Font size
Worksheetsтопырақ 1-60
Total questions: 60
Worksheet time: 30mins
Топырақ деген не?
Жеке табиғи дене
Өсімдіктер үшін өмір сүру ортасы
Жерді бетін жауып тұрған жамылғы
Жер төсініш беткі қабаты, борпылдақ қалың қабық
Топырақ құралу үрдістері үш тобы:
кемелдену үрдісі,жалпы микроүрдіс,бастапқы үрдіс
қарапайым микроүрдіс, жалпы макроүрдіс, мезоүрдіс
бастапқы үрдіс
кемелдену үрдісі, макрогенетикалық, поляризацияланған үрдіс
Құрылықтың қандай мүсіні макробедерге жатады?
жазықтық
сай-салы
дөңестер
үстірттер
қыраттар
В.Докучаев бойынша топырақты жіктеу принципі?
<variant>морфотектік
<variant>эколотектік
<variant>эволюционды-тектік
<variant>тарихи-тектік
<variant>агрогеологиялық
Зат айналымның түрлері:
генетикалық, морфологиялық, типтік
Микробиологиялық, макробиологиялық, геологиялық
геологиялық, биологиялық, биогеохимиялық
Эволюциялық, конденсациялық, геомассалық
Топырақтың морфологиялық белгілері:
тоң кесекті, глейлі, шақатты және фракциялы
топырақтың құрылысы, түсі, түйіртпектілігі, жаңа жарандылар мен кірме заттар
түйіртпектілігі, жайласуы, гранулометриялық құрамы, жаңа жарандылар мен кірме заттар, , кескінді, ойпатты, жанама заттар
аллювиалды, иллювиалды, эллювиалды және тоңды
түйіртпекті, түйіртпексіз және құмды, шаңды
Топырақ кескіні құрылысы ерекшелігіне байланысты типтері:
жыртылған, шақатты, қарашірінділі, жасыл, аллювиальды, күлгінденген, глейлі
аллювиалды, эллювиалды, иллювиальды, шақатты, кебірлі, кристалды
полициклді, моноциклді, кребс циклді
негізгі кескін,толық дамымаған, жартылай кескін, бұзылған
В қабаты:
Ауыспалы немесе иллювиальды
Эллювиалды немесе көтермелі қабат
Бастапқы және аллювиалды қабат
Қарашірінділі қабат
Беткі қабат
Жалпақ жапырақты ормандардың түскен үйінділерінің ыдырауы қандай ортада жүреді:
Бейтарап ортада
Қышқыл ортада
Сілті ортада
Негізгі ортада
Топырақтағы өсімдіктерге тиімді ылғал қорының қанағаттанарлыққа сәйкес мәні қандай (0-20см)
30-50
20-40
>20
<20
20-70
Топырақтағы өсімдіктерге тиімді ылғал қорының нашар дәрежеге тең мәні қандай (0-20см)
>20
<20
20-40
10-20
40-60
Н.А. Качинский бойынша ылғал өткізгіштік мәні1000 жоғары болса ол бағаланады:
сырғыма
Жанама
құлама
құнарлы
Сіңірімді
Топырақтанудағы агробағытты кiм салды:
Докучаев
Сибирцев
Глинка
Н.Л.Черненок
Костычев
Топырақ iлiмiнде агромәденихимиялық бағытты кiм салды:
Тэер
Фаллту
Ваксман
Гельригель
Берцелиус
Топырақ iлiмiнде агрогеологиялық бағытты кiм салды
<variant>Фаллту
<variant>Тэер
<variant>Гельригель
<variant>Берцелиус
<variant>Ваксман
Топырақтанудағы бас әдiс:
<variant>далалық
<variant>лабораториялық
<variant>тұрақты
<variant>химиялық
<variant>механикалық
Топырақтану ғылымының басты мiндетi
<variant>топырақтың құнарлығын көтеру
<variant>жерге орналастыру
<variant>картаға түсiру
<variant>есепке алу
<variant>сапалы бағалау
Топыраққа ақ және ақшыл түс беретін қосылыстар:
карбонаттар мен кремнезем
сульфаттар мен сульфидтер
карбоксо
Су
гипс
Ресейдiң қара топырақты облысы” (1886) кiтабының авторы
Сибирцев
Глинка
Докучаев
Вильямс
Костычев
Құмның майда фракциясының (мм) мөлшері (Н.А.Качинский бойынша)?
0,05-0,01
3,0-1,0
0,5-0,25
0,25-0,05
0,01-0,005
Оңтүстік тайгада тараған топырақ:
Шымды күлгін
Сұр топырақтар
Қара топырақтар
Шақат тобырақтар
Кебірленген топырақтар
Шаңның ірі фракциясының (мм) мөлшері (Н.А.Качинский бойынша)
0,05-0,01
0,005-1
0,25-0,05
1,0-0,5
0,5-0,25
Арктикалық шөлді топырақ құрылымы (АРn)
А0 – А1 - А1С - -А1 С' – См
А0 – А1 – Bg - Gmнемесе O – G – CG
А0, А1, А2, А2В, В(В1-В2), С
A0-A1-A2-B0-C1-Gm1
Тундралы глейлі негізгі топырақ құрылымы:
А0, А1, А2, А2В, В(В1-В2), С
А0 – А1 - А1С - -А1 С' – См
А0-А1-А2-В1-С-D0-D1-D2-E
А0 – А1 – Bg - Gm(G)
A0-B0-C0-Gm немесе А0, А1, А2, А2В, В(В1-В2), С
Шақаттың кескiнi өте айқындалған келесiдей қабаттарға бөлiнедi:
А0 – А1 – Bg - Gmнемесе O – G – CG
А0-В0-С0-Gm-Cd
А0 – А1 - А1С - -А1 С' – См
A0-1DgM
А0, А1, А2, А2В, В(В1-В2), С
Шақаттар пайда болу жағдайына байланысты жiктеледі
глейлі шақаттар; арктикалық шақаттар; тундралық шақаттар
дала шақаттар; орман шақаттары; тау шақаттары
орманды шақаттар; шалғынды шақаттар; батпақты шақаттар
қарашірінділі шақат; орманды далалы шақат
Органикалық коллоид:
оксилиндант және нуклеин қышқылдары
базодимицидтер мен базофилдер
нитраттар мен карбонаттар
қарашірінді
ақуыз тектес қосылыстар
Өсімдіктердің өсіп-өнуіне қолайлы топырақ тығыздығы, г/см3
1,0-1,2
1.3-1.4
10-30
0,1-0,4
0,5-2,5
Батпақты шақаттар пайда болады:
топырақ бетіндегі батпақты қабат 10см тереңірек орналасса
қарашірінді қабатта батпақ фракциялары пайда болған кезде
шалғынды-батпақты өсiмдiктер, ыза суы 1 м шамасында орналасқан жағдайда
кескін қазу барысында шақатты-батпақты қабаттын түстері өзгерсе
Солу ылғалдылығы (СЫ) балшықты топырақтарда қай мөлшерден басталады, %:
1-5 %
30-40 %
20-30%
>10%
15-22%
Солу ылғалдылығы (СЫ) құмды топырақтарда қай мөлшерден басталады,
1-3%
<10%
20-30 %
>10%
Солу ылғалдылығы (СЫ) шымтезекті топырақтарда қай мөлшерден басталады, %:
1-2 %
10%
60-80%
30% >
>50%
Үгілу үдерістерін зерттеген кеңес зерттеушілері:
В.В.Докучаев, Ө.Ө.Оспанов, В.И.Черненок
Ю.Либих, И.Н.Антипов-Каратаев
Кекілбаева Гүлнұр Рахманқызы 😁
И.П.Геросимов, М.А.Глазовская, А.А.Роде
К.Д. Глинка, Б.Б. Полынов, С.А. Захаров
Топырақтың А2 қабаты:
Аллювиальды қабат
Иллювиалды қабат
Элювиальды қабат
Қарашірінді қабаты
Шайылу қабаты
Жаңа жарандылар:
гипс шоғырлары, әкті көмір қышқыл шоғырлары
суда ерігіш тұздар, қарашірінді қосылыстары, капролиттер,
суда ерігіш тұздар, гипс, кальций карбонаты, темір, алюминий, марганец тотықтары,
топырақтағы жануарлардың қазған індері, шіріген тамырлар
Кірме заттар:
жануарлардың сүйегі, көмірдің сынығы, шынының, кірпіштің сынығы, көмірдің сынығы
өсімдік қалдықтары, жануарлардың өлекселері, микрожәндіктердің шіріген денесі
азот тыңайтқыштары және минералды тыңайтқыштар
қарашірінді құрамыедағы қышқылдар
шынының, кірпіштің сынық қалдықтары
Шұқырды салу тереңдігі, см:
10 см
15 см дейін
40-50 см
1 метр шамасында
С.А. Захаров бойынша топырақ түсін анықтағанда маңызы бар топтар:
топырақ кескіні және генетикасындағы рең беретін қоспалар
гипс және әктің
гумус, темiр қоспалары, кремний қышқылы, каолин
шынының, кірпіштің сынық қалдықтары
С.А. Захаров бойынша мүсіні бойынша топырақ түйіртпектілігінің типтері
жалпақ тәріздес, тақта тәріздес, түйіртпек тәріздес
тас тәріздес, таспа тәріздес, пирамида тәріздес
куб тәріздес, призма тәріздес, плита тәріздес
дөңгелек, төртбұрышты, үшбұрышты
Түйіртпекқұралу ілімін зерттеген ғалымдар:
П. Костычев, В. Дояренко, Н. Саввинов
Н. Качинский
А. Тюрин, Д. Хан, Э, Рассел
, К. Гедройц, И. Антипов-Каратаев,
Агрономиялық ең құнды агрегаттың мөлшері, мм:
- 0,25-10 мм
-10 мм- мегафракциялар
-0,01-0,25 мм
>10мм
Түйіртпекқұралу үрдісіне әсер ететін физика-механикалық фактор:
топырақтың кезекті ылғалдану мен кебуі
топырақтың кезекті ылғалдануы мен кебуі, оның тоңазуы
тоңазуы жəне жібу құбылысы, өсімдік тамырларының қысымы, жануарлардың іс-əрекеті
адамдар мен өсімдіктердің улануы
Берік түйіртпектер құрауға қатысатын катиондар:
Na+
Fe2+
Ca2+, Fe3+
N-, Cl-
Топырақтың сіңіру қабілетін дамытқан ғалымдар
Ю.Либих
Докучаев
В.И.Тюрин
В.Г.Черненок
К. Гедройц. Н. Горбунов, Д. Прянишников
Коллоидтардың топырақта кездесетін тұнба күйі:
гель (коллоидтіқоймалжың тұнба) күйінде
Қатты минералдар тұрінде кездеседі
тыңайтқыштар, қарашірінді түрде кездеседі
Катиондар және аниондар түрінде кездеседі.
Коллоидтардың топырақта кездесетін ерітінді күйі:
Сүт тәрізді ақ шыл тұнба түрінде
Су буы күйінде
золь (коллоидті ерітінді)
еритін қатты зат күйінде кездеседі
Коллоидтардың ерітіндіден тұнбаға көшуі:
Пептизация
Коагуляция
Машинизация
Пептизация
Пептизациялау қабілеті жоғары катиондар:
Na+
Ca+
Mg2+
N+
Al3+
Коллоидты бөлшектердің немесе мицелланың құрылысы (Н.Горбунов бойынша):
ішкі өзегі, ішкі қос қабатша, сыртқы қарама-карсы иондар,
диффузиялық қабатша
топырақтың кезекті ылғалдану мен кебуі
шалғынды-батпақты өсiмдiктер, ыза суы 1 м шамасында орналасқан
жағдайда
топырақтың құрылысы, түсі, түйіртпектілігі, жаңа жарандылар, кірме
заттар
Физикалық балшыққа топырақтың қандай фракциялар жиынтығы жатады, мм
<1 мм
>0.01мм
<0,01мм
>1 мм
0,005-1 мм
Физикалық құмға топырақтың қандай фракциялар жиынтығы жатады, мм?
0,005-1 мм
<0,01мм
>0.01мм
>1 мм
<1 мм
Гранулометриялық құрамы құмайтты топырақтағы физикалық балшықтың мөлшері (топырақтүзілудің далалық типінде), %:
10-20
20-30
40-50
50-60
10-70
Гранулометриялық құрамы бос құмдағы физикалық балшықтың мөлшері (топырақтүзілудің далалық типінде), %:
5-10
10-20
10-20
20-30
0-5
Гранулометриялық құрамы байланысқан құмдағы физикалық балшықтың мөлшері (топырақтүзілудің далалық типінде), %:
5-10
0-5
25-45
10-20
30-40
Гранулометриялық құрамы жеңіл құмбалшықты топырақтағы физикалық балшықтың мөлшері (топырақтүзілудің далалық типінде), %:
10-30
25-45
20-30
60<
Гранулометриялық құрамы орташа құмбалшықты топырақтағы физикалық балшықтың мөлшері (топырақтүзілудің далалық типінде), %:
10-15
25-55
90<
30-45
Гранулометриялық құрамы ауыр құмбалшықты топырақтағы физикалық балшықтың мөлшері (топырақтүзілудің далалық типінде), %:
>10
40<
60-85
45-60
Гранулометриялық құрамы ауыр балшықты топырақтағы физикалық балшықтың мөлшері (топырақтүзілудің далалық типінде), %:
10-20
>85
30-40
1-2
Гранулометриялық құрамы жеңіл балшықты топырақтағы физикалық балшықтың мөлшері (топырақтүзілудің далалық типінде), %:
1-5
20-30
60-75
45-55
Гранулометриялық құрамы орташа балшықты топырақтағы физикалық балшықтың мөлшері (топырақтүзілудің далалық типінде), %:
45-65
65-85
>20
75-85
