Кешегі күн өмір емес, тарих. Ал ертеңгі күн-ертегі. Оның тіпті болмауы да мүмкін ғой, қария. Тарихымызды ертегіге айналдырып жіберген халқыңыз -біз-деп жымиды

Басым сынып барады,– деді ол тілі икемге əрең келіп. Жылайтын адамдай иегі кемсеңдеді, Аяғанға жəдігөйлене қарағанмен жүзі жылымады, екі көз суық, ызғарлы. – Өлтірмесең ақша бер

“Шіркіннің денесіне су тимелегі қанша заман болды екен” деп ойлады жігіт қалтасына қол салып жатып. Үш сомдықты Сыздықтың қолына ұстатты. Оның миығындағы өлеусіреген əлсіз күлкі су тиген шырақтай лып өшті, жəдігөй жүзіне сұс кірді, қарсы алдында өзін жақтырмай тұрған жігітке сұстана қарады. “Бейшара” деді

Арыстандай азаматтың құрметіне атын Сыздық қойып ем. Ел-жұртының жыртысын жыртып, жоқшысы болсын деп ем. Қателесіппін, қарағым. Сорым болды ғой бұл менің. Сыздық төреден садақа кетсін бұл,– дейді шал оңаша қалғанда күйініштен өртеніп кете жаздап

– Мен шындықты өмір бойы іздедім. Бірақ таппадым,– деп күрсінді ...... – Анда-санда сайқал үміт жылт етіп жанып, емексітіп алады да алдап кете береді. Солай, қарағым. Күнің басқаға қарап тұрса солай бола береді.

Қыркүйектің алғашқы аптасында жапалақтап қар жауып, жапырағы түсіп болмаған ағаш атаулы ауыр салмақты көтере алмай мортморт сынып жатты. Ертесіне аспан нілге шайғандай тазарып, жарқырап күн шықты, көше-көшемен сел жүрді. Ауа қызып, ыстық күшіне мінді, күні кеше пальто киіп, бүрсеңдеген жұрттың маңдайы тершіді. Сол ыстық кешеге дейін келді де, қазан орталана бере ........... ауа райы өзінің ежелгі мінезіне көшті.

– Бетке ұстап жүрген студентіміз анти болып шықса бізді арқамыздан қақпас. Бəрінен бұрын, шырағым-ау, сенің өмірің бұзылады ғой,– деп Жақия бұған дейін талай студентке сан қайталап айтқан сөзін зуылдатты.

– Кешіріңіз, аға...

Кімнің сөзі?

– Сен тарих факультетінде оқисың. – Білдім,– деді қуана дауыстап. – Сен мені тастап кетпейсің. Өйткені сен əлі қулық-сұмдықты білмейсің, əлгілер сияқты есеппен өмір сүрмейсің. Сондықтан оларды суқаным сүймейді. Олар мафия!.. Ал сен əлі басталмаған дəптерсің. Сен үшін Алдияр Ақпанұлы үлкен ғұлама. Сен оған табынасың. Ал мен... Сенің алдыңда мас болып отырған Сыздық деген пақыр, к сожалению, сол кісінің жалғыз ұлы...

Бұл сөз кімге арналып айтылды

Шешелерің осы кісі болады,– деп күрсінді. – Бес жыл бұрын мəңгілік сапарға шығарып салдым. Отыз үш жыл отастық. Өте жақсы адам еді марқұм Кімнің сөзі?

Үшеуі əңгімелесіп отырып шампан шарабын тауысты. Іші толып қалған сияқты, шешіліп сөйледі, жан жарымен қалай танысып, қалай үйленгенін, басынан өткен қиыншылықтарын əңгімеледі. Ол кісінің “ұлтшыл” деген жаламен жеті жыл отырып келгенін . Соңына шам алып түскен Мұса Байларовқа ғылыми жетекші болғанын, оның кандидаттық еңбегін əупіріммен əрең қорғап шыққанын, министрдің қызына үйленіп, тасының өрге домалағанын профессордың аузынан естіді. Үшеудің атын ата

– Сізге өтірік уəде бере алмаймын, ақсақал. Балаңыздың ісімен танысып көрейін. Егер нақақ күйген болса қол ұшын беру менің азаматтық міндетім. – Көсегең көгерсін, шырағым! – деп қалбалақтап орнынан тұрып, жігіттің қолын қысты. Осы кезде көзі қабырғада ілулі тұрған Қонаевтың үлкен портретіне түсті. Түсі сондай жылы, бұған күле қарап тұрған сияқты. Осы кезде шалдың ойына Алдияр жазып берген арыз оралды. Мүлде есінен шығып кетіпті.

– Қонаев ақсақалдың атына жазып келген арызым бар еді. Ол кісі жоқ екен. Өзіңе қалдырып кетейін, шырағым. Ертең қайтамын. Кемпірім ауру, жалғыз қалды. Қайта-қайта келіп жүретін жағдай жоқ менде. Өзіңе сендім. Қоштасарда келгенде шал оны құшақтап, екі бетінен шолп-шолп сүйді. “Осыным артықтау болды-ау” деген жоқ. Өйткені ......... көзіндегі өзіне деген жылылықты көріп, көңілі марқайды. “Мынау бір иманы бар бала екен. Құдай абырой берсін” деп күбірледі. Диалог кімдердің арасында

Əке мен шешеге бұдан артық не керек? Ұл-қыздары туралы мақтау естісе екі кəрінің төбесі көкке екі-ақ елі жетпей қопаңдап отырады. Бір ауыз жылы лебізге мəз екі кəрі басқалар секілді дүние жиған жоқ, бала-шағасы көп бола тұра үлкен үй де салдырмады, малымды көбейтемін деп жанталаспады. Мұсахан қария кейбіреу сияқты қай жерден пайда түсер екен деп қасапшының итіндей жалмаңдаған жоқ, колхоздың байлығын ұрлап-жырлап үйіне тасымады. Сыпыраның ішінде отырып, жамбасының астынан жеп, кекірігі азған үзеңгі бауы сегіз қабат кейбіреудің ағыл-тегіл тіршілігіне қызығып, қызғаныш білдірмеді. Азына мəз болды, соған тəуба деді. Қоңырқай ғана тіршілігі бар Мұсахан мен Айғанымның бала-шағасының амандығынан басқа тілегі жоқ еді. Ерлі-зайыпты екеуі үшін жетеуінің амандығынан асқан байлық та, бақыт та болмайтын. Біздің бақытымыз – балалар,– дейтін Мұсахан қария кемпіріне. – Байлық – қолға жұққан май, жусаң кетеді.ы. Мейманасы тасып, тəубасын ұмыта бастаса есіне əкесі түседі. “Балам, адамның күні адаммен. Ақырын жүр, анық бас” деп сыбырлайды əкесі əр сəт сайын

Айсара бейшара лəм демейді, балалар көрмесін дей ме, теріс қарап отырып, көз жасын сығып-сығып алатын. Дауыс шығарып жылайтындай қауқары да қалмап еді. Аузына келгенді айтып, аһлеп-уһлеп жұмысына кетіп бара жатқан əкесін жек көріп, анасын құшақтап, Хадиша егілетін. Өзіне тете бауыры Сəлім де бірнəрсе сезе ме, анасын құшақтап, сəл нəрсеге ренжіп, жылап бая-шая болушы еді. Ағасының мінезі қызық еді ғой. Ештеңеге мəн бермейтін, анасының айықпас дертке шалдыққанын мүлде білмейтіндей, əкесінің күн құрғатпай ішіп келіп, аузына келген сөзді айтып, айқайлайтынын естімейтіндей ертеден кешке дейін меңірейіп, үн-түнсіз отыратын. Тамақ бермесе аштан-аш жүре беретін. Тірі пендемен тіс жарып сөйлеспейтін, адам болып күліп, иə, ашуланғанын көрмепті оның. Атаанасына да, іні мен қарындасына да суық еді ол. Ертеңгі шайын ішкен соң үн-түнсіз əлдеқайда кетіп қалатын. Аурудан əлсіреген, саудырап қу сүйегі қалған Айсараның жанында шоқиып-шоқиып екі бала отыратын. Кімнің естелігі?

Аяғанның балаларының аты

– Қош бол, асыл анам! Топырағың торқа болсын. Ақ сүтіңді ақтай алмадым. Кеш, ана!.. Кеш мені,– деді Аяған егіліп жылап. Кенет көзі анадай жердегі аласалау төбешіктің жанында басы салбырап, тізерлеп отырған ұлына түсті. Күбірлеп сөйлеп отыр. – Мама, мен келдім. Көкемді ертіп келдім. Аяғанның жүрегі шаншыды. Көзінен бұрқ ете қалған ыстық жас аяз сорған жүзін тілгілеп, төмен сырғыды. Ұлының қатарына тізерлей отырып:

– Мен келдім, жаным. Балалардың жанына келдім, Əсем. Сен кеткелі көрмеген құқай, қиянатым қалмады. Енді ешқайда бармаймын. Балаларымның жанында боламын,– деп күбірледі. Сонан соң шалқайыңқырап аспанға қарады. Көгілжім аспанға көлеңке түсе бастапты. Ақбұлақ шыңының төбесіндегі бір өшіп, қайта жанған жетім жұлдызды көзі шалды. Жетім жұлдыз... Алдияр Ақпанұлы айта беретін ғұмыры қысқа жетім жұлдыз Өмірзая осы шығар, бəлкім. Аяған теңіз бетіндегі қалытқыдай біресе көрініп, біресе жоғалып кетіп тұрған жетім жұлдыздан адасып қалды. Бір кезде жетім жұлдыз аспан тұңғиығынан дір-дір етіп қайта шықты. Аяғанға ол суыққа тоңып, дірілдеп тұрғандай болып көрінді. Кенет ол түбі көрінбес тұңғиық аспанның тереңіне біржола батты. Жетім жұлдыз батып кетті... Өмірзая – жетім жұлдыз... Осы жердегі ұлы кім?

Ұлыиіс кімнің немересі

Сен бізді ұмытпай келіп тұр,– деді ...... жігіттің қолын сілкілеп. – Мені іздейтін ешкім жоқ, өзің білесің. Маған жақсы-жақсы тамақ ішу керек. Менің өмір сүргім келеді.