бар, алардын жашоочулары пайда үчүн менен бири-бири тең тайлашып турушат. Аргымактары аябай көп. Ал жерде шайыны, лакты да колдонушканы менен чоюн буюмдарын куюшканды билишбейт. Бул хроникадагы маалыматта Дабандыктардын чарбанын кайсы түрү менен кесип кылбаганы көрсөтүлгөн эмес?

Фергана өрөөнүндө б.з.ч. II кылымда пайда болгон Даван өкүмдарлыгын тарыхчылар эрте мезгилдеги мамлекет деп мүнөздөшөт. Келтирилген мүнөздөмөгө кайсы формасы туура келет?

Кытай тарыхчысы Сыма Цянь "Ши цзи" ("Тарыхый жазмалар") эмгегинде хунндардын бийлик эгеси Моде шанүй б.з.ч. 201-ж. түндүккө жана түндүк-батышка согуштук жортуулга чыгып, көз карандысыз гяньгундар, динлин, синьли өңдүү урууларды каратып алган. Гянь-гундар деп кытайлар байыркы кыргыздарды аташкандыгы илимде толук далиденгенЭмне үчүн "Ши цзидеги" маалымат Кыргызстандын тарыхы үчүн абдан мааниси зор болуп саналат?

Б.з. чейинки I кылымда кытай императору офицер Чжан Цянды Борбордук Азияга саякат жасоого жөнөткөн. Чжан Цяндын саякатынын башкы максаты эмнеде болгон?

. Б.з.ч. ІІ кылымда хань жана гунн башкаруучулары Усун мамлекети менен ынтымак түзүүгө аракеттенишкен, анткени:

«… Хягас (Кыргыздар)….Жаз мезгилинде жери саздак, кышында кар көп жаайт. Аялдары узун бойлуу, сары чачтуу, көк көздүү, кызыл жүздүү… Эркектери кулактарына сөйкө тагышат. Алар келбеттүү, чыдамкай…

Буудай, таруу, арпанын эки түрүн (гималай арпасы) айдашат. Унду кол жаргылчактарга тартышат… Боткодон вино ачытышат. Бакча өсүмдүктөрүн өстүрүшбөйт. Жылкыларды, төөлөрдү, уйларды, койлорду багышат… Алтын, темир, коргошун бар. Темир усталар, зергерлер жогорку сапаттагы ар кандай буюмдарды жасашат. Аларды дайыма түрктөргө соодалашат. Кыргыз усталары өзгөчө курал жасoo боюнча даңктанышкан. Мамлекет башчысы «Ажо» деп аталат… Анын турган жеринде туу сайылып турат… Ажо кышында тумак, жайында төбөсү чуштугуй, жээги сыртына кайрылган алтын менен кыюуланган калпак, калгандары кийиз калпактарды кийишкен… Аялдары Аньсиден, Бейтинден, Дасядан алынган (Чыгыш Түркстан менен Ортоңку Чыгыштан) жүн же жибек кездемелерден тигилген көйнөктөрдү кийишет… Үйлөрү кийизден жасалган чатырлардан турат… Аскерлер бардык курактагылардан чогултулат. Жеңилгендер аларга баалуу аң терилер менен салык төлөшөт. Башкаруу системасында чиновниктер алтыга бөлүнөт: министрлер, башкы башкаруучу, башкаруучулар, кагаз иштерин жүргүзүүчү, жол башчылар жана догандар. Булардын бардыганда жетектеген аскерлер бар.

Эт жана кымыз менен тамактанышат. Никелешүүдө кылыңына жылкы жана кой беришет. Байлар жүз, миң баштап беришет.

Хягас… күчтүү мамлекет болгон: аянты боюнча түрк элдеринин ээликтерине теңелген. Түрктөр алар менен жакшы мамиле түзүш үчүн кыздарын уруу башчыларына күйөөгө беришкен.

14. Тарыхый булакта Эне-Сай кыргыздарынын тарыхынын кайсы мезгили сүрөттөлгөн?

Эне-Сай кыргыздарынын мамлекети менен түрк башкаруучуларын ортосундагы мамиле тарыхый булакта кандай факт менен көрсөтүлөт?

Төмөндөгү көрсөтүлгөндөрдүн ичинен, Эне-Сай кыргыздарынын бирдиктүү мамлекетинин болгондугун далилдей албайт.

VIII кылымдын башында Барсбектин демилгеси менен Түрктөргө каршы коалиция (үч тараптык союзу) түзүлгөн. Ким энесай кыргыздарына шериктеш болуп, аталган бирликке кошулган?

«Кыргыздар индустар сыяктуу эле өлүктөрдү өрттөшүп, эң таза нерсе, отко түшкөндөрдүн бардыгы тазаланат деп OT эсептешет. Өлүктү да от булганычтан жана күнөөдөн тазалайт деп айтышат. Кээ бир кыргыздар уйга, шамалга, сагызганга, кирпиге сыйынышат. Алардын арасында фагинундар болгон. Алар ар жылы белгилүү бир күнү бардык музыканттарды ала келишет да, көңүлдүү той үчүн баарын даярдашат. Музыканттар ойной баштаганда фагинун эстен танат. Ушул учурда андан бул жыл эмне болот деп сурашат. Ал баарын алдын ала айтат жана көпчүлүк учурда анын айткандары туура келет».

Бул маалыматты кайсы тарыхчы калтырган жана кыргыздар алгачкы диндердин кайсы формасын тутунганын билдирет?

Түрктөр менен жуан-жуандардын салгылашынын натыйжасында VI к. Борбордук Азияда Түрк кагандыгы түзүлгөн. VI к. түрктөрдө биринчи жолу кандай аскердик бирикме түзүлгөн?

Төмөндөгү даталардын ичинен кайсынысы Түрк кагандыгынын мезгилиндеги окуяларга туура келбейт?

Төмөндөгү жуптарда аталган тарыхый инсандардын кайсылары замандаштар болушкан?

Барс-бек жана Капаган-кагандын замандаш экендигин кайсы тарыхый окуя бириктирип турат?