Prôtêin của các loài sinh vật đều được cấu tạo từ khoảng 20 loại axit amin.

ADN của các loài sinh vật đều được cấu tạo từ 4 loại nuclêôtit.

Mã di truyền của các loài sinh vật đều có đặc điểm giống nhau.

Các cơ thể sống đều được cấu tạo bởi tế bào.

các gen của các loài sinh vật khác nhau đều giống nhau.

Tất cả các loài sinh vật hiện nay là kết quả của tiến hoá hội tụ.

prôtêin của các loài sinh vật khác nhau đều giống nhau.

Các loài sinh vật hiện nay đã được tiến hoá từ một tổ tiên chung.

quá trình tiến hoá đồng quy của sinh giới (tiến hoá hội tụ).

nguồn gốc thống nhất của các loài.

vai trò của các yếu tố ngẫu nhiên đối với quá trình tiến hoá.

sự tiến hoá không ngừng của sinh giới.

Những cơ quan ở các loài khác nhau được bắt nguồn từ một cơ quan ở loài tổ tiên, mặc dù hiện tại các cơ quan này có thể thực hiện các chức năng khác nhau được gọi là cơ quan tương tự.

Cơ quan thoái hóa cũng là cơ quan tương đồng vì chúng bắt nguồn từ một cơ quan ở một loài tổ tiên nhưng nay không còn chức năng, bị tiêu giảm.

Các loài động vật có xương sống có các đặc điểm ở giai đoạn trưởng thành rất khác nhau thì không thể có các giai đoạn phôi giống nhau.

 Những cơ quan thực hiện chức năng như nhau tuy không bắt nguồn từ một nguồn gốc được gọi là cơ quan tương đồng.

Gai cây hoàng liên là biến dạng của lá, gai cây hoa hồng là do sự phát triển của biểu bì thân

Gai xương rồng, tua cuốn của đậu Hà Lan đều là biến dạng của lá.

Chi trước của các loài động vật có xương sống có các xương phân bố theo thứ tự tương tự nhau.

Trong hoa đực của cây đu đủ có 10 nhị, ở giữa hoa vẫn còn di tích của nhuỵ.

Xác sinh vật sống trong các thời đại trước được bảo quản trong các lớp băng.

Xương tay của người tương đồng với cấu trúc chi trước của mèo.

Prôtêin của các loài sinh vật đều cấu tạo từ 20 loại axit amin.

Tất cả các loài sinh vật đều được cấu tạo từ tế bào.

Đacuyn.

Menđen

Moocgan

Lamac

thường biến.

biến dị cá thể.   

đột biến.

biến dị tổ hợp.

biến dị  có lợi, đào thải các biến dị có hại dưới tác dụng của chọn lọc tự nhiên.

đặc tính thu được trong đời sống cá thể dưới tác dụng của chọn lọc tự nhiên

đặc tính thu được trong đời sống cá thể dưới tác dụng của ngoại cảnh.

đặc tính thu được trong đời sống cá thể dưới tác dụng của ngoại cảnh hay tập quán hoạt động.

các cá thể nhưng kết quả của chọn lọc tự nhiên lại tạo nên các quần thể sinh vật có kiểu gen quy định kiểu hình thích nghi với môi trường

các cá thể nhưng kết quả của chọn lọc tự nhiên lại tạo nên loài sinh vật có đặc điểm thích nghi với môi trường

 quần thể nhưng kết quả của chọn lọc tự nhiên lại tạo nên loài sinh vật có kiểu gen quy định các đặc điểm thích nghi với môi trường

quần thể nhưng kết quả của chọn lọc tự nhiên lại tạo nên các loài sinh vật có sự phân hoá về mức độ thành đạt sinh sản

các cá thể nhưng kết quả của chọn lọc tự nhiên lại tạo nên các quần thể sinh vật có kiểu gen quy định kiểu hình thích nghi với môi trường

các cá thể nhưng kết quả của chọn lọc tự nhiên lại tạo nên loài sinh vật có đặc điểm thích nghi với môi trường

quần thể nhưng kết quả của chọn lọc tự nhiên lại tạo nên loài sinh vật có kiểu gen quy định các đặc điểm thích nghi với môi trường

quần thể nhưng kết quả của chọn lọc tự nhiên lại tạo nên các loài sinh vật có sự phân hoá về mức độ thành đạt sinh sản

những biến đổi trên cơ thể sinh vật dưới tác động của ngoại cảnh và tập quán hoạt động.

sự phát sinh những sai khác giữa các cá thể trong loài qua quá trình sinh sản.

những biến đổi trên cơ thể sinh vật dưới tác động của ngoại cảnh và tập quán hoạt động nhưng di truyền được

những đột biến phát sinh do ảnh hưởng của ngoại cảnh.

 hiểu rõ nguyên nhân phát sinh biến dị và cơ chế di truyền các biến dị.

giải thích thành công cơ chế hình thành các đặc điểm thích nghi ở sinh vật.

đi sâu vào các con đường hình thành loài mới.

 làm rõ tổ chức của loài sinh học.

giao phối ngẫu nhiên.       

 chọn lọc tự nhiên.

đột biến.            

giao phối không ngẫu nhiên.

loài mới

bộ mới

họ mới

chi mới

thường biến.

đột biến nhiễm sắc thể.

đột biến gen.

biến dị tổ hợp.

tế bào.             

quần thể.

cá thể.

bào quan.

đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể.  

đột biến gen.

đột biến số lượng nhiễm sắc thể.

biến dị tổ hợp.

4

1

2

3

 Di - nhập gen có thể mang đến những alen đã có sẵn trong quần thể.

Các yếu tố ngẫu nhiên có thể làm nghèo vốn gen của quần thể.

Giao phối không ngẫu nhiên vừa làm thay đổi tần số alen vừa làm thay đổi thành phần kiểu gen của quần thể.

Chọn lọc tự nhiên là nhân tố tiến hóa có hướng.

Chọn lọc tự nhiên không thể loại bỏ hoàn toàn một alen lặn có hại ra khỏi quần thể.

 Chọn lọc tự nhiên tác động trực tiếp lên kiểu hình và gián tiếp làm biến đổi tần số kiểu gen.

Chọn lọc tự nhiên chống lại alen trội có thể nhanh chóng làm thay đổi tần số alen của quần thể.

Chọn lọc tự nhiên làm xuất hiện các alen mới và các kiểu gen mới trong quần thể.

 sự sống sót của những cá thể thích nghi nhất.

sự phát triển và sinh sản của những kiểu gen thích nghi hơn.

phân hoá khả năng sinh sản của những kiểu gen khác nhau trong quần thể.

củng cố ngẫu nhiên những biến dị có lợi, đào thải những biến dị có hại.

Giao phối ngẫu nhiên.

Giao phối không ngẫu nhiên.

Chọn lọc tự nhiên.

Các yếu tố ngẫu nhiên

Tiến hóa nhỏ diễn ra trong phạm vi phân bố tương đối hẹp, trong thời gian lịch sử tương đối ngắn.

Tiến hóa nhỏ là quá trình biến đổi tần số alen và thành phần kiểu gen của quần thể, đưa đến sự hình thành loài mới.

Tiến hóa nhỏ có thể nghiên cứu được bằng thực nghiệm.

Tiến hóa nhỏ là quá trình biến đổi tần số alen và thành phần kiểu gen của loài gốc để hình thành các nhóm phân loại trên loài.

Chọn lọc tự nhiên.

 Giao phối gần.

Di – nhập gen.

Đột biến.

 tốc độ sinh sản của loài.

áp lực của chọn lọc tự nhiên.

tốc độ tích lũy những biến đổi thu đựơc trong đời cá thể do ảnh hưởng trực tiếp của ngoại cảnh.

Quá trình phát sinh và tích lũy các gen đột biến ở mỗi loài.

Đột biến và di – nhập gen.

Giao phối không ngẫu nhiên và di – nhập gen.

Chọn lọc tự nhiên và các yếu tố ngẫu nhiên

 Đột biến và chọn lọc tự nhiên.

Chọn lọc tự nhiên chống alen lặn sẽ loại bỏ hoàn toàn các alen lặn ra khỏi quần thể ngay cả khi ở trạng thái dị hợp.

Chọn lọc tự nhiên chống alen trội có thể nhanh chóng loại alen trội ra khỏi quần thể.

Chọn lọc tự nhiên chống alen lặn sẽ loại bỏ hoàn toàn các alen lặn ra khỏi quần thể ngay sau một thế hệ.

Chọn lọc tự nhiên đào thải alen lặn làm thay đổi tần số alen nhanh hơn so với trường hợp chọn lọc chống lại alen trội.

các yếu tố ngẫu nhiên.              

đột biến.

giao phối không ngẫu nhiên.

di - nhập gen.

Chọn lọc chỉ diễn ra ở cấp độ quần thể mà không diễn ra ở cấp độ cá thể.

 Chọn lọc cá thể và chọn lọc quần thể diễn ra đồng thời.

Chọn lọc quần thể diễn ra trước, chọn lọc cá thể diễn ra sau.

 Chọn lọc cá thể diễn ra trước, chọn lọc quần thể diễn ra sau.

Giao phối trung hoà tính có hại của đột biến.

Giao phối tạo alen mới trong quần thể.

Giao phối tạo nguồn nguyên liệu thứ cấp cho tiến hoá.

Giao phối phát tán đột biến trong quần thể.  

 cách li.  

đột biến.

chọn lọc tự nhiên.       

 giao phối.

Yếu tố ngẫu nhiên luôn làm tăng vốn gen của quần thể.

Yếu tố ngẫu nhiên luôn làm tăng sự đa dạng di truyền của sinh vật.

Yếu tố ngẫu nhiên làm thay đổi tần số alen không theo một hướng xác định.

Yếu tố ngẫu nhiên luôn đào thải hết các alen trội và lặn có hại ra khỏi quần thể, chỉ giữ lại alen có lợi.

Chọn lọc tự nhiên đào thải alen lặn làm thay đổi tần số alen chậm hơn so với trường hợp chọn lọc chống lại alen trội.

Chọn lọc tự nhiên chỉ tác động khi điều kiện môi trường sống thay đổi.

Chọn lọc tự nhiên không thể đào thải hoàn toàn alen trội gây chết ra khỏi quần thể.

 Chọn lọc tự nhiên làm thay đổi tần số alen của quần thể vi khuẩn chậm hơn so với quần thể sinh vật lưỡng bội.

Tiến hoá nhỏ là quá trình làm biến đổi cấu trúc di truyền của quần thể (biến đổi về tần số alen và thành phần kiểu gen của quần thể) đưa đến sự hình thành loài mới.

Kết quả của tiến hoá nhỏ sẽ dẫn tới hình thành các nhóm phân loại trên loài.

Sự biến đổi về tần số alen và thành phần kiểu gen của quần thể đến một lúc làm xuất hện cách li sinh sản của quần thể đó với quần thể gốc mà nó được sinh ra thì loài mới xuất hiện.

Tiến hoá nhỏ là quá trình diễn ra trên quy mô của một quần thể và diễn biến không ngừng dưới tác động của các nhân tố tiến hoá.

Các yếu tố ngẫu nhiên.

 Đột biến.

Di - nhập gen.

Chọn lọc tự nhiên.

định hướng quá trình tiến hóa.

tạo ra các kiểu gen quy định các kiểu hình thích nghi.

làm phong phú vốn gen của quần thể.

làm thay đổi tần số alen và thành phần kiểu gen của quần thể.

Chọn lọc tự nhiên.

Đột biến.

Giao phối không ngẫu nhiên.

Giao phối ngẫu nhiên.

Tiến hóa sẽ không xảy ra nếu quần thể không có các biến dị di truyền.

Mọi biến dị trong quần thể đều là nguyên liệu của quá trị tiến hóa.

Đột biến gen là nguyên liệu sơ cấp chủ yếu của quá trình tiến hóa.

Nguồn biến dị của quần thể có thể được bổ sung bởi sự nhập cư.

giao phối không ngẫu nhiên

 chọn lọc tự nhiên

các yếu tố ngẫu nhiên

đột biến

Sự phát tán hay di chuyển của một nhóm cá thể ở quần thể này đi lập quần thể mới

Giao phối không ngẫu nhiên xảy ra trong quần thể

Đột biến xảy ra trong quần thể theo hướng biến đổi alen A thành alen a

Quần thể chuyển từ tự phối sang ngẫu phối

biến động di truyền.

di - nhập gen.

giao phối không ngẫu nhiên.

 thoái hoá giống

Các cá thể mang kiểu hình trội đang bị chọn lọc tự nhiên loại bỏ dần.

Chọn lọc tự nhiên đang loại bỏ các kiểu gen đồng hợp và giữ lại những kiểu gen dị hợp.

Chọn lọc tự nhiên đang loại bỏ những kiểu gen dị hợp và đồng hợp lặn.

Các cá thể mang kiểu hình lặn đang bị chọn lọc tự nhiên loại bỏ dần.

tần số alen A và alen a đều giảm đi.  

tần số alen A và alen a đều không thay đổi.

tần số alen A giảm đi, tần số alen a tăng lên.

tần số alen A tăng lên, tần số alen a giảm đi.

chúng cách li sinh sản với nhau

 chúng sinh ra con bất thụ.

chúng không cùng môi trường.

chúng có hình thái khác nhau.

trở ngại ngăn cản con lai phát triển.

trở ngại ngăn cản tạo thành giao tử.

trở ngại ngăn cản sự thụ tinh.

trở ngại ngăn cản con lai hữu thụ.

địa lý – sinh thái.

hình thái.

 sinh lí- sinh hóa.

di truyền.

sinh thái

tập tính

địa lí

sinh sản.

ngăn cản sự thụ tinh tạo thành hợp tử

ngăn cản hợp tử phát triển thành con lai.

ngăn cản con lai hình thành giao tử

ngăn cản hợp tử phát triển thành con lai hữu thụ.

cơ học.

tập tính.

thời gian (mùa vụ)

sinh thái.

cách li sinh thái.    

cách li tập tính.

cách li sau hợp tử.

cách li cơ học.

Cách li tập tính

Cách li địa lí

Cách li sinh thái

Cách li sinh sản

Các cá thể giao phối với nhau tạo ra hợp tử, nhưng hợp tử không phát triển thành con lai.

Các cá thể có cấu tạo cơ quan sinh sản khác nhau, nên không giao phối với nhau.

Các cá thể sống ở những sinh cảnh khác nhau, nên không giao phối với nhau.

Các cá thể có những tập tính giao phối riêng, nên thường không giao phối với nhau.

 Mặc dù sống trong cùng một khu vực địa lí nhưng các cá thể của các loài có họ hàng gần gũi và sống trong những sinh cảnh khác nhau nên không thể giao phối với nhau.

Các cá thể của các loài khác nhau có thể có những tập tính giao phối riêng nên chúng thường không giao phối với nhau.

Các cá thể của các loài khác nhau có thể sinh sản vào những mùa khác nhau nên chúng không có điều kiện giao phối với nhau.

Các cá thể thuộc các loài khác nhau có thể có cấu tạo các cơ quan sinh sản khác nhau nên chúng không thể giao phối với nhau.

Các nhóm cá thể thích nghi với các điều kiện sinh thái khác nhau sinh sản ở các mùa khác nhau nên không giao phối với nhau

Hợp tử được tạo thành và phát triển thành con lai nhưng con lai lại chết non, hoặc con lai sống được đến khi trưởng thành nhưng không có khả năng sinh sản

Các cá thể sống ở hai khu vực địa lí khác nhau, yếu tố địa lí ngăn cản quá trình giao phối giữa các cá thể

Các cá thể sống trong một môi trường nhưng có tập tính giao phối khác nhau nên bị cách li về mặt sinh sản

vi sinh vật

thực vật

động vật và vi sinh vật

động vật

không gắn liền với quá trình hình thành quần thể thích nghi.

 là quá trình tích lũy các biến đổi đồng loại do tác động trực tiếp của ngoại cảnh.

bằng con đường địa lí diễn ra rất nhanh chóng và không xảy ra đối với những loài động vật có khả năng phát tán mạnh.

là sự cải biến thành phần kiểu gen của quần thể ban đầu theo hướng thích nghi, tạo ra hệ gen mới cách li sinh sản với qyần thể gốc.

cây tứ bội giao phấn với cây lưỡng bội cho đời con bất thụ.

cây tứ bội có khả năng sinh sản hữu tính kém hơn cây lưỡng bội.

cây tứ bội có khả năng sinh trưởng, phát triển mạnh hơn cây lưỡng bội.

cây tứ bội có cơ quan sinh dưỡng, cơ quan sinh sản lớn hơn cây lưỡng bội.

hình thành cá thể và quần thể sinh vật thích nghi với môi trường

tạo các alen mới, làm phong phú thêm vốn gen của quần thể.

tạo các tổ hợp alen mới trong đó có các tổ hợp có tiềm năng thích nghi cao.

 ngăn cản sự giao phối tự do, củng cố và tăng cường sự phân hoá kiểu gen trong quần thể bị chia cắt.

tạo ra các kiểu hình thích nghi.

sàng lọc và giữ lại những cá thể có kiểu gen quy định kiểu hình thích nghi.

tạo ra các kiểu gen thích nghi.

ngăn cản sự giao phối tự do, thúc đẩy sự phân hoá vốn gen trong quần thể gốc.

Các cá thể đa bội được cách li sinh thái với các cá thể cùng loài dễ dẫn đến hình thành loài mới.

Quá trình hình thành loài mới bằng con đường địa lí và sinh thái luôn luôn diễn ra độc lập nhau.

 Quá trình hình thành loài mới bằng con đường địa lí và sinh thái rất khó tách bạch nhau, vì khi loài mở rộng khu phân bố địa lí thì nó cũng đồng thời gặp những điều kiện sinh thái khác nhau.

Hình thành loài mới bằng con đường (cơ chế) lai xa và đa bội hoá luôn luôn gắn liền với cơ chế cách li địa lí.

hạn chế sự giao phối tự do giữa các cá thể thuộc các quần thể cùng loài.

 hạn chế sự giao phối tự do giữa các cá thể thuộc các quần thể khác loài.

làm biến đổi tần số alen của quần thể theo những hướng khác nhau.

 làm phát sinh các alen mới, qua đó làm tăng sự đa dạng di truyền trong quần thể.

lai xa và đa bội hóa        

 cách li tập tính

cách li sinh thái

cách li địa lí

Quá trình hình thành quần thể thích nghi luôn dẫn đến hình thành loài mới.

Sự cách li địa lí tất yếu dẫn đến sự hình thành loài mới.

Sự hình thành loài mới không liên quan đến quá trình phát sinh các đột biến.

Quá trình hình thành quần thể thích nghi không nhất thiết dẫn đến hình thành loài mới.

Cách li nơi ở

Cách li sinh thái.

Cách li địa lí.

Cách li sinh sản.

Cách li địa lí là những trở ngại về mặt địa lí như sông, núi, biển…ngăn cản các cá thể của quần thể cùng loài gặp gỡ và giao phối với nhau.

Cách li địa lí trong một thời gian dài sẽ dẫn đến cách li sinh sản và hình thành loài mới.

Cách li địa lí chỉ góp phần duy trì sự khác biệt về tần số alen và thành phần kiểu gen giữa các quần thể được tạo ra bởi các nhân tố tiến hoá.

Cách li địa lí có thể được tạo ra một cách tình cờ và góp phần hình thành nên loài mới.

 13 nhiễm sắc thể lớn và 26 nhiễm sắc thể nhỏ.

13 nhiễm sắc thể lớn và 13 nhiễm sắc thể nhỏ.

26 nhiễm sắc thể lớn và 13 nhiễm sắc thể nhỏ.

26 nhiễm sắc thể lớn và 26 nhiễm sắc thể nhỏ.

bốn bộ nhiễm sắc thể đơn bội của bốn loài khác nhau

bốn bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội của bốn loài khác nhau

 ba bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội của ba loài khác nhau

ba bộ nhiễm sắc thể đơn bội của ba loài khác nhau

N2, NH3, H2 và hơi nước.

CH4, CO2, H2 và hơi nước.

CH4, NH3, H2 và hơi nước.

CH4, CO, H2 và hơi nước.

ADN và sau đó là ARN

ARN và sau đó là ADN

prôtêin và sau đó là ADN

prôtêin và sau đó là ARN

 CH₄.

H₂.

NH₃

O₂.

 Năng lượng từ hoạt động của núi lửa

Năng lượng từ bức xạ mặt trời.

Năng lượng từ sự phóng điện trong tự nhiên.

Năng lượng giải phóng từ quá trình phân giải các chất hữu cơ trong tế bào

 ARN có thể nhân đôi mà không cần đến enzim (prôtêin).

ARN có kích thước nhỏ hơn ADN.

ARN có thành phần nuclêôtit loại uraxin.

ARN là hợp chất hữu cơ đa phân tử.

các giọt côaxecva.

các tế bào nhân thực

các tế bào sơ khai.

các đại phân tử hữu cơ.

Quá trình hình thành các hợp chất hữu cơ cao phân tử đầu tiên diễn ra theo con đường hoá học và nhờ nguồn năng lượng tự nhiên.

Các chất hữu cơ phức tạp đầu tiên xuất hiện trong đại dương nguyên thuỷ tạo thành các keo hữu cơ, các keo này có khả năng trao đổi chất và đã chịu tác động của quy luật chọn lọc tự nhiên.

Quá trình phát sinh sự sống (tiến hoá của sự sống) trên Trái Đất gồm các giai đoạn: tiến hoá hoá học, tiến hoá tiền sinh học và tiến hoá sinh học.

 Sự sống đầu tiên trên Trái Đất được hình thành trong khí quyển nguyên thuỷ, từ chất hữu cơ phức tạp.

Chọn lọc tự nhiên chỉ tác động ở giai đoạn tiến hóa tiền sinh học tạo nên các tế bào sơ khai và sau đó hình thành tế bào sống đầu tiên.

Sự xuất hiện sự sống gắn liền với sự xuất hiện phức hợp đại phân tử prôtêin và axit nuclêic có khả năng tự nhân đôi và dịch mã.

Nhiều bằng chứng thực nghiệm thu được đã ủng hộ quan điểm cho rằng các chất hữu cơ đầu tiên trên Trái Đất được hình thành bằng con đường tổng hợp hoá học.

.Một số bằng chứng khoa học cho rằng vật chất di truyền đầu tiên có lẽ là ARN mà không phải là ADN vì ARN có thể tự nhân đôi và tự xúc tác.

.Các axit amin liên kết với nhau tạo nên các chuỗi pôlipeptit đơn giản.

Các nuclêôtit liên kết với nhau tạo nên các phân tử axit nuclêic.

Hình thành nên các tế bào sơ khai (tế bào nguyên thuỷ).

Từ các chất vô cơ hình thành nên các chất hữu cơ đơn giản.

(3)->(2)->(1)

(2)->(3)->(1)

(1)->(2)->(3)

(2)->(1)->(3)

 bằng chứng trực tiếp về lịch sử phát triển của sinh giới.

bằng chứng gián tiếp về lịch sử phát triển của sinh giới.

xác định tuổi của hoá thạch có thể xác định tuổi của quả đất.

xác định tuổi của hoá thạch bằng đồng vị phóng xạ.

Cơ quan  tương tự

 Cơ quan tương đồng

Hóa thạch

Cơ quan thoái hóa

Cổ sinh, Nguyên sinh, Thái cổ, Trung sinh, Tân sinh.

Cổ sinh, Nguyên sinh, Trung sinh, Tân sinh, Thái cổ

 Tân sinh, Trung sinh, Cổ sinh, Nguyên sinh, Thái cổ.

Nguyên sinh, Thái cổ, Cổ sinh Trung sinh, Tân sinh.

cổ sinh

nguyên sinh

trung sinh

tân sinh

Dương xỉ phát triển mạnh. Thực vật có hạt xuất hiện. Lưỡng cư ngự trị. Phát sinh bò sát.

Cây hạt trần ngự trị. Phân hóa bò sát cổ. Cá xương phát triển. Phát sinh thú và chim.

Cây hạt trần ngự trị. Bò sát cổ ngự trị. Phân hóa chim.

Phân hóa cá xương. Phát sinh lưỡng cư và côn trùng

Cambri -> Ôcđôvic -> Xilua -> Đêvôn -> Than đá -> Pecmi

Ôcđôvic -> Cambri -> Xilua -> Than đá -> Pecmi -> Đêvôn.

Ôcđôvic -> Xilua -> Đêvôn -> Cambri -> Than đá -> Pecmi

Cambri -> Xilua -> Than đá -> Ôcđôvic -> Pecmi -> Đêvôn

 kỉ Đệ Tam

kỉ Tam Điệp

kỉ Phấn Trắng

kỉ Silua

kỉ Krêta (Phấn trắng) của đại Trung Sinh

kỉ Đệ Tứ (Thứ tư) của đại Tân sinh

kỉ Đệ Tam (thứ ba) của đại Tân sinh

kỉ Jura của đại Trung sinh

Căn cứ vào tuổi của hóa thạch, có thể biết được loài nào đã xuất hiện trước, loài nào xuất hiện sau.

Hóa thạch là di tích của sinh vật để lại trong các lớp đất đá của vỏ Trái Đất.

Hóa thạch cung cấp cho chúng ta những bằng chứng gián tiếp về lịch sử tiến hóa của sinh giới

 Tuổi của hóa thạch có thể được xác định nhờ phân tích đồng vị phóng xạ có trong hóa thạch

xuất hiện thực vật có hoa, cuối kỉ tuyệt diệt nhiều sinh vật kể cả bò sát cổ.

dương xỉ phát triển mạnh, thực vật có hạt xuất hiện, lưỡng cư ngự trị, phát sinh bò sát

cây hạt trần ngự trị, bò sát ngự trị, phân hóa chim.

cây có mạch và động vật di cư lên cạn.

Tân sinh.

Trung sinh.

Thái cổ.

Nguyên sinh.

kỉ Silua thuộc đại Cổ sinh.

kỉ Jura thuộc đại Trung sinh.

kỉ Cacbon (Than đá) thuộc đại Cổ sinh.

kỉ Krêta (Phấn trắng) thuộc đại Trung sinh.

kỉ Triat (Tam điệp) thuộc đại Trung sinh

kỉ Đệ tam thuộc đại Tân sinh

kỉ Jura thuộc đại Trung sinh.         

 kỉ Pecmi thuộc đại Cổ

kỉ Triat (Tam điệp) thuộc đại Trung sinh

 kỉ Krêta (Phấn trắng) thuộc đại Trung sinh

kỉ Jura thuộc đại Trung sinh                     

kỉ Đệ tam (Thứ ba) thuộc đại Tân sinh

Chi trước của mèo và cánh của dơi có các xương phân bố theo thứ tự tương tự nhau.

Các axit amin trong chuỗi β-hemôglôbin của người và tinh tinh giống nhau.

Di tích của thực vật sống ở các thời đại trước đã được tìm thấy trong các lớp than đá ở Quảng Ninh

Tất cả sinh vật từ đơn bào đến đa bào đều được cấu tạo từ tế bào.

vượn gibbon.

gôrila.

tinh tinh.

khỉ sóc.

Homo erectus và Homo sapiens

Homo habilis và Homo erectus

Homo neandectan và Homo sapiens

Homo habilis và Homo sapiens

 người H. sapiens hình thành từ loài người H. erectus ở châu Phi.

người H. sapiens hình thành từ loài người H. erectus ở các châu lục khác nhau.

người H. erectus từ châu phi di cư sang các châu lục khác sau đó tiến hóa thành H. sapiens.

 người H. erectus được hình thành từ loài người H. habilis.

Loài người xuất hiện vào đầu kỉ đệ tứ ở đại tân sinh.

Vượn người ngày nay là tổ tiên của loài người.

Chọn lọc tự nhiên đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn tiến hóa từ vượn người thành  người.

Có sự tiến hóa văn hóa trong xã hội loài người.

vượn người ngày nay là tổ tiên của loài người.

vượn người ngày nay không phải là tổ tiên của loài người.

vượn người ngày nay tiến hoá theo cùng một hướng với loài người, nhưng chậm hơn loài người.

người và vượn người ngày nay có quan hệ thân thuộc gần gũi.

tuy phát sinh từ 1 nguồn gốc chung nhưng người và vượn người tiến hoá theo 2 hướng khác nhau.

người và vượn người không có quan hệ nguồn gốc.

vượn người ngày nay không phải là tổ tiên của loài người.

 người và vượn người có quan hệ gần gũi.

Người - tinh tinh - vượn Gibbon - khỉ Rhesut - khỉ Vervet - khỉ Capuchin

Người - tinh tinh - khỉ Vervet - vượn Gibbon - khỉ Capuchin - khỉ Rhesut

Người - tinh tinh - khỉ Rhesut - vượn Gibbon - khỉ Capuchin - khỉ Vervet

Người - tinh tinh - vượn Gibbon - khỉ Vervet - khỉ Rhesut - khỉ Capuchin

 I, II, IV, VI

 I, III, V, VI

II, III, V, VI

II, III, IV, V

vô sinh và hữu sinh ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của sinh vật.

vô sinh và hữu sinh ảnh hưởng trực tiếp, hoặc gián tiếp đến đời sống của sinh vật.

hữu sinh ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của sinh vật.

hữu sinh ảnh hưởng trực tiếp, hoặc gián tiếp đến đời sống của sinh vật.

 tất cả các nhân tố vật lý hoá học của môi trường xung quanh sinh vật.

đất, nước, không khí, độ ẩm, ánh sáng , các nhân tố vật lý bao quanh sinh vật

 đất, nước, không khí, độ ẩm, ánh sáng , các chất hoá học của môi trường xung quanh sinh vật.

đất, nước, không khí, độ ẩm, ánh sáng, nhiệt độ của môi trường xung quanh sinh vật.

môi trường

giới hạn sinh thái

ổ sinh thái

sinh cảnh

ổ sinh thái

sinh cảnh

nơi ở

giới hạn sinh thái

Mỗi loài có một ổ sinh thái riêng nên sẽ giảm mức độ cạnh tranh gay gắt với nhau.

Tận dụng được nguồn thức ăn là các loài động vật nổi và tảo.

Tận dụng được nguồn thức ăn là các loài động vật đáy.

Tạo ra sự đa dạng loài trong hệ sinh thái ao.

ánh sáng

nhiệt độ

độ ẩm

gió

 Nhiệt độ 5,6⁰C gọi là giới hạn dưới, trên 42⁰C gọi là giới hạn trên.

Nhiệt độ 5,6⁰C gọi là giới hạn dưới, 42⁰C gọi là giới hạn trên.

Nhiệt độ dưới 5,6⁰C gọi là giới hạn dưới, 42⁰C gọi là giới hạn trên.

Nhiệt độ dưới 5,6⁰C gọi là giới hạn trên, 42⁰C gọi là giới hạn dưới.

 2⁰C- 42⁰C.

10⁰C- 42⁰C.

5⁰C- 40⁰C.

5,6⁰C- 42⁰C.

Cá chép có vùng phân bố rộng hơn cá rô phi vì có giới hạn chịu nhiệt rộng hơn.

Cá chép có vùng phân bố rộng hơn vì có giới hạn dưới thấp hơn.

Cá rô phi có vùng phân bố rộng hơn vì có giới hạn dưới cao hơn.

Cá rô phi có vùng phân bố rộng hơn vì có giới hạn chịu nhiệt hẹp hơn.

 Loài A là loài hẹp nhiệt hơn so với loài B.

Loài A là loài rộng nhiệt , loài B là loài hẹp nhiệt.

Cả hai loài đều rộng nhiệt như nhau.

Cả hai loài đều hẹp nhiệt như nhau.

tận dụng được nguồn thức ăn là các loài động vật nổi và tảo

tạo sự đa dạng loài trong hệ sinh thái ao

tận dụng nguồn thức ăn là các loài động vật đáy

mỗi loài có một ổ sinh thái riêng nên sẽ giảm mức độ cạnh tranh gay gắt với nhau

Từ 2⁰C đến 44 ⁰C là giới hạn sống của cá chép.

 Cá chép có vùng phân bố rộng hơn cá rô phi vì giới hạn sinh thái rộng hơn.

Cá chép có vùng phân bố hẹp hơn cá rô phi vì khoảng thuận lợi hẹp hơn.

Từ 5,6⁰C – 42 ⁰C là giới hạn sinh thái của cá rô phi đối với nhiệt độ.

Cây cỏ ven bờ

Đàn cá rô trong ao.

Cá chép và cá vàng trong bể cá cảnh

Cây trong vườn

 tăng số lượng cá thể của quần thể, tăng cường hiệu quả nhóm.

giảm số lượng cá thể của quần thể đảm bảo cho số lượng cá thể của quần thể tương ứng với khả năng cung cấp nguồn sống của môi trường.

suy thoái quần thể do các cá thể cùng loài tiêu diệt lẫn nhau.

 tăng mật độ cá thể của quần thể, khai thác tối đa nguồn sống của môi trường.

Tập hợp chim hải âu trên đảo Trường Sa

Tập hợp cây cọ trên một đồi ở Phú Thọ

Tập hợp cây tràm ở rừng U Minh Thượng.

Tập hợp cá trong Hồ Tây

Khi thiếu thức ăn, một số động vật cùng loài ăn thịt lẫn nhau.

Những cây sống theo nhóm chịu đựng gió bão và hạn chế sự thoát hơi nước tốt hơn những cây sống riêng rẽ.

Bồ nông xếp thành hàng bắt được nhiều cá hơn bồ nông đi kiếm ăn riêng rẽ

Chó rừng hỗ trợ nhau trong đàn nhờ đó bắt được trâu rừng có kích thước lớn hơn

Cạnh tranh giữa các cá thể trong quần thể không xảy ra do đó không ảnh hưởng đến số lượng và sự phân bố các cá thể trong quần thể

Khi mật độ cá thể của quần thể vượt quá sức chịu đựng của môi trường, các cá thể cạnh tranh với nhau làm tăng khả năng sinh sản

Cạnh tranh là đặc điểm thích nghi của quần thể. Nhờ có cạnh tranh mà số lượng và sự phân bố các cá thể trong quần thể duy trì ở mức độ phù hợp, đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của quần thể.

 Cạnh tranh cùng loài, ăn thịt đồng loại giữa các cá thể trong quần thể là những trường hợp phổ biến và có thể dẫn đến tiêu diệt loài.

 Các cây liền rễ tuy sinh trưởng chậm hơn nhưng có khả năng chịu hạn tốt hơn và khi bị chặt ngọn sẽ nảy chồi mới sớm và tốt hơn cây không liền rễ.

 Các cây liền rễ sinh trưởng nhanh hơn nhưng khả năng chịu hạn kém hơn và khi bị chặt ngọn sẽ nảy chồi mới sớm và tốt hơn cây không liền rễ.

Các cây liền rễ sinh trưởng nhanh hơn và có khả năng chịu hạn tốt hơn, nhưng khi bị chặt ngọn sẽ nảy chồi mới muộn hơn cây không liền rễ.

Các cây liền rễ sinh trưởng nhanh hơn, có khả năng chịu hạn tốt hơn và khi bị chặt ngọn sẽ nảy chồi mới sớm và tốt hơn cây không liền rễ.

Phát hiện kẻ thù nhanh hơn.

Có lợi trong việc tìm kiếm thức ăn.

Thường xuyên diễn ra sự cạnh tranh.

Tự vệ tốt hơn.   

 Cá mập con khi mới nở, sử dụng trứng chưa nở làm thức ăn.

Động vật cùng loài ăn thịt lẫn nhau.

Tỉa thưa tự nhiên ở thực vật.

Các cây thông mọc gần nhau, có rễ nối liền nhau.

Cây phong lan bám trên thân cây gỗ trong rừng

Các con hươu đực tranh giành con cái trong mùa sinh sản

Bồ nông xếp thành hàng đi kiếm ăn bắt được nhiều cá hơn bồ  nông đi kiếm ăn riêng rẽ.

Cá ép sống bám trên cá lớn

A. kích thước tối đa của quần thể.  

B. mật độ của quần thể.

C. kích thước trung bình của quần thể.

           D. kích thước tối thiểu của quần thể.

A. tỉ lệ sinh sản và tỉ lệ tử vong của quần thể.    

B. kiểu phân bố của các cá thể trong quần thể.

C. diện tích hoặc thể tích khu vực phân bố của chúng.

D. các yếu tố giới hạn sự tăng trưởng của quần thể.

A. mức độ sinh sản giảm và mức độ tử vong tăng.

B. điều kiện môi trường không bị giới hạn (môi trường lí tưởng)

C. điều kiện môi trường bị giới hạn và không đồng nhất

D. mức độ sinh sản và mức độ tử vong xấp xỉ như nhau

A. phân bố ngẫu nhiên    

B. phân bố theo chiều thẳng đứng

C. phân bố theo nhóm

D. phân bố đồng điều

A. Mức độ sinh sản    

B. Ánh sáng

C. Nhiệt độ

D. Độ ẩm