NEW
Font size
WorksheetsХимия ркашка
Total questions: 68
Worksheet time: 34mins
Қоршаған ортамен зат және энергия алмасу мүмкін болатын термолинамикалық жүйені
атаңдар:
ашық жүйе.
Хз
хз
хз
Гидрокарбонатты буферлік ерітіндіге аздаған мөлшерде НСІ қосқан кезде онымен
әрекеттеседі:
хз
хз
гидрокорбанат иондары (HCO₃⁻) реакцияға кіріседі. НCl қосылған кезде HCl-дің артық сутек иондары HCO₃⁻-пен әрекеттесіп, карбон қышқылын (H₂CO₃) түзеді:
HCO3− + H+→H2CO3HCO₃⁻ + H+
Бұл процесс рН-ны тұрақты ұстап тұруға көмектеседі.
хз
Төменде келтірілген буфер ерітінділерінің қайсысы қанның буферлік жүйесін құрайды?
хз
гидрокарбонат буферлік жүйесі (HCO₃⁻/H₂CO₃) және протеиндік буферлік жүйе (ақуыздар). Қанның буферлік жүйелері негізінен осы жүйелерден тұрады
хз
хз
Адам организмінде кездеспейтін буферлік жүйе:
Хз
хз
аммоний/аммоний гидроксиді (NH₄⁺/NH₃) буферлік жүйесі. Аммоний буферлік жүйесі адам организмінде маңызды емес, ал басқа буферлік жүйелер, мысалы, гидрокарбонат және фосфат, кездеседі.
хз
Өзінің рН-ын оған аздаған мөлшерде қышқыл немесе сілті құйғанда біршама
өзгертпейтін ерітінді:
Хз
бұл буферлік ерітінді. Буферлік ерітінділер рН өзгерісіне төзімді, өйткені олар қышқылдар мен сілтілердің әсеріне қарсы тұра алады.
хз
хз
Буферлік қасиет танытатын қышқылдық-негіздік жұптар
бұл қышқыл мен оның тұзы (немесе сілті), яғни қышқыл мен сілті арасындағы тепе-теңдікті сақтайтын жұптар. Мысалы:
Ацетат/сірке қышқылы (CH₃COO⁻/CH₃COOH)
Гидрокарбонат/карбон қышқылы (HCO₃⁻/H₂CO₃)
Фосфат/фосфор қышқылы (H₂PO₄⁻/H₃PO₄)
хз
хз
хз
Электролиттің осмостық қысымы молярлық концентрациялары бірдей болғанда
бейэлектролиттің осмостық қысымынан жоғары, себебі:
Хз
хз
хз
электролиттер диссоциацияланады, яғни олар судағы ерітіндіде иондарға бөлінеді. Мысалы, натрий хлориді NaCl суда Na⁺ және Cl⁻ иондарына бөлінеді, осылайша электролиттің концентрациясы екі есе артқанда, осмостық қысымы да артады, сондықтан оның осмостық қысымы бейэлектролиттің осмостық қысымынан жоғары болады.
Қанның сывороткасына қатысты физиологиялық ерітінді ..... болып табылады:
изотонды ерітінді болып табылады. Изотонды ерітінділер жасушалардың ішіндегі осмостық қысыммен бірдей, сондықтан олар клеткаларға зиян келтірмей, теңгерімді сақтайды.
Хз
хз
хз
Тоғыз пайыздық натрий хлоридінің ерітіндісіне батырылған
эритроциттер .... ұшырайды:
Хз
гипертониялық жағдайда болады, сондықтан олар жүрек жымырылып (гемолиз) ұшырайды. Бұл жағдайда натрий хлоридінің концентрациясы клетканың ішіндегі концентрациядан жоғары, сондықтан су клеткадан сыртқа шығады.
хз
хз
. Қандай ерітінділерді изотонды дейді?
Хз
хз
бұл осмостық қысымы мен сұйықтықтағы концентрациясы клеткалардың ішіндегі сұйықтықпен бірдей (жасушалар мен ерітінді арасындағы осмостық қысым тең). Мысал ретінде физиологиялық ерітінділер, мысалы, 0,9% натрий хлоридінің ерітіндісі.
хз
Ерітіндінің қайнау температурасының жоғарылауы және қату температурасының
төмендеуі еріткішпен салыстырғанда пропорционал:
хз
ерітуші заттың мольдік концентрациясына. Яғни, еріген заттың концентрациясы артқан сайын, қайнау температурасы көтеріледі және қату температурасы төмендейді.
хз
хз
Таза еріткішпен салыстырғанда ерітінді бетіндегі қаныққан бу қысымының
салыстырмалы төмендеуі еріген заттың мольдік үлесіне тең». Бұл -:
хз
хз
Рауль заңы
хз
Таулы аймақта жүргенде адамда гипоксия көріністері байқалуы мүмкін. Мұндай
симптомдардың пайда болуына қандай фактордың әсері бар:
Атмосфералық қысымның төмендеуі. Биіктік артқан сайын ауадағы оттегінің парциалды қысымы төмендейді, бұл қандағы оттегінің мөлшерінің азаюына (гипоксияға) әкеледі.
хз
хз
хз
Осмос дегеніміз мына үдеріс:
Хз
хз
бұл ерітінділер арасындағы концентрация айырмасының әсерінен судың еріткіштің жартылай өткізгіш мембрана арқылы қозғалысы. Яғни, су молекулалары төмен концентрациядан жоғары концентрацияға қарай өтеді, бұл процесс осмостық қысыммен байланысты.
хз
Газдың сұйықтықта ерігіштігі тәуелді болып келеді:
1. газдың сұйықтық арқылы өту жылдамдығына
2. температураға
3. қысымға
4. газдың табиғатына
5. еріткіштің табиғатына
хз
хз
1) газдың сұйықтық арқылы өту жылдамдығына. Қате, ерігіштікке бұл фактор тікелей әсер етпейді.
2) температураға. Дұрыс. Температура артқан сайын газдардың ерігіштігі азаяды.
3) қысымға. Дұрыс. Қысым артқан сайын газдың сұйықтықта ерігіштігі артады (Генри заңы бойынша).
4) газдың табиғатына. Дұрыс. Әрбір газдың сұйықтықтағы ерігіштігі оның физикалық қасиеттеріне байланысты.
5) еріткіштің табиғатына. Дұрыс. Газдың ерігіштігі еріткіштің химиялық қасиеттеріне де байланысты (мысалы, су немесе органикалық еріткіштер).
хз
Егер жпсуша оның ішіндегі ерітіндіге қарағанда концентрациясы жоғарырақ ерітіндіге
батырылса, онда су протоплазма қабынан сыртқа шығады да, ол жиырылады (бүріседі).
Бұл құбылыстың аталуы
плазмолиз
хз
хз
хз
Қышқыл ерітіндіде:
хз
хз
Сутек иондарының концентрациясы жоғары болады.
рН < 7.
хз
Гипотонды ерітіндіде эритроцит үшін төмендегі құбылыс байқалады:
Хз
хз
гемолиз (жарылу). Гипотонды ерітіндіде сыртқы ортадағы осмостық қысымның төмендігіне байланысты су эритроциттерге көп мөлшерде енеді, нәтижесінде олар ісініп, жарылуы мүмкін.
хз
КОН ерітіндісіне біртіндеп HCl ерітіндісінің артық мөлшері қосылды. Қосылған HCl
ерітіндісінің көлеміне байланысты рН-тың біртіндеп мүмкін өзгеру аралығын
көрсетіңдер.
Хз
хз
хз
рН мәні келесі диапазонда өзгереді: Бастапқыда, КОН — күшті сілті болғандықтан, рН жоғары болады (≈12-14). HCl қосылған сайын рН төмендей бастайды. Қосылған HCl мөлшері артық болғанда рН төмендейді және рН ≈1-2 аралығына жетуі мүмкін, өйткені HCl — күшті қышқыл.
Молярлық концентрациясы 0,1 моль/л NaOH ертіндісін үшін рН мәні неге тең?
NaOH — күшті негіз, ол толықтай диссоциацияланады, сондықтан:
[OH−]=0,1 моль/л
Ал сутектік көрсеткіш рН мына формуламен анықталады:
pOH=−log[OH−]=−log(0,1)=1
Енді:
pH=14−pOH=14−1=13
Сондықтан, рН ≈ 13.
хз
хз
хз
Рауль заңынан шығатын салға сәйкес ерітіндінің қайнау температурасының еріткіштің
қайнау температурасымен салыстырғанда жоғарылауы:
хз
хз
хз
бұл қайнау температурасының көтерілгені (boiling point elevation) деп аталады. Бұл заң бойынша, ерітіндідегі еріген заттың мольдік үлесі артқан сайын, ерітіндінің қайнау температурасы да көтеріледі.
Таза су мен бейтарап орталар үшін 25°С-та:
pH=7
Бұл жағдайда сутек иондарының концентрациясы [H⁺] және гидроксид иондарының концентрациясы [OH⁻] бірдей, яғни [H+]=[OH−]=10 −7 моль/л
хз
хз
Хз
Сутектік көрсеткіш – рН дегеніміз не?
ерітіндідегі сутек иондарының (H+) концентрациясын логарифмдік түрде көрсететін шама. Ол былай анықталады:
pH=−log[H+]
Мұнда [H⁺] — ерітіндідегі сутек иондарының концентрациясы (моль/л).
хз
хз
хз
Қалыпты жағдайда қан сарысуының рН = 7,40±0,05. Ортаның реакциясы:
Хз
хз
ортаның реакциясы әлсіз сілтілі болып табылады, себебі рН 7,0-ден жоғары.
хз
Ацидоз кезінде:
Хз
хз
хз
қанның рН мәні қалыптыдан төмен, яғни рН < 7,35. Бұл жағдай қышқылдық артуымен сипатталады.
Алкалоз кезінде:
хз
хз
қанның рН мәні қалыптыдан жоғары, яғни рН > 7,45. Бұл жағдай сілтілік артуымен сипатталады.
хз
Ферменттің нәруыздық табиғатының тура дәлелі болып табылады:
хз
ферменттерді денатурация арқылы олардың белсенділігін жою. Мысалы, жоғары температура әсерінен ферменттің құрылымы бұзылады (денатурацияланады), ал бұл ферменттік белсенділіктің жоғалуына әкеледі. Бұл олардың нәруыздық табиғатының дәлелі болып табылады.
Хз
Хз
Сн+·Сон- тұрақтысы былайша аталады:
хз
хз
Бұл иондық көбейтінді деп аталады. Ол судың диссоциация тұрақтысын білдіреді және былай жазылады
Kw=[H+][OH−]=10 −14 моль2/л2 (25∘C)
хз
Гипертонды ерітінділердің медицинада қолданылуы
хз
Жергілікті тіндердің ісінуін азайту үшін (осмостық әсер арқылы).
Іріңді жараларды тазалау үшін.
Сұйықтықтың артық мөлшерін сору үшін.
хз
хз
Фермент:
1. реакцияны тездетеді 2. субстратпен қайтымсыз қосылады
3. реакция аяғында сол күйінде және сол мөлшерде табылады
4. тепе-теңдік күйді өзгертпейді
5. көптеген басқа қосылыстар болғанда өзінің субстратын таниды
хз
хз
1) реакцияны тездетеді. Дұрыс. Ферменттер реакцияның жылдамдығын арттырады.
2) субстратпен қайтымсыз қосылады. Қате. Фермент субстратпен қайтымды байланысқа түседі.
3) реакция аяғында сол күйінде және сол мөлшерде табылады. Дұрыс. Фермент реакциядан өзгеріссіз шығады және бірнеше рет пайдаланылуы мүмкін.
4) тепе-теңдік күйді өзгертпейді. Дұрыс. Фермент реакция жылдамдығын арттырса да, тепе-теңдікті өзгертпейді, тек оған тез жетуге көмектеседі.
5) көптеген басқа қосылыстар болғанда өзінің субстратын таниды. Дұрыс. Ферменттер жоғары таңдаулы, яғни өздерінің нақты субстратын таниды.
хз
Дұрыс тұжырымдаманы көрсетіңдер: «Катализатор - бұл…»:
хз
хз
Катализатор — бұл реакцияның жылдамдығын өзгертетін, бірақ өзі реакциядан өзгеріссіз шығатын зат».
хз
Катализатордың әсері
Хз
хз
ол реакцияның активтену энергиясын төмендетеді, бірақ реакцияның соңғы нәтижесіне әсер етпейді. Катализатор реакция жылдамдығын арттырады, бірақ өзі реакциядан өзгеріссіз шығады.
хз
Реакция жылдамдығының кең аймақта температураға тәуелдігін сипаттайды
хз
хз
хз
Аррениус теңдеуі. Бұл теңдеу температураның өзгеруіне байланысты реакцияның жылдамдық константасының қалай өзгеретінін көрсетеді:
Химиялық кинетиканың зерделейтін мәселелері
Химиялық реакциялардың жылдамдығы.Температураның, қысымның, концентрацияның және катализаторлардың реакция жылдамдығына әсері.Механизмдерді анықтау, яғни реакцияның қандай аралық кезеңдермен жүретінін зерттеу.Тепе-теңдікке жету уақытын болжау.
хз
хз
хз
5.Катализатор қатысында өзгермейді
Қате. Катализатор реакцияның жылдамдығын өзгертеді, көбінесе оны жылдамдатады, себебі ол активтену энергиясын төмендетеді.
Хз
хз
хз
3. Бастапқы зат концентрациясының төмендеуі бойынша есептеледі.
хз
хз
Дұрыс. Реакция жылдамдығы бастапқы заттардың концентрациясының уақыт бойынша төмендеу жылдамдығын көрсетеді.
Хз
Реакция өнімі концентрациясының өсуі бойынша есептелед
хз
хз
хз
Дұрыс. Реакция жылдамдығын өнімнің концентрациясының өсуі арқылы да есептеуге болады.
Фазаларының арасында бөліну беттері болатын, қасиеттері жағынан ерекшеленетін бір
немесе бірнеше фазадан тұратын термодинамикалық жүйенің аталуы
хз
хз
бұл гетерогенді жүйе деп аталады.
хз
Термодинамикалық жүйе дегеніміз:
хз
хз
бұл сыртқы ортадан белгілі бір шекаралармен бөлінген жүйе, оның ішінде заттар мен энергияның физикалық және химиялық процестері орын алады.
Хз
Тек қана оң шама бола алады
Дұрыс. Химиялық реакцияның жылдамдығы ешқашан теріс болмайды.
хз
хз
хз
Термодинамикалық жүйеге қатысты термодинамиканың бірінші заңы (энергияның
сақталу заңы) келесідей формулаға ие болуы тиіс:
хз
хз
хз
ΔU=Q−W
Мұнда:
ΔU — ішкі энергияның өзгерісі;
Q — жүйеге берілетін жылу мөлшері;
W — жүйе жасаған жұмыс.
Химиялық реакцияның жылдамдығы:
1. Оң және теріс мәндерге ие болады.
хз
Оң және теріс мәндерге ие болады. Қате. Реакция жылдамдығы тек оң мәнге ие болады, өйткені ол уақыт бірлігінде концентрацияның өзгеруін көрсетеді.
хз
хз
Гемолиз дегеніміз бұл
Хз
хз
хз
Гемолиз — бұл эритроциттердің (қызыл қан жасушаларының) жарылуы, нәтижесінде олардың ішіндегі гемоглобин сыртқы ортаға шығады. Бұл процесс гипотонды ерітінділерде немесе химиялық және механикалық факторлардың әсерінен болуы мүмкін.
Егер жүйедегі қысымды 3 есе төмендетсе, онда мына тура реакцияның жылдамдығы
қалай өзгереді:
2СО(г) + O2(г) ↔ 2СO2(г):
Хз
тура реакцияның жылдамдығы азаяды. Берілген реакцияда газ тәрізді реагенттер саны (3 моль) өнімдер санынан (2 моль) көп, сондықтан қысым төмендегенде тура реакция баяулайды, өйткені реакция кері бағытта жүруге бейім болады.
хз
хз
Параллель (бәсекелі) реакциялар дегеніміз:
хз
хз
бұл бірдей бастапқы заттар қатысуымен бір уақытта бірнеше түрлі өнімдерге айналатын реакциялар. Бұл реакциялар бір-бірімен бәсекелеседі, және олардың жылдамдықтары әртүрлі болуы мүмкін
хз
Оқшауланған термодинамикалық жүйенің сыртқы ортамен қандай байланысы бар?
Хз
Cыртқы ортамен ешқандай заттық және энергия алмасуына қатыспайды. Мұндай жүйе сыртқы ортамен толықтай оқшауланған.
хз
хз
Химиялық кинетиканың зерделемейтін мәселелер
Химиялық реакция кезінде бөлінетін немесе сіңірілетін жылу мөлшерін (бұл термохимия зерттейді).
Реакцияның термодинамикалық тұрақтылығын (бұл термодинамика саласы).
Реакцияның тепе-теңдік жағдайын (бұл химиялық тепе-теңдік саласы).
Химиялық кинетика негізінен реакция жылдамдығын және оған әсер ететін факторларды (температура, концентрация, катализаторлар) зерттейді.
хз
хз
хз
Термодинамиканың екінші заңына сәйкес, оқшауланған жүйелерде жүретін үдерістер
кезінде өседі:
хз
хз
энтропия өседі. Энтропия — жүйенің ретсіздік дәрежесін көрсететін шама.
Хз
Тура реакцияның 2NО + О2 ↔ 2NO2 жылдамдығын мына теңдеумен есептеуге болады:
хз
хз
v=k[NO]2[O2]
Мұнда:
v — реакция жылдамдығы;
k — жылдамдық константасы;
[NO] және [O2] — реагенттердің концентрациялары.
хз
Өздігінен жүретін үдерістер әрқашан мына бағытта жүреді:
әрқашан энтропияның артуы бағытында жүреді. Бұл екінші заңға сәйкес жүйедегі немесе жалпы қоршаған ортадағы энтропияның өсуімен сипатталады.
Хз
хз
хз
Мына қатарда газ → сұйықтық → кристалл агрегаттық күй өзгергенде энтропия:
Энтропия төмендейді. Себебі энтропия — жүйедегі ретсіздіктің дәрежесі, ал газдың энтропиясы ең жоғары, ал кристалдардың энтропиясы ең төмен.
хз
хз
хз
Стандартты жағдайда жай заттардан 1 моль күрделі заттың түзілуі кезіндегі бөлінетін
немесе сіңірілетін жылудың мөлшері былайша аталады:
бұл түзілу энтальпиясы деп аталады.
хз
хз
хз
Су мұзға тұрақты 0°С температурада айналады. Бұл кезде энергия сіңіріле ме, әлде
бөліне ме?
хз
хз
Энергия бөліне бастайды. Бұл құбылыс кезінде жылу сыртқы ортаға беріледі, себебі сұйық судың қатты күйге (мұз) айналуы экзотермиялық процесс.
хз
Газ тәріздес фазада тұрақты қысым мен температурада химиялық реакция үшін G > O.
Бұл реакция өз бетімен қай бағытта жүреді:
хз
хз
Хз
Егер ΔG > 0 болса, химиялық реакция өздігінен жүрмейді және тепе-теңдік күйі өнімдерден реактивтерге қарай ығысады. Демек, реакция кері бағытта жүреді.
Заттардың арасында әрекеттесу жүруі үщін қажет:
хз
хз
Хз
Заттардың молекулаларының соқтығысуы.
Активтену энергиясы жеткілікті болу керек, яғни соқтығысқан молекулалардың энергиясы белгілі бір минималды мәннен жоғары болуы тиіс.
Тірі организм термодинамикалық жүйелердің қандай түріне жатады?
хз
Ашық жүйесіне жатады, себебі ол зат және энергияны сыртқы ортамен алмасады.
хз
хз
Тірі организмді термодинамикалық жүйе ретінде сипаттаңдар:
1. Тірі организм – ашық жүйе.
хз
хз
Тірі организм – ашық жүйе. Организм сыртқы ортамен зат және энергия алмасады, яғни қоректік заттарды қабылдайды және өнімдерді бөліп шығарады.
хз
Тірі организм – гомогенді жүйе
Ол әртүрлі құрылымдық бөліктерден (мүшелер, тіндер, жасушалар) тұрады және бұл бөліктер әртүрлі фазаларда болуы мүмкін, сондықтан организм гетерогенді.
хз
хз
хз
Дұрыс тұжырымдаманы көрсетіңдер
хз
Экзотермиялық реакция кезінде энергия сыртқы ортаға бөлінеді, ал эндотермиялық реакция кезінде энергия сырттан сіңіріледі.
хз
хз
Тірі организмдердегі процестер изобарлық-изотермиялық жағдайларда жүреді.
хз
хз
Хз
Тірі организмдер тұрақты қысымда және тұрақты температурада өмір сүреді.
Тірі организм – көп фазалы жүйе.
хз
Организмде қатты, сұйық және газ тәрізді фазалар қатар болады (мысалы, қан, сүйек, газдар алмасуы)
хз
хз
Тірі организм – стационарлық жағдайдағы термодинамикалық жүйе.
Организм үнемі энергия мен заттарды алмасып отырады, бірақ белгілі бір тепе-теңдік жағдайында жұмыс істейді.
хз
хз
хз
Химиялық реакция экзотермиялық болады, егер
реакция барысында энергия (жылу) сыртқы ортаға бөлінсе.
Хз
хз
хз
Термохимия – … туралы ғылым:
хз
хз
Термохимия – химиялық реакциялар кезіндегі жылу алмасуды зерттейтін ғылым.
хз
Бастапқы заттар мен реакция өнімдерінің түзілу жылулары бойынша химиялық
реакцияның жылу эффектін анықтауға болатын формуланы жазыңдар:
хз
хз
хз
ΔH=∑Hөнімдер−∑Hбастапқы заттар
Мұнда:
ΔH — реакцияның жылу эффекті;
∑Hөнімдер — өнімдердің түзілу энтальпиясы;
∑Hбастапқы заттар — бастапқы заттардың түзілу энтальпиясы.
Ең көп жылу бөлінетін реакцияны таңдап алыңдар:
Хз
бұл жану реакциялары, әсіресе көмірсутектердің жану реакциялары.
Хз
хз
Неліктен суды қыздырғанда немесе қайнатқанда онда еріген газдар толық кетіріледі?
хзз
Температура артқан сайын газдардың ерігіштігі төмендейді. Жоғары температура кезінде еріген газдар буланып, судан толықтай шығып кетеді.
хз
хз
Температураны әрбір 10 градусқа көтергенде химиялық реакцияның жылдамдығы:
хз
Хз
химиялық реакцияның жылдамдығы 2–4 есе артады. Бұл Вант-Гофф ережесіне сәйкес келеді, ол реакция жылдамдығының температураға тәуелділігін сипаттайды.
хз
