NEW
Font size
WorksheetsVA – топ элементтері.
Total questions: 60
Worksheet time: 30mins
Түссіз, иiссiз, дәмсіз газ-
азот
оттек
сутек
неон
Молекуласында 3 химиялық байланыс болады -
кремний
сутек
азот
күкірт
Кәдiмгi жағдайда азот тек кана литиймен әрекеттесіп түзедi -
Li3N5
Li2N
Li4N
Li3N
Қыздырғанда немесе электр разряды мен әсер еткенде көптеген заттармен реакцияласады , әдетте , тотықтырғыш қасиет көрсетеді (азот электртерiстiлiгi бойынша фтор мен оттектен кейін 3-ші орында), тек фтор және оттек пен әрекеттескенде тотықсыздандырғыш қасиет көрсетеді –
күкірт
оттек
азот
сутек
Азотты аммиак , азот қышқылы және азотты шикізат ретінде колданады -
техникада
топырақ құнарландыру үшін
медицинада
тыңайтқыштарды өндіру үшін
Топырақтағы азотты байланыстырушы бактериялар ( түйнекті бактериялар, азот бактериялары ) тiршiлiгiн жойған соң минералдану нәтижесінде топырақты байытады –
Азотфиксация
сутектермия
этерефикация
биохимия
Жыл сайын жиналатын азоттың салмағы –
20 кг
15 кг
35 кг
25 кг
Жоңышқа егілген әр гектарға жиналатын азот –
150-400 кг
100-400 кг
100-300 кг
250-500 кг
Организмдер тіршілігін жойған соң олардың нәруыздары шіріткіш микроорганизм көмегімен аммиак түзіп ыдырайды –
абиогенез
кальцийтермия
сутектермия
аммонификсация
Аммиак өсімдіктерге ішінара сіңеді және бактериялар оны ішінара нитраттарға айналатын процесс –
Нитрификсация
Азотфиксация
Аммонификсация
Денитрификация
Нитраттардың біраз бөлігін бактериялар қарапайым азотқа
дейін ыдыратады, түзілген азот атмосфераға таралатын процесс –
Азотфиксация
Аммонификсация
Денитрификация
Нитрификсация
Суда өте жақсы еритін, өткір иісі бар, түссіз газ-
аммиак
оттек
сутек
азот
Аммиак молекуласының геометриялық пішіні –
Сызықты
Үшбұрышты жвзықты
Үшбұрышты пирамида
Тетраэдр
Бөлме температурасында 1 л суда еритін аммиак көлемі –
1000л
900л
700л
800л
Ерiтiндi аммиак суы немесе мүсәтір деп аталады-
әк суы
су
аммиак ерітіндісі
азоттың судағы ерітіндісі
Зертханада нені аммоний тұздары мен сiлтiлердiң қоспасын қыздырып алады-
аммиакты
оттекті
суды
азотты
Өндірісте нені алу азот пен сутектің тікелей әрекеттесуіне негізделген-
оттекті
суды
азотты
аммиакты
Аммиак суда ерігенде түзiледi -
күкірт оксиді
азот гидроксиді
аммоний хлориді
Аммоний гидроксидi
Аммиак оттекте жанады :
4NH3 + 3О2 = 2N2 + 6H2О
2NH = N2 + 3H2
N (г)+ 3H2(г) = 2NH3( г )
NH4Cl + NaOН=NH3↑+ NaCl + H2
Аммиак қышқылдармен әрекеттесіп түзеді -
хлорид тұздарын
Аммоний тұздарын
карбонат тұздарын
хлорат тұздарын
Қыздырғанда аммиак жай заттарға ыдырайды :
NH4Cl + NaOН=NH3↑+ NaCl + H2O
N (г)+ 3H2(г) = 2NH3( г )
4NH3 + 3О2 = 2N2 + 6H2О
2NH = N2 + 3H2
Азот қышқылында азоттың валенттілігі –
– VII
– VI
– IV
– V
Азот қышқылында азоттың тотығу дәрежесі -
-3
+3
+5
-5
Зертханада азот қышқылын калий немесе натрий нитратына концентрлi күкірт қышқылымен әсер етiп алады:
4NO2 + 2H2O + O2 = 4HNO
NaNO3 (қ) + H2SO4( конц .) = NaHSO4 + HNO3
4NH3+ 5О2 = 4NO + 6H2O
2NO + O2 = 2NO2
Азот қышқылын өндiрiсте аммиакты ауадағы оттекпен өршіткі қатысында тотықтырып алады-
4NH3+ 5О2 = 4NO + 6H2O
NaNO3 (қ) + H2SO4( конц .) = NaHSO4 + HNO3
2NO + O2 = 2NO2
4NO2 + 2H2O + O2 = 4HNO3
Салқындатқанда NO әрі қарай NO2 гe дейiн тотығады:
4NH3+ 5О2 = 4NO + 6H2O
2NO + O2 = 2NO2
4NO2 + 2H2O + O2 = 4HNO3
NaNO3 (қ) + H2SO4( конц .) = NaHSO4 + HNO3
Түзілген азот ( IV ) оксиді оттектің артық мөлшерiнде суда ерiп,HNO3 түзiледi:
4NH3+ 5О2 = 4NO + 6H2O
Al ( OH )3 + 3HNO3 = Al ( NO3 )3+ 3H2O
4NO2 + 2H2O + O2 = 4HNO3
2НNO3+ CaO = Ca ( NO 3) 2 +H2O
Тұншықтырғыш иісті , түссіз сұйықтық
кремний қышқылы
азот қышқылы
тұз қышқылы
күкірт қышқылы
Ылғалды өте жақсы сiңiредi, буы ауадағы су тамшыларымен қосылып тұман түзетіндіктен, ауада "түтiнденеді", сумен кез келген қатынаста араласады, -41,6 С - та кристалдык күйге көшеді, 82,6 С - та қайнайды –
су
кремний
күкірт қышқылы
азот қышқылы
Азот қышқылының судағы ерітіндісі күшті электролит . Индикаторлардың түсін өзгертеді :
Лакмус - күлгін
Метилоранж - қызыл
Фенолфталеин - көк
Лакмус - сары
Метилоранж - қызыл
Фенолфталеин - түссіз
Лакмус - күлгін
Метилоранж - қызыл
Фенолфталеин - түссіз
Лакмус - қызыл Метилоранж - күлгiн Фенолфталеин - түссіз
Негiздiк және екідайлы оксидтермен әрекеттеседі :
2НNO3+ CaO = Ca ( NO 3) 2 +H2O
Al ( OH )3 + 3HNO3 = Al ( NO3 )3+ 3H2O
Na2CO2 + 2HNO3= 2NaNO3+ H2O + CO2
4HNO3→ 2H2O + 4NO2 ↑ + О2
Негiздермен әрекеттеседі :
Al ( OH )3 + 3HNO3 = Al ( NO3 )3+ 3H2O
2НNO3+ CaO = Ca ( NO 3) 2 +H2O
Na2CO2 + 2HNO3= 2NaNO3+ H2O + CO
4HNO3→ 2H2O + 4NO2 ↑ + О2
Әлсіз және ұшқыш қышқылдардың тұздарымен әрекеттеседi :
2НNO3+ CaO = Ca ( NO 3) 2 +H2O
Al ( OH )3 + 3HNO3 = Al ( NO3 )3+ 3H2O
Na2CO2 + 2HNO3= 2NaNO3+ H2O + CO
: 4HNO3→ 2H2O + 4NO2 ↑ + О2
Азот қышқылы тұрақсыз , жарық және температура әсерiнен айырылады:
4HNO3→ 2H2O + 4NO2 ↑ + О2↑
Me + HNO3 → тұз + су + HNO3
NH4NO3=N2O+2H2O
Na2CO2 + 2HNO3= 2NaNO3+ H2O + CO2
Жануар және өсiмдiк ұлпалары сарғаяды -
кремний қышқылының әсеріне
күкірт қышқылының әсеріне
тұздың әсерінен
азот қышқылының әсерінен
Металдардың азот қышқылымен әрекеттесуі келесі сызбанұсқа бойынша жүреді :
Me + HNO3 → тұз + су + HNO3
Me + HNO3 → газ + су + HNO3
Me + HNO3 → қышқыл + су + HNO3
Me + HNO3 → оксид + су + HNO3
қатты, суда жақсы еритін кристалды заттар-
негіздер
сульфаттар
нитраттар
газдар
Нитраттар -
күшті тотықтырғыштар
әлсіз тотықтырғыштар
күшті тотықсыздандырғыштар
дұрыс жауап жоқ
Аммоний нитратының ерекшелігі қыздырғанда қатты қалмай ыдырайды:
NH4NO3=N2O+2H2
NH4NO3=N2+2H2O
NH4NO3=N2O+2H2O
NH4NO3=N2+2H2
Фосфорды 1669 жылы ашқан –
Марокко
Менделеев
Алексеев
– Х.Бранд
Фосфор –
ауа
газ
сұйық
қатты зат
Фосфордың аллотропиялық түр өзгерiстерi:
ақ, қызыл, қара және т.б
көк
сары
ромб
Фосфор атомдары түзетін байланыс –
иондық
сутектік
металдық
үш коваленттік байланыс
Жер қыртысындағы фосфор массасы -
2 %
1 %
0,07-0,09 %
0,08-0,09 %
Фосфордың манызды табиғи минералдары -
фосфориттер мен апатиттер
нитраттар
карбонаттар
магнезум
Фосфордың ірі кен орындары –
Аят және Лисаковск темір кен орындары
Қазығұрт
Сарыағаш
Кентау
Грек тілінен аударғанда фосфор –
көгілдір
қараю
жану
жарықтасушы деген мағына бiлдiредi
Аздап қыздырғанда немесе үйкелiске түскенде фосфор тұтанып жанады, нәтижесiнде фосфор ( V ) оксидітүзiледi-
Ca3( PO4) 2 + 3H2SO4 = 3CaSO4+2H3PO4
P2O + 3H2O = 2H3PO4
4P + 5O° = 2P2О5
дұрыс жауап жоқ
Фосфор қыздырғанда металдармен әрекеттесiп , түзеді –
фосфориттер
карбонаттар
нитраттар
оксидтер
Фосфордың сутекті қосылысы –
магнезум
фосфин
апатит
теллур
түссіз, ауада өздігінен тұтанатын, шiрiген балық иiстi, улы зат-
магнезум
карбамид
апатит
фосфин
Қызыл фосфор –
сіріңке өндірісінің шикізаты
сұйық зат
газ
өрт сөндіруші
Ортофосфор қышқылы -
қызыл қатты зат
түссіз кристалдық зат
газ
сұйық
үшнегiздi қышқыл, орта дәрежелi электролит-
тұз қышқылы
Фосфор қышқылы
күкірт қышқылы
кремний қышқылы
Фосфор қышқылын (көбінесе ортофосфор сезiндегi "орто" жұрнағы түсiп қалады) фосфор (V) оксидінен алады:
P2O + 3H2O = 2H3PO3
P2O + 3H2O = 2H2PO4
P2O + 3H2O = 2H4 PO4
P2O + 3H2O = 2H3PO4
Кальций фосфатына күкірт қышқылымен әсер етiп алады:
Ca3( PO4) 2 + 3H2SO4 = 3CaSO4+2H3PO4
P2O + 3H2O = 2H PO4
Na2HPO4 + NaOH = Na3PO4 + H2O
3NaH2PO 4 = Na3PO 4 + 2H3PO4
Үш түрлі тұз түзеді:
қышқыл тұздар-дигидрофосфаттар және гидрофосфаттар, орта тұздар-фосфаттар
сілті қышқылдар
оксид, тұз, қышқылдық
барлығыда дұрыс
Тамақ өнеркәсібінде алкогольсіз сусындарға қосады –
Фосфор қышқылы
Кремний қышқылы
Көмір қышқылы
Тұз қышқылы
Қышқыл тұздар-
дигидрофосфаттардың көбі суда жақсы ериді
қышқыл тұздар-дигидрофосфаттар және гидрофосфаттар, орта тұздар-фосфаттар
Кальций фосфатына күкірт қышқылымен әсер етiп алады
Микроэлементтер -
Сiлтiлiк металдар мен аммоний гидрофосфат тарынан баска гидрофосфаттар суда аз ериді ( мысалы, СаНРО4), яғни фосфаттар мен дигидрофосфаттардың аралығындағы орындалады-
Дұрыс жауап жоқ
Негіз тұздар
Қышқыл тұздар
Сілті тұздар
