WorksheetsФармакогнозия 1-50
Total questions: 50
Worksheet time: 25mins
Эфирмайлы шикiзаттың кептiрiлуi
кептiргiш шкафта 1000С
кептiргiш шкафта 1200С
кептiргiш шкафта 900С
кептiргiш шкафта 30-400 С немесе көлеңкеде
қалыпты жағдайда күн кезiнде
Шатыршалы толғақшөп қай тұқымдасы
Күрделiгүлдiлер
Шермен гүлдiлер
қара құмықтар
Ерiнгүлдiлер
мирта тұқымдасы
Бақбақ тамырының кесiндiсiне тән диагностикалық белгiлерi
Доғаланған сүт жолдары, өзектер, талшықтар
Дәндi, түтiк тәрiздi сүт жолдары
друздар, талшықтар, бездер
цистолиттер, сүт жолдары, талшықтар
крахмал, инулин, концентрленген сәулелер
Дәрiлiк бақбақ шикiзатының химиялық құрамы
флавоноидтар, кумариндер, шайыр, қант
алкалоидтар, шайыр, қант, инулин
ащы гликозидтер, шайыр, инулин, тритерпендi қосылыстар, қант
нитрогликозидтер, ащы гликозидтер, инулин
тиогликозидтер, ащы гликозидтер, инулин
Бақбақ шикiзатының қолданылуы
iш жүргiзетiн
тонус көтеретiн
тәбет ашатын және ас қорытуға
жөтелге
қабынуға қарсы
Инулинге Молиш реакциясының жүргiзiлуі
кесiндiге альфа-нафтол және FeCL3 бiрнеше тамшы тамызғанда қызыл түс пайда болады
кесiндiге 1-2 тамшы альфа-нафтол спирт ерiтiндiсiн және 1-2 концентрленген күкiрт қышқылын тамызғанда күлгiн түс пайда болады
кесiндiге 1-2 тамшы альфа-нафтол спирт ерiтiндiсiн және 1-2 тұз қышқылын тамызғанда сары түс пайда болады
кесiндiге 1-2 тамшы альфа-нафтол және бiрнеше тамшы азот қышқылын тамызғанда лимон сары түс пайда болады
кесiндiге 1-2 тамшы тимол және 1-2 тамшы NaOH тамызғанда шие қызыл түс пайда болады
Эфир майларының қышқыл саны дегеніміз .....
1 г анықталатын майдағы НСl мл мөлшерi
бұл 1г анықталатын майдағы органикалық қышқылдардың мөлшерi
бұл 1 г анықталатын майдағы бос қышқылдарды нейтралдауға кететiн күйдiргiш калийдiң мг мөлшерi
бұл 1 г анықталатын майдағы бос қышқылдарды нейтралдауға кететiн күйдiргiш натрийдiң мг мөлшерi
1 г майдағы бос және байланысқан қышқылдарды нейтралдауға кететiн күйдiргiш калийдiң г мөлшерi
Мыңжапырақтың өсiмдiгi ,шикiзаты мен тұқымдасы (2)
Folium Millefolii-мыңжапырақ жапырағы, Achillea Millefolium-кәдiмгi мыңжапырақ, Asteraceae-күрделiгүлдiлер
Rhizoma Millefolii-мыңжапырақ шөбi, Achilla millefolium-кәдiмгi мыәжапырақ, Araceae-ароидты
Rhizoma Artemisiae-мыңжапырақ тамырсабағы, Artemisia absinthium-кәдiмгi мыңжапырақ , Malvaceae-мальва тұқымдас
Herba Millefolii-мыңжапырақ шөбi, Achilla millefolium-кәдiмгi мыңжапырақ, Asteraceae-күрделiгүлдiлер
Flores Millefolii-мыңжапырақ гүлi, Achilla millefolium-кәдiмгi мыңжапырақ, Asteraceae-күрделiгүлдiлер
Мыңжапырақ шикiзатының анатомиялық құрылысы
Көпжасушалы, сүйелдi, жай талшықтар, басты талшықтар және друздар
iрi өзектер, друздар, крахмалды дәндер стероидты
екi жақты талшықтар, 2 қатарда 4 қабатта орналасқан 8-бөлiндi жасушадан тұратын бездер
соңғы жасушасы ұзын және иiлген,негiзi 4-6 жасушадан тұратын 4-7 жай жасушалы тiндер. 2 қатарда 4 қабатта тұратын 8-бөлiндi жасушалы бездер
аэринхима,кутикуламен жабылған эпидермис жасушасы
Мыңжапырақ шикiзатының химиялық құрамы
эфир майлары, витамин К
антрагликозидтер
илiк заттар
К,С витаминдерi және каратиноидтар
Алкалоидтар
Мыңжапырақ шикiзатының дәрiлiк калыбы және медицинада қолданылуы
тұрынды түрiнде асқазан iшек ауруларыда
шикiзат тыныштандырғыш жинаітың құрамына кiредi
асқорыту, қан тоқтатқыш және тәбет ашатын зат ретiнде тұрынды,сұйық экстракт, ұнтақ түрiнде қолданылады. Шикiзат жинақ құрамына кiредi
терi және зәр айдағыш зат ретiнде балалар практикасында, диатезде тұрынды түрiнде қолданылады
қайнатпа түрiнде жүрек ауруларында қолданылады
Дәрiлiк шалфейдiң өсiмдiгiнен және тұқымдасынан өндiрiлетiн шикiзат
Folium Salviae - шалфей жапырағы, Salviae officinаlis - дәрiлiк шалфей, Lamiaceae - ерiнгүлдiлер
Herba Salviae - шалфей шөбi, Salviae officinаlis – дәрiлiк шалфей, Apiаceae - ерiнгүлдiлер
Fructus Salviae - шалфей жемiсi, Salviae officinаlis – дәрiлiк шалфей, Araliaceae - ерiнгүлдiлер
Folium Salviae - шалфей жапырағы, Salviae aethiopis - эфиопия шалфейi, Rosales - раушангүлдiлер
Radix Salviae - шалфей тамыры, Salviae officinаlis - дәрiлiк шалфей, Lamiaceae - ерiнгүлдiлер
Дәрiлiк шалфейдiң морфологиялық сипаттамасы:
Көп жылдық шөптесiн өсiмдiк. Сабағы цилиндр тәрiздi, бұтақталған,жапырақтары жұмыртқа тәрiздi, қарама-қарсы орналасқан, гүлдерi дара, воронкатәрiздi. Жемiсi - тұқым.
жартылай бұталы, сабағы төрт қырлы, жапырақтары ланцет тәрiздi, қарама-қарсы орналасқан, жапырағының шетi жиектелген.Гүлдерi буда тәрiздi, масақты гүл шоғырын түзедi.Жемiсi төрт қырлы жаңғақшадан тұрады.
Екi жылдық шөптесiн өсiмдiк, сабағы бұтақталған, төрт қырлы, жапырақтары жұмыртқа тәрiздi қарама-қарсы орналасқан, шетi тiстi. Гүлшоғыры саусақтәрiзді салалы. Жемiсi- жаңғақш
Бұтақталған кiшкене ағаш, сабағы төрт қырлы, жапырақтары ланцет тәрiздi, қарама-қарсы орналасқан, шетi тегi Гүлшоғыры - шатыршЖемiсi - төрт қырлы жаңғақш
Көпжылдық бұталы өсiмдiк,сабағы төрт қырлы,жапырақтары терiс жұмыртқа тәрiздi,кезектесiп орналасқан,жапырақ шетi тегi Гүлдерi шашақталған.Жемiсi-дәнек.
Дәрiлiк шалфей шикiзатының химиялық құрамы
эфир майы (ментол), витаминдер
эфир майы (тимол), алкалоидтар
эфир майы, иiлiк заттар, флавоноидтар
эфир майы (цинеол), илiк заттар
эфир майы, шырыш және т.б.
Шалфейдiң дәрiлiк қалпының медицинада қолданылуы:
қайнатпа, қантоқтатқыш ретiнде
тұнба, гипертонияда
тұнба, қабынуға қарсы және тамақты, ауыз қуысын шаю үшiн, жоғарғы тыныс жолдары ауруында және көптеген жинақтардың құрамына кiредi
қайнатпа, қабынуға қарсы зат ретiнде
қайнатпа, жинақ ретiнде, қармаушы зат ретiнде
Астра тұқымдастарға тән эфир майлы бездердiң құрылымы қандай
8 жасушадан тұрады, радиалды орналасқан
6 жасушадан тұрады, радиалды орналасқан
12 жасушадан тұрады, радикалды орналасқан
6-8 жасушадан тұрады, 4 қабатты 2 қатарға орналасқан
10-2 жасушадан тұрады, 4 қабатты 2 қатарға орналасқан
Ерiнгүлдiлер тұқымдастарына тән эфир майлы бездердiң құрылымы
8 жасушадан тұрады, радиалды орналасқан
12 жасушадан тұрады, радикалды орналасқан
6-8 жасушадан тұрады, 4 қабатты 2 қатарға орналасқан
4 жасушадан тұрады, радиалды орналасқан
7 жасушадан тұрады, радиалды орналасқан
Найза тәрiздi кесектер, әртурлi ұзындықтағы, қалыңдығы 6 мм-ге дейiн, сыртқы бетi тегiс,көптеген, тiзбектi,жiңiшке, қабырғалармен. Сынығы сыртынан тегiс,iшкi жағы тiкенектi, түсi-сыртынан ашыі сұр, iшi сарғыш қоңыр, иiсi әлсiз, дәмi қатты тұтқырлы. Бұл қабық-
қандыағашты итшомырттың
эвкоммия
қытай корицасы
кәдiмгi еменнiң
кәдiмгi шәңкiштiң
Ащы жусан шөбiн дайындағанда жiберiлетiн қоспа
кәдiмгi жусан
шiлтержапырақты шайқурай
кәдiмгi жұпаргүл
тобылғы
итошаған
Себет тәрiздi гүлшоғырының бөлiктерi және жартылай шарлы пiшiндi себеттер.Себет диаметрi 6-8 мм, барлық шоғырлары түтiкшелi. Гүлтабаны жалаңаш. Гулдерi сары, өзiне тән иiсi бар, дәмi ащы. Бұл гүлдер...
Көк кекiре гүлі
қан-қызыл долана
құмдық салаубас
қарапайым түймешетен
дәрiханалық түймедақ
Жемiстерi-шар тәрiздi, диаметрi 5 мм, қіыртысты, iшiнде 1 қабырғалы тығыз сүйек,жемiстерi-қара, кейде ақ, иiсi әлсiз, дәмi тәттiрек, әлсiз тұтқыр
е итмұрын
қара жидек
қара жемiстi шетен
қарапайым жостер
тiкендi долана
Тамырсабағы цилиндрлi, үстiңгi жағында жарты ай тәрізді дақтар, астында кесiлген тамырларының iздерi. Кесiлгенi түзу емес, поралы, iшiнен түсi сарғыш-қоңыр, кесiлген жерi қызғылт, иiсi өткiр, хош иiстi, дәмi жағымды ащы. Бұл тамырсабақ
жыланды бұрыш
қалың жапырақты бадан
батпақ иiр
кәдiмгi сарытұнғиық
биiк андыз
Бұрышты жалбыздың анатомиялық құрылысы
оксалат кальций друздары
сүт жолдары
секреция шығару жолдары (бездер)
жұмырбасты түктер
цистолиттер
Қос үйлі қалақайдың мезофилiнде не бар ...
оксалат кальций друздары
сүт жолдары
цистолиттер
бездер
гидатодтар
Су буымен айдағанда эмульсия түзетiн өсiмдiк шикiзатындағы эфир майларын фармакопея бойынша анықтау.
I әдiс
II әдiс
I және II әдiс
III әдiс
I және III әдiс
Майлар бұл:
май қышқылдары күрделi эфирi
жоғары молекулалы май қышқылы
жоғары молекулалы,бiр атомды спирттердiң күрделi эфирi
жай эфирлер
азотты қосылыстар
Медицинада майсана майының қолданылуы
тұтқырлы зат ретiнде
қақырық түсiргiш
ауруды басатын зат ретiнде
iш айдайтын
құсық шақыратын зат ретiнде
Тығыздалынған майлар құрамына кiретін май қышқылдары
стеарин
амин
линол
миндаль
олеин
Кеппейтiн майлы майлардың көзi
зығыр тұқымы
күнбағыс тұқымы
күнжут тұқымы
жүгері тұқымы
бадам тұқымы
Кебетiн майлы майлардың негiзгi құрамдас бөлiгi триглицерид қышқылы
стеарин
амин
линол
сiрке
линолен
Майлардың кебуi бойынша типiн анықтау
Кельдаль реакциясы арқылы
қышқылдық саны арқылы
йодты саны арқылы
Балье реакциясына байланысты
жалынның боялуына қарап анықтайды
Қышқылдық санының аналитикалық маңызы
майлы майдың сапасын
майлы майдың кебуiн
триглицерид мөлшерiн
дәмiн
ерiгiштiгiн
Тығыз өсiмдiк майының шикiзат көзi
шоколад ағашы;
қарапайым миндаль;
бiр жылдық күнбағыс;
еуропалық зәйтүн;
жүгерi;
"Линетол" препаратын алу көзі:
ланолиннен;
какао майынан;
спермацеттен;
зығыр майынан;
теңiз орамжапырағынан;
Майлы майдың алынуы;
су буымен айдау;
престеу;
анфлераж;
дистиляция
тұнбаға түсiру
Майлы майлардың сандық анықталу әдiсi
Гинзберг әдiсi;
Сокслет әдiсi;
Стокс әдiсi;
Фишер әдiсi
ГСХ әдiсi
Кеппейтiн майлар:
күнбағыс майы;
жүгері майы;
миндаль майы;
рапс майы;
мақта майы
Майлардың негiзгi химиялық қасиетi
гидролиздену қасиетi;
полимеризация;
тұнба түзу реакциясы;
спиртте еру;
суда еру
Майлы майларға микрохимиялық реакциясының реактивi:
глицерин
хлоралгидрат;
судан III;
Люголя реактивi:
Драгендорф реактивi;
Жартылай кебетiн майлы майлар көзi:
зығыр майы
жүгері майы;
күнбағыс майы;
шабдалы майы:
күнжут майы;
Дәрiлiк өсiмдiк шикiзатындағы эфир майларына гистохимиялық реакция
Люголь ерiтiндiсi
сiлтi ерiтiндiсi
хлоралгидрат ерiтiндiсi
судан III
темiраммоний ашудасы
Дәрiлiк қымыздық жапырақтарындағы эфир майларының локализациясы
бездер
бездер дағы
жиналу орны
секрециялық жасушалар
жолдары
Эфир майлары дегенiмiз
құрамында азоты бар,негiзгi сипаты күрделi,ұшқыш табиғи қоспалар
бiр беткейлi және гемолиттiк белсендiлiгi бар,азотсыз жоғарғы молекулалы табиғи қосылыстар
терпоидтарға жататын, су буымен айдалатын,ұшқыш, хош иiстi табиғи қосылыстар
қою коллоидтi ерiтiндi түзетiн,жоғары молекулалы табиғи қосылыстар
илейтiн қасиеттерi бар,белокпен қосылып ерiмейтiн комплекс түзетiн күрделi табиғи қосылыстар
Эфир майларының физикалық қасиеттерi
суда еритiн, органикалық ерткiштерде жақсы еритiн ұнтақты заттар
суық суда және ыстық суда еритiн, қатты аморфты және органикалық ерiтiндiлерде жақсы еритiн заттектер
су бумен айдағыш қабiлетi бар, сұйық азотты өткiр жалын НСI бар заттектер
суда ерiмейтiн, ұшқыш, хош иiстi сұйықтар, су буымен айдағыш қабiлетi бар, органикалық ерiткiштерде жақсы еридi.
сiлтiмен өте қанық түстi ертiндi беретiн, суда жақсы еритiн кристалды заттар
МФ ХI басылымы бойынша, өсiмдiк шикiзатындағы эфир майының сандық анықтау тәсiлi
титрометрлiк
сығымдау
су буымен айдау
спектрометриялык
хроматографиялық
Өсiмдiктер шикiзатындағы эфир майларын дайындау және кептiру ерекшелiктерi
шикiзаттарды күннiң бiрiншi жартысында құрғақ мезгiлде жинайды да кептiргiштерде тездетiп 50-60^0С кптiредi
кез-келген күнi жинап,жаңа қабаттап жайып, күн кезiнде кептiредi.
шикiзаттарды құрғақ мезгiлде күннiң екiншi жартысында жинайды,содан кейiн жоғарғы температурада кептiредi.
құрғақ мезгiлде жинап,көлеңкеде дегдiтiп, содан кейiн кептiргiште 50-60 0С толыі кептiредi.
күннiң бiрiншi жартысында құрғақ мезгiлде жинап, жаймен 30-40 0С температурада кептiредi.
Өсiмдiктер шикiзатындағы эфир майларының жиналу ерекшелiктерi
торшалар шырынында
сүттiген жолдарында
элементтiң өткiзгiш жүйесiнде
торшалардың аралық қуыстарында
ерекше пайда болатын (жиналатын орын,бездер,каналдар) орындар
Сағақты жапырақтар.Орал сияқты иiлген немесе жұмыртқа тәрiздi түрi бар, сағақсыз орныққан, iрi, терiге ұқсас, жалаң, жиегi тегiс,көптеген бүршiктерi бар, күн көзiнде саңылауланады, түсi жасыл кейде сұрша жасыл балауызды таңдақ,хош иiстi,дәмi тәттiлеу-ащы өсімдік
эвкалипт жапырағы
жалбыз жапырағы
шалфей жапырағы
жусан жапырағы
камелия жапырағы
Жемiстерi ашылмайтын құрғақ жемiс,жарты жемiсi жұмыртқа тәрiздi немесе керi-алмұрт тәрiздi түрi бар.Жемiстiң сыртқы бөлiгi тегiс еме әр жарты жемiстiң әлсiздеу ұзыншақ қабырғалары бар,жемiс ұзындығы 3-5мм, енi 2-3мм.Жемiстер түсi сұрғылт-қоңыр, иiсi хош иiстi,дәмi тәттi.Шикiзаттың атауы .
тмин жемiсi
кориандр жемiсi
анис жемiсi
фенхель жемiсi
арша жемiсi
Кәдiмгi анистiң шикiзатын басқа шикiзаттардан неге бөлек сақтайды
"А" тiзiмiне жатады
құрамында эфир майлары бар
құрамында алкалоидтары бар
құрамында жүрек гликозидтерi бар
"Б" тiзiмiне жатады
