WorksheetsQH 10G #23-24-25
Total questions: 31
Worksheet time: 16mins
Ұлттың (этностың) мәдени-генетикалық коды құрайды:
Басқа тілдерден аударылған фольклорлық жазбалар
Нышандар мен бейнелерді, салттар мен дәстүрлерді
Ғұрыптарды, музыканы, дүниенің тілдік бейнесін
Фольклорды, халықтық ырымдарды, мақал-мәтелдерді
Өнегелік құндылықтарды, эпос пен тарихи мұраларды
Өз этносының мәдениеті мен өткенін жақтырмай, этникалық тегінің құндылықтарын жоққа шығаруға, өз этносын төмен бағалауға әкелуге байланысты ұғым:
Ұлттық нигилизм
Ұлттық космополитизм
Ұлттық либерализм
Диссиденттік
Адам өз мәдени-генетикалық кодтың тасымалдаушысы деп атаймыз, егер:
Өзінің ұлттық мәдениетін жоққа шығарса
Өз этносының тілін меңгерсе
Дәстүрлерді құрметтеп, сақтаса, өз тарихын білсе
Мемлекетті құрушы ұлттың тарихи еңбектерін жоққа шығару
Өз мәдениетін түсінсе, қабылдаса және сүйсе
ХХ ғасырдағы Кеңестік кезеңде қазақтардың мәдени-генетикалық кодының бұзылуының тарихи мысалы (дары):
Қазақ даласында жәдидшілдік мектептердің көптеп ашылуы
Қазақ тілі, мәдениеті мен этносы орыстандыру саясатына ұшырады
Қазақтардың 1917 жылға дейінгі тарихын зерттеуге толық мүмкіндік жасады
Қазақ мектептерінің жабылуымен, орыс тілінің өмірдің барлық салаларына, әсіресе қалаларда енуімен байланысты болды
Орыс мектептерінде оқи жүріп, көптеген қазақтар ана тілін ұмытты
Ер адам жағынан ата-бабаларын ауызша немесе жазбаша санамалайтын туыстық қатынастар тізбегі (генеалогиялық тармақтары):
Шежіре
Дастан
Жыр
Аңыздар
Ер адам жағынан ататегі ортақ топтар, рулар мен тайпалар: /шежіре қатаң түрде әке жағынан есептеліп, баладан әкеге қарай отыз және одан да көп ұрпаққа дейін айтылады/
Матронимиялар
Патронимиялар
Этнонимдер
Топонимдер
Патронимиялар (рулар мен тайпалар) иерархиясы бөлінуі мүмкін
үлкен
кіші
кейінгі
басшы
жанама
Туыс адамдардың үйденуіне салынған тыйымды, яғни экзогамияны сақтау үшін қажет:
Төре тұқымының шежіресін білу
Қожалардың ататегін білу
Жеті атаны білу
Ру тарихын білу
Дереккөздерде қазақ жүздері туралы алғаш айтылады:
XVII ғасырдың бас кезінде
XV ғасырдың ортасында
XVI ғасырдың соңында
XVIII ғасырдың бас кезінде
Қазақтардың бірыңғай этносқа (қазақ елі) тиістілігін ұғынған, ортақ этникалық аумақты (атамекен) мекендейтін, шежіресмен бекітілген ортақ генеалогиялық дәстүрі бар этникалық-аумақтық бірлестіктер (тайпалар одағы):
Ұлыстар
Тайпалар
Жүздер
Рулар бірлестігі
Қазақ хандығында көшпелі ұлыстық жұйе сақталды:
XV-XVI ғғ
XIV-XV ғғ
XVI-XVII ғғ
XVII-XVIII ғғ
Қазақ хандығындағы ұлыстардың басшысы:
Хандар
Сұлтандар
Билер
Батырлар
Көшпелілердің қолданыстағы құрастырмалы үйі:
Ағаш үй
Киіз үй
Жертөле
Жартылай жертөле
Қазақстанның Батыс ауамғындағы көшпелілердің кәсібі:
Отырықшы егіншілік
Жартылай көшпелі мал шаруашылығы
Көшпелі мал шаруашылығы
Сауда және қолөнер
Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Қазақстан (Жетісу) қазақтарының айналысқан кәсібі:
Отырықшы шаруашылық
Жартылай көшпелі мал шаруашылығы
Көшпелі мал шаруашылығы
Сауда және қолөнер
Көшпелілерде қысқа қашықтыққа көшуді жүзеге асыратын шағын туыстас топтар:
Хандықтар
Тайпалар
Ұлыстар
Ауылдар
Қазақстанның Оңтүстік және Оңтүстік-Шығысын мекендеген рулар бірлестігі атауы:
Кіші Жүз
Орта Жүз
Ұлы Жүз
Қырғыз-қазақ одағы
Қысқы жайылымдары жазықта, жазғы жайылымдаыр Алатау тауларында болған:
Орта Жүз
Ұлы Жүз
Кіші Жүз
Қазақ-қарақалпақ одағы
Картаны пайдаланып, Ұлы Жүз руларын анықтаңыз:
Қатаған, Бұғы, Ашина
Адай, беріш, кердері
Жалайыр, дулат, сары үйсін
Қыпшақ, қоңырат, найман
Ертеде моңғол әскерінің атақты әскербасылары шыққан қазақ жеріне қоныстанған тайпа:
Қарақытайлар
Соғдылар
Түріктер
Жалайыр
Шежіреге сәйкес, Ұлы Жүздің мифтік түпкі бабасының аты:
Болат
Алшын
Үйсін
Қатаған
Орта жүз қазақтарының иеленген аумағы:
Батыс Қазақстан
Оңтүстік, Оңтүстік-Шығыс Қазақстан
Солтүстік, Орталық және Шығыс Қазақстан
Арал теңізінің оңтүстігі, қазіргі Хорезм
Картаны пайдаланып, Орта жүз руларын анықтаңыз:
Адай, беріш, кердері
Жалайыр, дулат, сары үйсін
Қыпшақ, қоңырат, найман
Қатаған, Бұғы, Ашина
Орта жүздің аса ірі тайпалық бірлестігі, көшіп-қонатын жерлері Сарыарқа кеңістігінде орналасқан тайпа:
Арғындар
Наймандар
Адайлар
Шапырашты
Тобылдан бастап Сырдарияның төменгі ағыстарына дейін көшіп қонып жүрген рулар бірлестігі:
Адайлар
Үйсін
Керей
Қыпшақтар
Орта жүз құрамына кіретін рулар саны:
25
11
6
30
Кіші жүз қазақтарының иеленген аумағы:
Батыс Қазақстан
Оңтүстік, Оңтүстік-Шығыс Қазақстан
Солтүстік, Орталық және Шығыс Қазақстан
Арал теңізінің оңтүстігі, қазіргі Хорезм
Кіші Жүздің құрамына кірген ірі рулар бірлестігі:
Үйсін, Дулат, Бәйдібек
Әлімұлы, Жетіру, Байұлы
Найман, Жалайыр, Үйсін
Қыпшақ, Қоңырат, Уақ
Кіші жүздегі ең көп санды бірлестік:
Жетіру
Әлімұлы
Байұлы
Үйсін
Кіші жүз құрамындағы барлық рулар саны:
11
25
6
30
Жайық пен Ембі өзендерінің аралығы мен Үстіртті иеленген тайпалар атауы:
Жетіру
Әлімұлы
Қатаған
Байұлы
