WorksheetsQH 11G CH2 #23-24
Total questions: 42
Worksheet time: 21mins
Б.з.б. VIII-III ғасырларда Қазақстан ауамғындағы алғашқы мемлекеттік құрылымды қалыптастырған:
Қаңлы тайпалық одақтары
Үйсін тайпалық одақтары
Сақ тайпалық одақтары
Ғұн тайпалық одақтары
Сақтардың әліпбиі болғандығынан мәлімет беретін сақ обасы:
Бесшатыр
Есік
Берел
Шілікті
Есік қорғанынан табылған күміс тостағанда 26 таңбадан тұратын
Ксилография
Пиктография
Жазу
Фреска
Сақтардың табиғатты ерекше құрметтеуден тұрған зергерлік бұйымдарды тамаша шеберлікпен бейнелеген өнері:
«Полихромдық стиль»
«Зерлеу»
«Өрнектеу»
«Аң стилі»
Сақтар туралы алғашқы дерек беретін жазбалар кездеседі:
Ежелгі грек және парсы жазбаларында
Ежелгі үнді және қытай жазбаларында
Ежелгі мысыр және жапон жазбаларында
Ежелгі араб және парсы жазбаларында
Қазақстан аумағында Түркі кезең басталды:
Б.з. VII ғасырынан бастап
Б.з. VIII ғасырынан бастап
Б.з. IX ғасырынан бастап
Б.з. VI ғасырынан бастап
Ұлы далада Түрік қағанаты құрылды:
542 ж
552 ж
555 ж
585 ж
Мыңдаған жылдар бойы Ұлы далада Қазақ мемлекеттілігі қалыпатасуына себеп болған:
Протоүнді тайпалары
Протопарсы тайпалары
Прототүркі тайпалары
Протоқытай тайпалары
Суретте бейнеленген кесене арнап тұрғызылды:
Шыңғысханға
Тоығылық Темір ханға
Жошы ханға
Бату ханға
Тарихта «Скиф Анахарсис» деген атпен белгілі сақ ғұламасы айналысқан мәселе:
Көшпелі халықтарды отырықшыландыру
Қоғамдық құрылыс мәселесі
Қытайға қарсы күрес
Отырықшы және көшпелі халықтар арасындағы бірлікті нығайту
Әділ өмір үшін жақсы заңдардың болуы жеткіліксіз, заңды әділ қорғаушылар керек деп есептеген сақ ғұламасы:
Афрасиаб
Мөде
Анахарсис
Күлтегін
Әлеуметтік жағдайы мен қызметіне қарамастан, адамдардың заң алдында бірдей екендігін айтқан сақ ғұламасы:
Спитамен
Скунха
Анахарсис
Спаргапис
«Қызғаныш пен қорқыныш – адамның ең жаман қасиеттері» деген сөздердің иесі, сақ ғұламасы:
Афрасиаб
Мөде
Күлтегін
Анахарсис
Б.з.б. 209 жылы ғұндардың атақты билеушісі Мөденің билікке келуімен жүргізілген реформа (-лар)
Ел басқару жүйесін өзгертіп, ғұн мемлекетін бір орталыққа біріктірді
Көшпелілер арасында отырықшы тұрмысты насихаттады
Қытайдан қорғану үшін қорған салды
300 мыңдық тұрақты әскер құрды
Ғұн әскерінің ұйымдастырылуы ондық жүйеге негізделді
«...Жер – ол мемлекеттің негізі.Оны қалай береміз?» деп халықтың құнды байлығы ең алдымен оның жері екенін терең ұқтырған тәңірқұт:
Аттила
Руғила
Мөде
Мұңзық
Моңғолиядан табылған Күлтегін билеуші құрметіне тұрғызылған ескерткішті тұңғыш оқыған:
1870 жылы, Н.Ядринцев
1893 жылы, В.Томсен
1877 жылы, Ф.Страленберг
1900 жылы, В.Радлов
«Өлімші халықты тірілттім, жалаңаш халық тонды, кедей халықты бай қылдым, аз халықты көп қылдым.Тату елге жақсылық қылдым» деген тасқа қашалған сөздердің иесі:
Білге
Күлтегін
Тоныкөк
Құтлық
«Түнде ұйықтамадым, күндіз отырмадым.Қызыл қанымды төктім, қара терімді ағыздым.Күш-қуатымды аямадым» деген сөздер иесі:
Білге
Күлтегін
Тоныкөк
Құтлық
Суретте көрсетілген Күлтегін тас жазуы көшірмесі 2001 жылы қойылған Астаналық университет: /Күлтегін тас жазуының көшірмесін жасауға И.Тасмағамбетов басшылық еткен/
Назарбаев Университеті
Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Еуразия Ұлттық Университеті
Абай атындағы педагогикалық университет
Ортағасырлық ұлы ойшыл, жырау, түркі дүниетанымының негізін қалаған ғұлама, қобызшы:
Әл-Фараби
Жүсіп Баласағұн
Ахмет Иүгнеки
Қорқыт ата
Әл-Фараби өзінің саяси және этикалық көзқарастарында сүйенді:
ибн Фадлан мен әл-Масуди еңбектеріне
Платон мен Аристотельдің еңбектеріне
Сократ пен Гераклиттің еңбектеріне
Парменид пен Эсхилдің еңбектеріне
Әл-Фарабидің пікірінше, қала билеушісінің жоғары тұруы керек болған қабілеті:
Даналық, азаматтық қасиеті, ойлау қабілеті
Қолбасшылық, қаталдық, жауынгерлік
Айлакерлік, қатыгездік
Сараңдық, бәсекелестік, қайырымдылық
Әл-Фарабидің пікірінше, азаматтардың бақытты, ізгі өмірге қол жеткізуінің жолы:
Жаңа жерлерді жаулап алу арқылы
Халыққа жаңа салықтарды көптеп енгізу арқылы
Халықты қаталдықпен басқару арқылы
Өзара көмек пен бірлік арқылы
Әл-Фараби мемлекет және қаланы, қоғамды басқаруды бөлді:
Республикалық және монархиялық
Демократиялық және тоталитарлық
Қайырымды және қайырымсыз
Авторитарлық және тоталитарлық
Әл-Фараби алғаш білім алған қала:
Баласағұн
Отырар (Фараб)
Тараз (Талас)
Йасы (Түркістан)
Белгілі түрік ақыны және ойшылы Жүсіп Баласағұнидің есімін әлемге танытқан еңбегі:
«Диуани хикмет» («Даналық кітабы»)
«Диуани лұғат ат-түрк» («Түрік тілдерінің сөздігі»)
«Құтадғу білік» («Құт негізі - білік»)
«Хибатул хақаиқ» («Ақиқаты сыйы»)
Ж.Баласағұн өзінің еңбегін сыйға тартқан Қарахан мемлекетінің ханы:
Сүлеймен Арслан
Ибраһим ибн Насыр
Мұса
Сатұқ Боғра хан
Ж.Баласағұнидың патша сарайындағы қызметі:
Атабек – хан тағы мұрагерінің тәрбиешісі
Миршикар – ханның аңшылық ісін басқарушысы
Сюбашы- әскер басшысы
Хас хажиб (бас уәзір)
Ж.Баласағұнидың пікірінше, кез келген мемлекет пен қоғам дамуының негізі ретінде қарастырды:
Байлық
Білім
Әскер
Заң
Ж.Баласағұнидың ақылды, мейірбан, адал және әділдіктің символдық бейнесі ретінде ұсынған Қарахан мемлекетінің билеушісі:
Күнту
Сатұқ Боғра
Мұса
Қарахан
Баласағұнидың ескертуі бойынша адам мен қоғам өмірінде кездесетін зұлымдықтардың алдын алу үшін қажет:
Күш пен өжеттілік
Қару-жарақ
Білім мен парасат
Айлакерлік
Қарахан дәуірінің атақты ғұламасы Махмұт Қашғаридың (суретте) арғы атасы, Қарахан мемлекетінің негізін салушы:
Сүлеймен Арслан
Ибраһим ибн Насыр
Сатұқ Боғра хан
Мұса қаған
М.Қашғаридың түркі халықтарын түгелге жуық аралап жазған іргелі еңбегі:
«Диуани хикмет» («Даналық кітабы»)
«Диуани лұғат ат-түрк» («Түрік тілдерінің сөздігі»)
«Құтадғу білік» («Құт негізі - білік»)
«Хибатул хақаиқ» («Ақиқаты сыйы»)
Алғашқы болып Қарахан дәуіріндегі түркі тілдерінің ғылыми практикасын жасаған ғалым:
Жүсіп Баласағұни
Махмұт Қашғари
Ахмет Ясауи
Ахмет Иүгнеки
М.Қашғаридың ХІ ғасырда көптеген түркі тайпаларыынң өмірі мен тұрмыс-тіршілігі жайында құнды мәліметтер қамтылған еңбегі:
«Диуани хикмет» («Даналық кітабы»)
«Диуани лұғат ат-түрк» («Түрік тілдерінің сөздігі»)
«Құтадғу білік» («Құт негізі - білік»)
«Хибатул хақаиқ» («Ақиқаты сыйы»)
«Мен – түркі боламын», түркі тілі – «ең ашық-айқын әрі тура – түзу тіл» деп түркі тіліне ХІ ғасырда баға берген ғұлама ғалым:
Әбу Райхан әл-Бируни
Әбу Насыр әл-Фараби
Әбу Әли ибн Сина
Махмұт Қашғари
Сопылық ақын Қ.А.Ясауи еңбектерін жазған тіл:
Араб тілі
Түркі әдеби тілі
Соғды тілі
Қытай әдеби тілі
Қ.А.Ясауидың түркі тілінің қыпшақ диалектісінде жазылған кітабы:
«Диуани лұғат ат-түрк» («Түрік тілдерінің сөздігі»)
«Диуани хикмет» («Даналық кітабы»)
«Құтадғу білік» («Құт негізі - білік»)
«Хибатул хақаиқ» («Ақиқаты сыйы»)
Қ.А.Ясауи ілімі жеткен аймақ (-тар):
Үндістан
Мауараннахр, Хорасан
Анадолы
Оңтүстік-Шығыс Азия
Еділ бойы, Әзірбайжан
Қ.А.Ясауидың ислам қағидаларын түркілер дүниетанымымен байланыстыратын еңбегі:
«Диуани хикмет» («Даналық кітабы»)
«Диуани лұғат ат-түрк» («Түрік тілдерінің сөздігі»)
«Құтадғу білік»
(«Құт негізі - білік»)
«Хибатул хақаиқ» («Ақиқаты сыйы»)
Тәуелсіздік алған жылы (1991) Қ.А.Ясауи есімі берілген университет ашылған қала:
Алматы
Астана
Отырар
Түркістан
Ясауи дүниеге келген ортағасырлық қала:
Испиджаб
Йасы
Фараб
Сығанақ
