Font size
WorksheetsОқу сауаттылығы (Атмосфера)
Total questions: 2
Worksheet time: 11mins
1-мәтін.
Бірқатар қалаларда атмосфера қалдықтарының мөлшері көп болғаны соншалық, тіпті атмосфера өздігінен тазалана алмайтын қолайсыз, ягни желсіз ауа райында, түтін жерге жакын температуралық инверсияда болғанда, тұманды антициклонды ауа райында ауаның ластану концентрациясы ең жоғары шегіне жетеді. Мұны «лондондык түтін» деп те атайды. Ол жауын-шашынды, бұлынғыр, тұманды ауа райында байқалады. Мұндай ауа райы күкіртті ангидрид концентрациясның өсуіне, тіпті улы күкірт қышқылына айналуына жағдай жасайды.
Сонымен қатар, атмосфералык қалдықтарды басқа да ингредиенттер концентрациясының өсуі күкіртті ангидридтің әсерін күшейтеді немесе оның күкірт ангидридіне айналуына каталитикалык жәрдем береді. Түтін адам ағзасына түрлі деңгейде әсер етеді: жеңіл әсердін белгілері - көздің ашуы, жас ағу, кұрғак жөтел, бас айналу, кұсу, орташа белгілері - катты қақырықты жөтел, көкіректің қысылуы, жалпы әлсіздік; ауыр әсердің белгілері - демнің тарылуы, бронхиттің қозуы, токтаусыз жөтелу. Түтін бронх астмасы, жүрек ауруы, бронхитпен ауыратындарға катты әсер етеді. Түтінді күні мединциналық көмекке жүгінетіндер мен өлім саны жоғары болады. Мысалы, 1952 жылы Лондонда түтіннен 5 күн ішінде өлгендер саны қалыпты 5 күнмен салыстырганда 4000 адамға жоғары болған.
Фотохимиялык тұманнын түзілуіне автокеліктерден шығатын газдардын әсері бар. Көліктен шығатын газдардагы азот тотығыный молекулалары Күннің ультракүлгін саулелері энергиясының әсерінен қозып, ауадағы оттегімен әрекеттесіп озон түзеді. Соңғысы қалдык, газдардың көмірсутектерімен немесе мұнай өңдейтін өнеркәсіптің қалдықтарымен реакцияға түсіп, фотооксиданттар түзеді.
«Лондондық түтінді» атмосфера не себепті адам ағзасына қауіпті? Себебі...
оттегінің конценрациясы өседі
атмосфарадағы қалдықтар азаяды
күкіртті ангидридтің әсері азаяды
күкірт қыщқылының үлесі азаяды
«Лондондық түтіннің» адам ағзасына әсерінің барлық деңгейлерінде кездесетін ортақ белгі қандай?
жалпы әлсіздік
бастың айналуы
жөтелдің қозуы
демнің тарылуы
Мәтіндегі «атмосфера өздігінен тазалана алмайтын ауа райы» деген ғылыми түсінік нені білдіреді?
жел жоқ ауа райы
тұманды ауа райы
циклонды ауа райы
жаңбырлы ауа райы
1-абзац соңындағы тарихи деректі автор қандай мақсатта қоланылады?
тарихи деректі тарату үшін
оқырманды қызықтыру үшін
алдыңғы ойды дәлелдеу үшін
эмоциялық әсер қалдыру үшін
Мәтінде қолданылған термин сөздерді белгілеңіз
фотохимиялық, өнеркәсіп
ингредиент, медициналық
азот тотығы, көмірсутектер
ультракүлгін сәуле, реакция
2-мәтін
Алматы түтінге тұншыгып тұр
Алматынын экологиялық ахуалы нашар. Экобелсенділер ауанын ластануын айтып, дабыл кағуда. Кара түтін мен улы газға тұншыккан шаһардагы экологиялық проблеманы шешу жолы қандай?
Алматы халқы жылдан-жылға артып келеді. Тиісінше көлік саны да көбеюде. «ЭкоСервис-С» ЖШС мәліметінше, ауаны ластайтын факторлардың көп бөлігі автокөліктерге тиесілі. Атмосферадағы зиянды заттардын 65%-ы осы автокөліктерден шығады. Одан кейінгі орында - 2-Ж20 (26%). Каланың төрттен бірінен астам бөлігін жылумен камтамасыз ететін цех бір жылда 2,5 млн тонна Екібастұз көмірін жағады. Ал Екібастұз көмірі күлінің кептігімен ерекшеленеді.
Ал өнеркасіп нысандары мен газға қосылмаған жер үйлердін үлес салмағы ушінші орында. Калада 3 мыңнан астам жер үй иелері суық мезгілде көмір жағады. Жеке уйлері көп Алатау ауданы каладағы ауасы ең лас аудандарды көшін бастап тұр. Ал EXIMAR форсайт-агенттігі жүргізген зерттеулердін, нәтижесі бойынша, Алматы ауасын ластайтын зиянды заттардың 80%-ы кемір жағып отырған үш жылу станциясына тиесілі. Ал көліктердін үлесі тек 20 %-ды кұрайды.
«Казіргі уакытта кауіпті ластану деңгей туралы халықты шын акпаратпен хабардар ету жүйесі жоқ. Ауа сапасы туралы ақпарат копшілікке күнделікті колжетімді болуы тиіс. Мысалы, Лондонда тұрғындарға ауаның сапасы мен денсаулығына катысты хабарлама телефондарына жіберіледі. Егер зиянды калдық мөлшері көп болса, бронх демікпесі барлар сыртқа шыкпай, үйде отырады», - дейді зкобелсенді Әсия.
Экобелсенділер Алматынын экологиялык проблемасына қарқынды кұрылысты да қосу қажет екенін айтады. Сарапшылардын сөзінше, кұрылысшылар нысан үшін көптеген ағашты отағаны өз алдына, салынған биік ғимараттардан желдену керсеткіші төмендейді. Соның салдарынан ауаны ластаушы заттар атмосфераның беткі кабатында жиналады. Бұл тыныс жолдарының қабыну мен ауаның
жетіспеушілігі ауруларын қоздырады. Жуырда Алматыда Air Vision тәуелсіз экологиялык коры кұрылды. Сарапшылар мен экобелсенділері бар жұмыс тобы бұдан былай ауаны ластану деңгейін азайту үшін барлық бағыт бойынша кешенді жұмыс аткарады.
Мәтіндердің ұқсастығы неде?
мәселесінде
жазу стилінде
құрылымында
мәтіндер түрінде
Екі мәтінде де ауаның ластануына ықпал ететін қандай фактор айтылады?
автокөліктерден бөлінетін түтін
газға қосылмаған үйлердің көптігі
жер үйлерден шығатын көмір күлі
көпқабатты ғимараттардың салынуы
Қай ақпарат екі мәтінде де фактологиялық аргумент ретінде қолданылады?
ағылшын еліндегі оқиға мен тәжірибе
көліктердің ауаны ластаудағы пайызы
қыста жағылатын сұйық отынның саны
түтіннің құрамындағы қышқылдың үлесі
Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің мәліметінше, қала атмосферасының ластануының ең басты факторы қайсы?
жылу қазандықтары
қатты отын қалдығы
құрылыс объектілер
қозғалыс транспорты
Зерттеулер нәтижелеріне қатысты қандай тұжырым жасауға болады?
Ауаны ластау факторлары туралы ақпараттар қарама-қайшы
Ауаны жылу электр станцияларынан шығатын түтін ластайды
Экобелсенділер ауа құрамы туралы күнделікті ақпарат береді
Жер үйлер салынған аудандарда ауаның ластану деңгейі жоғары
Кіріспе бөлімдегі сұрақтың рөлі қандай?
оқырманға эмоционалдық тұрғыдан әсер ету
оқырмандардан сұраққа жауап алуды көздеу
негізгі бөлімдегі ақпаратпен байланыстыру
авторлық азаматтық поэзияны айқындау
Публицистикалық стильге тән экспрессия бар сөз/ сөз тіркестерін көрсетіңіз
дабыл қағуды, көшін бастап тұр, тұншыққан шаһар
экобелсенділер, Алматы әкімдігі, экологиялық қор
тапсырыс бойынша, денсаулыққа зиян, хабарлама
кешенді жұмыс, қара түтін, екі миллионнан астам
Ауа құрамы туралы бұқараны ақпаратпен қамтамасыз етуді кім ұсынады?
экобелсенді Әсия
Eximar агенттігі
Air Vision экоқоры
ЭкоСервия-С ЖШС
