NEW
Font size
WorksheetsГАЛОГЕНАЛКАНДАР
Total questions: 55
Worksheet time: 28mins
Алкандарды аллилді хлорлау жүзеге асырылады:
жоғары температурада (400—500°С) газ фазасында
жоғары температурада (400—600°С) газ фазасында
жоғары температурада (300—400°С) газ фазасында
жоғары температурада (100°С) газ фазасында
Алкандарды галогендеуді жалпы түрде мына теңдеумен жазуға болады:
RCl+KBr=RBr+KCl
RH+HaI =RhaI+HHaI
RI+KCl=RCl+KI
RI+KCl=RCl
Хлорсутек пропиленге-
Марковников ережесіне сай қосылады
Алексеев ережесіне сай қосылады
Марковников ережесіне сай қосылады
Больцман ережесіне сай қосылады
Галоген көмірсутектегі жеңілдеу галогеннің ауырлау галогенмен алмасуы:
RI+KCl=RCl+KI
RI+KCl=RCl
RH+HaI =RhaI+HHaI
RCl+KBr=RBr+KC
Ауырлау галогеннің жеңілдеу галогенмен алмасуы:
RI+KCl=RCl+KI
RCl+KBr=RBr+KCl
RH+HaI =RhaI+HHaI
RH+HaI =RhaI
Фреондар жасалады:
калий йодид3нен
тетрахлорметаннан
бромнан
фтордан
Суытқыш сұйықтықтар:
халькогендер
галогендер
фреондар
инертті газдар
Винилиденхлорид және винилхлорид поливинилхлорид (ПВХ) алу үшін пайдаланылады:
оксидтер
халькогендер
инертті газдар
галогеналкандар
Цилиндрлерге сынап оксидтері тұрып қалмас үшін бензинге қосады:
дихлорэтан
трихлорметан
тетрахлорметан
бромид
Өрт сөндіргіштерді толтырады:
хихлорметан
бромхлорметан және бромфторметанмен
трихлорметан
тетрахлорметан
Анестезия үшін қолданылатын, ингаляциялық наркозда пайдаланылатын, тез сұйыққа айналатын газ:
калий йодид
фторид
этилхлорид
бромид
Салыстырмалы түрде уыттылығы төмен, наркоз үшін қолданылған:
тетрахлорметан
дихлопметан
хлорметан
хлороформ (CHCl3 )
Артық мөлшері тыныс алуды тоқтатады:
хлороформ
дихлорметан
тетрахлорметан
хлорметан
Сыртқа пайдаланылатын дәрі немесе жақпамай ретінде қолданылатын антисептикалық зат:
хлорметан
йодоформ (CHI3)
дихлорметан
трихлорметан
Наркоз үшін пайдаланылатын, күшті есірткі зат:
йодоформ (CHI )
трихлорэтилен (ClCH=CCl )
фторотан (CF — CHBr(Cl))
тетрафторэтилен (F C=CF )
Қысқа мерзімді наркоз беру үшін қолданылады:
тетрафторэтилен (F C=CF )
йодоформ (CHI )
фторотан (CF — CHBr(Cl))
трихлорэтилен (ClCH=CCl )
Тефлонды полимерлеуде қолданылады:
тетрафторэтилен (F C=CF )
трихлорэтилен (ClCH=CCl )
фторотан (CF — CHBr(Cl))
йодоформ (CHI )
Медициналық техникалық бұйымдар жасалады:
темір
тефлон
перфторан
нонан
Адам қанды көп жоғалтқанда қолданылатын көгілдір қан:
тефлон
артерия
перфторан
қызыл
Озонның табиғи ыдырауын тездетеді:
йод радикалы
фтор радикалы
бром радикалы
хлор радикалы
Фторхлоркөміртектер теріс әсерлері ең көп заттардың қатарына кіреді:
фреондар
нафталин
аммоний
бензол
Түссіз, суда ерімейтін, жанбайтын, эфирдің иісіндей иісі бар газ-
аммоний хлоридіне
фреондарға тән
нафталинге
хлорметанға
Тоңазытқыштар үшін, ауаны салқындататын қондырғыларда пайдаланады:
бензол
антифриз
фреондар
нафталин
Біздің ғаламшарымызға қауіп төндіріп отырған “озон ойығының” пайда болуына бірден-бір себепкер — фреондар деп шешті:
Григорий
Хук
Менделеев
Ш. Роуланд (АҚШ), М. Молина (АҚШ), П. Крутцен (ГФР) 1974 ж
Ш. Роуланд (АҚШ), М. Молина (АҚШ), П. Крутцен (ГФР) атмосфералық химия саласында ашқан жаңалығы:
фреондарды қолданған соң атмосфераның жоғары қабатына еніп, жарықтың әсерінен хлордың бос атомдарына ыдырайды
“Озон қабатын бүлдіретін заттарды азайту туралы Монреаль протоколы”
Біздің ғаламшарымызға қауіп төндіріп отырған “озон ойығының” пайда болуына бірден-бір себепкер — фреондар
Электрондық құрылысы бірдей бөлшектерге ыдырау
Ш. Роуланд (АҚШ), М. Молина (АҚШ), П. Крутцен (ГФР) Нобель сыйлығына ие болды:
1996 ж
1995 ж
1994 ж
1991 ж
1987 ж. БҰҰ-ның қоршаған ортаны қорғау бағдарламасы бойынша күшіне енді:
Электрондық құрылысы бірдей бөлшектерге ыдырау
түссіз, суда ерімейтін, жанбайтын, эфирдің иісіндей иісі бар газ
“Озон қабатын бүлдіретін заттарды азайту туралы Монреаль протоколы”
фреондарды қолданған соң атмосфераның жоғары қабатына еніп, жарықтың әсерінен хлордың бос атомдарына ыдырайды
Озон қабатын бүлдіретін заттарды азайту туралы Монреаль протоколына” 2001 жылға дейін қол қойды:
әлемнің 60 елі
әлемнің 50 елі
әлемнің 40 елі
әлемнің 70 елі
Электрондық құрылысы бірдей бөлшектерге ыдырау:
гетереолиттік ыдырау
гомолиттік ыдырау
гомогенді
гетерогенді
Бір немесе одан да көп жұпсыз (дара) электрондары бар бөлшектер:
протондар
молекулалар
атомдар
бос радикалдар
Электрондық құрылысы әртүрлі бөлшектердің түзілуі:
гомолиттік ыдырау
гетеролиттік ыдырау
гомолог
молекула
А бөлшегі аталады:
электрофил (E1 )
гомолог
атом
ион
Электрофилдерге мысал бола алады:
тұздар
оксидтер
қышқылдар
Н , Cl , NO , SO , C (карбкатион)
Электрофилге (E1 ) тән:
қышқыл қалдығы
атом
электрон тапшылығы
молекула
В- бөлшегі аталады:
ион
молекула
атом
нуклеофил (Nu)
В- бөлшегіне тән: бөлшектердің электрон тығыздығы жоғары 37. В- бөлшектерге мысал бола алады:
катион
Н , ОН , Cl , RO , RCOO , C (карбанион)
заряд
электрон
Құрылысы қарапайым, бос радикалдар:
электрофилдер мен нуклеофилдерді реагенттер
молекула
нуклон
нейтрон
Күрделі молекулалармен әрекеттесетін немесе оларға шабуыл жасайтындар:
сульфаттар
субстраттар
иондар
атомдар
Көмірсутектің галогентуындыларына тән:
бимолекулалық нуклеофилді орынбасу реакциясы
полимерлену
нуклеофилді орынбасу (SN) және бөлшектену (элимирлену, Е) реакциялары
гидрлену
Екіншілік және біріншілік алкил галогенидтермен жүреді:
полимерлену
кететін топ немесе нуклеофаг
нуклеофилді орынбасу (SN) және бөлшектену (элимирлену, Е) реакциялары
бимолекулалық нуклеофилді орынбасу реакциясы
S реакциялары бір мезетте жүретін процестер:
нуклеофил
қосылу
полимерлену
айырылу
Субстрат молекуласынан бөлініп кететін ион:
катион
кететін топ немесе нуклеофаг
анион
нуклон
Ағылшын химигі К. Ингольданың ұсынысымен сипатталған реакция механизмі S деп белгіленді. S әрпі орынбасу, N — нуклеофильді орынбасу, 2 саны бимолекулалық реакция дегенді білдіреді яғни процеске-
реагент қатыспайды
бір реагент қатысады
үш реагент қатысады )
екі реагент қатысады (галогеналкан және нуклеофил)
Үшіншілік алкилгалогенидтердің нуклеофилді орынбасуы жүреді:
мономолекулалық нуклеофилді орынбасу механизмі бойынша S
мономолекулалық нуклеофилді орынбасу механизмі бойынша Sn
мономолекулалық нуклеофилді орынбасу механизмі бойынша Sn2
мономолекулалық нуклеофилді орынбасу механизмі
бойынша Sn1
SN1 реакцияның жылдамдығы:
15-ке тең
галогеналкилдердің металмен әрекеттесуі нәтижесінде, екі еселенген көміртек атомдары бар алкандар түзілуі
субстраттың концентрациясына тәуелді және нуклеофил концентрациясына тәуелді
субстраттың концентрациясына тәуелді және нуклеофил концентрациясына тәуелді емес
реакция нәтижесінде субстрат молекуласынан сутек және галоген атомдары бөлініп кететін реакция-
гидрлену
галогендеу реакциясы
Дегидрогалогендену реакциясы
гидратациялану
Элимирлену реакциясы:
галогендеу
атомдарды немесе атомдар тобын бөлу, бөлшектену,дегидрогалогендеу
бромдау
хлорлау
Алкилгалогенидтердің элимирлену реакциялары нәтижесінде түзіледі:
сутек
алкендер және галогенсутектер
инертті газдар
халькогендер
галогеналкилдердің металмен әрекеттесуі
нәтижесінде, екі еселенген көміртек атомдары бар алкандар
түзілуі-
Вюрц реакциясы
марковников ережесі
Хунд заңы
Остин заңы
Дегидрогалогендену реакциясының негізгі өнімін болжағанда сүйенеді:
Зайцев ережесіне (1875 ж.)
Остин заңы
больцман заңы
Хунд ережесі
Галогеналкандардың элиминдену реакциялары жүзеге асады:
мономолекулалық (Е1) және бимолекулалық (Е2) механизмдермен
галогендермен
инертті газдармен
оттекпен
E1 механизмі (мономолекулалық элиминдену):
екіншілік галогеналкандарда оңай жүзеге асады
үшіншілік галогеналкандарда оңай жүзеге асады
біріншілік галогеналкандарда оңай жүзеге асады
галогендерде
E2 механизмі (бимолекулалық элиминдену):
полимерлену
оттек газы
үшіншілік галогеналкандарда оңай жүзеге асады
біріншілік галогеналкандарда оңай жүзеге асады
теріс зарядты бөлінбеген электрон жұбы бар бөлшек нуклеофил рөлінде емес, негіз рөлін атқарады да β-көміртек атомындағы сутекке шабуыл жасайды-
Е4 механизмі артықшылығы
Е1 механизмі артықшылығы
Е3 механизмі артықшылығы
Е2 механизмі артықшылығы
Е2 типті бөліну реакциялары нәтижелерінде түзіледі:
ІІ типті алкадиен
ІІ типті алкин
ІІ типті алкан
ІІ типті алкен
