Қазақстан жерінде ежелден мәдени-шаруашылық дәстүрдің екі түрі қалыптасқан

Ерте темір дәуірінде үйсінлер билік жүргізген аймақ:

Ерте темір дәуірінде Арыс, Талас, Сырдария бойында мекендеген халық:

«Олардың әрқайсысының өз бастығы бар.Олар бір-біріне тәуелді болмаса да, бәрі қағанға бағынады», - деп түркі қалаларының ішкі өзін-өзі басқару жүйесі туралы жазған саяхатшы:

Түркі мемлекетінде ірі қалаларда түркі билеушілерімен қатар тұрған ақсүйектер (олар отбасымен тұрған)

Түркілердің араласуымен ұлт ретінде қалыптасқан Еуропа халықтары:

Түркілердің бүкіл Еуразияға тараған бұйымдары мен жетістіктері:

Алтын Орда кезінде жергілікті тұрғындар сөйлеген тіл:

Түркілердің әлем халықтарының сөздік қорына қосылған сөздері:

Сыр бойындағы қалалар моңғол билігіне өтіп, Шыңғысхан империясының құрамына енді:

XIV-XV ғасырларда қалаларға талас жүргізген мемлекеттер:

XV ғасырдың екінші жартысынан бастап Қазақ хандығы Сырдария бойындағы қалалар үшін күрес жүргізген мемлекеті (-тері)

«Оларда (қыпшақтарда) егістіктің көлемі өте шағын және бидай мен арпа аз егіледі.Негізінен тары өсіріледі, сонымен тамақтанады...» деп сипаттаған араб тарихшысы:

Көшпелілер даласын Орта Азия, Иран, Қытай және т.б. елдермен байланыстырып тұрған Қазақстан аймағы (-тары)

Шығыс елдерінде жүздеген динарға дейінгі бағамен сатып алынған қыпшақ тауарлары:

«Шаш қаласынан басқа елдерге сапалы тері бұйымдары, ер, жебе салатын қорамсақ пен шатырлар әкетілді» деп жазған араб тарихшысы:

Шығыс және еуропалық авторлардың пікірінше, жемшөптің мол болуына байланысты малдың саны көп және онымен әлемдегі бірде-бір мемлекет бәсекелесе алмайды деп сипатталған мемлекет:

Ұлы далада көшпелілер металды игеріп, темір, қорғасын, болат балқыту ісі қарқынды дамыды:

Түркілердің ата кәсібі:

Қазақстан қалалары мен көршілес елдерде сұранысы артқан күміс кені ашылды:

Көшпелілердің ет, жүн сияқты мал өнімдерін ыдыс, мата, жеміс-жидекке айырбастап отырған жәрмеңкелері өткен қала (-лар)

Ерте орта ғасырларда Оңтүстік Қазақстан мен Жетісуға көшіп келіп, түркілердің киімін және әдет ғұрпын қабылдаған халықтар:

Көшпелі түркі қоғамындағы «көшіп-қонбайтын», «бір жерде тұратындар»:

Түркі халықтарының киіз үйге ұқсас етіп өңделмеген тақтатастан салынған ескерткіші:

Түркі халықтары арасында отырықшылық мәдениет өркендеп, қалалар саны көбейген ғасырлар:

Түркі халықтарының тұрғын үйлері мен діни құрылыстарын салуда қолданған құрылыс материалы:

Жетісу, Оңтүстік Қазақстан, Сырдың орта және төменгі ағысында Византия мен Иранда қудаланған діни ілімдер:

Қазақстан аумағында манихейлік шіркеу мен зират табылған қала:

Қазақ қоғамындағы көшіп-қонатын күш көлігі болмағандықтан, үнемі қыстауда немесе қала маңында тұрып күн көрген кедейлердің әлеуметтік тобы

Қола дәуірінің сәулет өнеріне тән, өңделмеген тақтатастан қаланған, шеңберлі құрылыстар атауы

«Олар (көшпелілер) өз жерлерінен шығып, көрші орналасқан отырықшы өркениеттер аумағына жиі шабуыл жасап отырды... Көшпелілер қоғамы терең тарихы жоқ қоғам», деп жазған ағылшын философы:

«Көшпелілерде әлеуметтік және мүлік теңсіздігі ерте пайда болды», деп жазған шотландық экономист