Ашыққан түлкі  ауылдың маңын  торып, тауық тәрізді оңай олжаны аңдуға кірісті. Ауыл шетіндегі қоралардан тауықтардың қыт-қыттаған  даусы оның  құлағына  келіп, көңілін  алаңдата  берді. Бірақ   салпаң  құлақ,  сабалақ жүнді  сары  төбет   абалап, қораның маңына  жолатар  емес. Мынау оқшау қорадан тауық иісі ап-анық келіп тұр. Әсіресе  бұл қораның маңында  иттің жоқтығы түлкіні қатты қуантты.Тауық қораның есігі мен  қабырғасының  берік  екенін  сезген соң, түлкі жалғас үйілген пішенмен өрмелей қораның төбесіне шықты. Қораның төбесін өткір  тырнағымен  қазды да, саңылау жасап алды. Ол қораның  ішіне  оп-оңай секіріп түсті. Тар  қораның ішінде тауықтар түлкінің тырнағы мен тісіне оңай ілініп жатты. Тауықтың етіне тойған түлкі шықпақшы болып, төбедегі өзі түскен саңылауға секірсе де бойы жетпеді.Қораның астын қазып шығайын десе  тастан қаланған қабырға түлкінің тырнағына болар емес. Таң атып, Айша шешей  сиыр  саууға   далаға  шықты. Адам иісі мен сыбдырын сезген түлкі, есікке таяу өлген болып жата кетті. Айша шешей тауықтардың мазасызданғанынан  күдіктеніп,  қораның есігін ашқанда  алдынан  өліп  жатқан  түлкіні  көр  көріп таңқалды. Тіпті  түлкінің  тыныс  алғаны да білінбейді, аяқтары  серейіп  ағаш  сияқты  қақшиып қатып қалыпты. Айша шешей немересін шақырмақшы болып бұрыла бергенде, түлкі оның  аяғының астынан зып  беріп  қаша  жөнелді. Ол оның бұлаң еткен құйрығын ғана көріп қалды.

2. Аш  түлкінің қора төбесіне шығу жолын анықта.

Ашыққан түлкі  ауылдың маңын  торып, тауық тәрізді оңай олжаны аңдуға кірісті. Ауыл шетіндегі қоралардан тауықтардың қыт-қыттаған  даусы оның  құлағына  келіп, көңілін  алаңдата  берді. Бірақ   салпаң  құлақ,  сабалақ жүнді  сары  төбет   абалап, қораның маңына  жолатар  емес. Мынау оқшау қорадан тауық иісі ап-анық келіп тұр. Әсіресе  бұл қораның маңында  иттің жоқтығы түлкіні қатты қуантты.Тауық қораның есігі мен  қабырғасының  берік  екенін  сезген соң, түлкі жалғас үйілген пішенмен өрмелей қораның төбесіне шықты. Қораның төбесін өткір  тырнағымен  қазды да, саңылау жасап алды. Ол қораның  ішіне  оп-оңай секіріп түсті. Тар  қораның ішінде тауықтар түлкінің тырнағы мен тісіне оңай ілініп жатты. Тауықтың етіне тойған түлкі шықпақшы болып, төбедегі өзі түскен саңылауға секірсе де бойы жетпеді.Қораның астын қазып шығайын десе  тастан қаланған қабырға түлкінің тырнағына болар емес. Таң атып, Айша шешей  сиыр  саууға   далаға  шықты. Адам иісі мен сыбдырын сезген түлкі, есікке таяу өлген болып жата кетті. Айша шешей тауықтардың мазасызданғанынан  күдіктеніп,  қораның есігін ашқанда  алдынан  өліп  жатқан  түлкіні  көр  көріп таңқалды. Тіпті  түлкінің  тыныс  алғаны да білінбейді, аяқтары  серейіп  ағаш  сияқты  қақшиып қатып қалыпты. Айша шешей немересін шақырмақшы болып бұрыла бергенде, түлкі оның  аяғының астынан зып  беріп  қаша  жөнелді. Ол оның бұлаң еткен құйрығын ғана көріп қалды.

3.Түлкінің есікке таяу келіп, өлген болып жата кету  себебін  анықта:

Ашыққан түлкі  ауылдың маңын  торып, тауық тәрізді оңай олжаны аңдуға кірісті. Ауыл шетіндегі қоралардан тауықтардың қыт-қыттаған  даусы оның  құлағына  келіп, көңілін  алаңдата  берді. Бірақ   салпаң  құлақ,  сабалақ жүнді  сары  төбет   абалап, қораның маңына  жолатар  емес. Мынау оқшау қорадан тауық иісі ап-анық келіп тұр. Әсіресе  бұл қораның маңында  иттің жоқтығы түлкіні қатты қуантты.Тауық қораның есігі мен  қабырғасының  берік  екенін  сезген соң, түлкі жалғас үйілген пішенмен өрмелей қораның төбесіне шықты. Қораның төбесін өткір  тырнағымен  қазды да, саңылау жасап алды. Ол қораның  ішіне  оп-оңай секіріп түсті. Тар  қораның ішінде тауықтар түлкінің тырнағы мен тісіне оңай ілініп жатты. Тауықтың етіне тойған түлкі шықпақшы болып, төбедегі өзі түскен саңылауға секірсе де бойы жетпеді.Қораның астын қазып шығайын десе  тастан қаланған қабырға түлкінің тырнағына болар емес. Таң атып, Айша шешей  сиыр  саууға   далаға  шықты. Адам иісі мен сыбдырын сезген түлкі, есікке таяу өлген болып жата кетті. Айша шешей тауықтардың мазасызданғанынан  күдіктеніп,  қораның есігін ашқанда  алдынан  өліп  жатқан  түлкіні  көр  көріп таңқалды. Тіпті  түлкінің  тыныс  алғаны да білінбейді, аяқтары  серейіп  ағаш  сияқты  қақшиып қатып қалыпты. Айша шешей немересін шақырмақшы болып бұрыла бергенде, түлкі оның  аяғының астынан зып  беріп  қаша  жөнелді. Ол оның бұлаң еткен құйрығын ғана көріп қалды.

Айша шешей тауықтардың мазасызданғанынан не күдіктенді?

Ашыққан түлкі  ауылдың маңын  торып, тауық тәрізді оңай олжаны аңдуға кірісті. Ауыл шетіндегі қоралардан тауықтардың қыт-қыттаған  даусы оның  құлағына  келіп, көңілін  алаңдата  берді. Бірақ   салпаң  құлақ,  сабалақ жүнді  сары  төбет   абалап, қораның маңына  жолатар  емес. Мынау оқшау қорадан тауық иісі ап-анық келіп тұр. Әсіресе  бұл қораның маңында  иттің жоқтығы түлкіні қатты қуантты.Тауық қораның есігі мен  қабырғасының  берік  екенін  сезген соң, түлкі жалғас үйілген пішенмен өрмелей қораның төбесіне шықты. Қораның төбесін өткір  тырнағымен  қазды да, саңылау жасап алды. Ол қораның  ішіне  оп-оңай секіріп түсті. Тар  қораның ішінде тауықтар түлкінің тырнағы мен тісіне оңай ілініп жатты. Тауықтың етіне тойған түлкі шықпақшы болып, төбедегі өзі түскен саңылауға секірсе де бойы жетпеді.Қораның астын қазып шығайын десе  тастан қаланған қабырға түлкінің тырнағына болар емес. Таң атып, Айша шешей  сиыр  саууға   далаға  шықты. Адам иісі мен сыбдырын сезген түлкі, есікке таяу өлген болып жата кетті. Айша шешей тауықтардың мазасызданғанынан  күдіктеніп,  қораның есігін ашқанда  алдынан  өліп  жатқан  түлкіні  көр  көріп таңқалды. Тіпті  түлкінің  тыныс  алғаны да білінбейді, аяқтары  серейіп  ағаш  сияқты  қақшиып қатып қалыпты. Айша шешей немересін шақырмақшы болып бұрыла бергенде, түлкі оның  аяғының астынан зып  беріп  қаша  жөнелді. Ол оның бұлаң еткен құйрығын ғана көріп қалды.

5. Аштық  түлкіні  қандай  күйге  түсіргенін анықта

Ашыққан түлкі  ауылдың маңын  торып, тауық тәрізді оңай олжаны аңдуға кірісті. Ауыл шетіндегі қоралардан тауықтардың қыт-қыттаған  даусы оның  құлағына  келіп, көңілін  алаңдата  берді. Бірақ   салпаң  құлақ,  сабалақ жүнді  сары  төбет   абалап, қораның маңына  жолатар  емес. Мынау оқшау қорадан тауық иісі ап-анық келіп тұр. Әсіресе  бұл қораның маңында  иттің жоқтығы түлкіні қатты қуантты.Тауық қораның есігі мен  қабырғасының  берік  екенін  сезген соң, түлкі жалғас үйілген пішенмен өрмелей қораның төбесіне шықты. Қораның төбесін өткір  тырнағымен  қазды да, саңылау жасап алды. Ол қораның  ішіне  оп-оңай секіріп түсті. Тар  қораның ішінде тауықтар түлкінің тырнағы мен тісіне оңай ілініп жатты. Тауықтың етіне тойған түлкі шықпақшы болып, төбедегі өзі түскен саңылауға секірсе де бойы жетпеді.Қораның астын қазып шығайын десе  тастан қаланған қабырға түлкінің тырнағына болар емес. Таң атып, Айша шешей  сиыр  саууға   далаға  шықты. Адам иісі мен сыбдырын сезген түлкі, есікке таяу өлген болып жата кетті. Айша шешей тауықтардың мазасызданғанынан  күдіктеніп,  қораның есігін ашқанда  алдынан  өліп  жатқан  түлкіні  көр  көріп таңқалды. Тіпті  түлкінің  тыныс  алғаны да білінбейді, аяқтары  серейіп  ағаш  сияқты  қақшиып қатып қалыпты. Айша шешей немересін шақырмақшы болып бұрыла бергенде, түлкі оның  аяғының астынан зып  беріп  қаша  жөнелді. Ол оның бұлаң еткен құйрығын ғана көріп қалды.

6. Кейіпкердің қауіп-қатерден оңай құтылуына  септігін  тигізген  қасиетін анықта:

Мектеп

...Бүгін  қыркүйектің бірі – оқу басталатын күн екен. Киіз үйде орналасқан мектепте оқып жаттық. Әліппе жетіспейді. Екеуара бір оқулық. Дәптерді тіземіздің үстіне қойып немесе жерге етпеттеп жатып  жазамыз. Оқулық қана емес, қарындаштың да тапшы кезі. Бір күні Сағатбай ағай сыныпқа бір уыс қарындаш алып келді. Екеуара бір қарындаштан үлестірді. «Өздерің пышақпен бөліп алыңдар», - деді. Осы арада сыныпта біраз дау - жанжал туып қалды. Бөлінген қарындаштың бір жағы ұзындау, бір жағы  қысқалау болып шығады. Әркім ұзынырағын алғысы келеді. –Тоқтаңдар!  Бөлмей тұра  тұрыңдар. Сағатбай ағай шыбықты  қарындаштың бойына дәл  туралады. Оны екі бүктеп сындырды. Осы тәсілмен қарындаштың дәл ортасын табуды көрсетті. Осы оңай ақыл  біздің басымызға неғып келмеген?! Ұзынды –қысқалы боп бөлініп қойылған  қарындаштар бар ғой. Оларды не  істейміз?  Сағатбай ағай бұған да ақыл тапты. Жеребе  салып  ешкім  ренжіместей етіп  бөліп  берді. Қарындаштың  кесілмеген  ұштарын теңестіріп, кесілген жағын көрсетпей, ұстап тұрады. Қалағаныңды суырасың. Ұзыны келе ме, қысқасы келе ме, белгісіз.....

7. Мектептің  орналасқан  жері     

Мектеп

...Бүгін  қыркүйектің бірі – оқу басталатын күн екен. Киіз үйде орналасқан мектепте оқып жаттық. Әліппе жетіспейді. Екеуара бір оқулық. Дәптерді тіземіздің үстіне қойып немесе жерге етпеттеп жатып  жазамыз. Оқулық қана емес, қарындаштың да тапшы кезі. Бір күні Сағатбай ағай сыныпқа бір уыс қарындаш алып келді. Екеуара бір қарындаштан үлестірді. «Өздерің пышақпен бөліп алыңдар», - деді. Осы арада сыныпта біраз дау - жанжал туып қалды. Бөлінген қарындаштың бір жағы ұзындау, бір жағы  қысқалау болып шығады. Әркім ұзынырағын алғысы келеді. –Тоқтаңдар!  Бөлмей тұра  тұрыңдар. Сағатбай ағай шыбықты  қарындаштың бойына дәл  туралады. Оны екі бүктеп сындырды. Осы тәсілмен қарындаштың дәл ортасын табуды көрсетті. Осы оңай ақыл  біздің басымызға неғып келмеген?! Ұзынды –қысқалы боп бөлініп қойылған  қарындаштар бар ғой. Оларды не  істейміз?  Сағатбай ағай бұған да ақыл тапты. Жеребе  салып  ешкім  ренжіместей етіп  бөліп  берді. Қарындаштың  кесілмеген  ұштарын теңестіріп, кесілген жағын көрсетпей, ұстап тұрады. Қалағаныңды суырасың. Ұзыны келе ме, қысқасы келе ме, белгісіз.....

8. Сағатбай ағайдың сыныпқа  алып  келген  заты

Мектеп

...Бүгін  қыркүйектің бірі – оқу басталатын күн екен. Киіз үйде орналасқан мектепте оқып жаттық. Әліппе жетіспейді. Екеуара бір оқулық. Дәптерді тіземіздің үстіне қойып немесе жерге етпеттеп жатып  жазамыз. Оқулық қана емес, қарындаштың да тапшы кезі. Бір күні Сағатбай ағай сыныпқа бір уыс қарындаш алып келді. Екеуара бір қарындаштан үлестірді. «Өздерің пышақпен бөліп алыңдар», - деді. Осы арада сыныпта біраз дау - жанжал туып қалды. Бөлінген қарындаштың бір жағы ұзындау, бір жағы  қысқалау болып шығады. Әркім ұзынырағын алғысы келеді. –Тоқтаңдар!  Бөлмей тұра  тұрыңдар. Сағатбай ағай шыбықты  қарындаштың бойына дәл  туралады. Оны екі бүктеп сындырды. Осы тәсілмен қарындаштың дәл ортасын табуды көрсетті. Осы оңай ақыл  біздің басымызға неғып келмеген?! Ұзынды –қысқалы боп бөлініп қойылған  қарындаштар бар ғой. Оларды не  істейміз?  Сағатбай ағай бұған да ақыл тапты. Жеребе  салып  ешкім  ренжіместей етіп  бөліп  берді. Қарындаштың  кесілмеген  ұштарын теңестіріп, кесілген жағын көрсетпей, ұстап тұрады. Қалағаныңды суырасың. Ұзыны келе ме, қысқасы келе ме, белгісіз.....

«Оқулық қана емес, қарындаштың да тапшы кезі» деген сөйлемде «тапшы» сөзінің мағынасына мәндес сөзді тап

Мектеп

...Бүгін  қыркүйектің бірі – оқу басталатын күн екен. Киіз үйде орналасқан мектепте оқып жаттық. Әліппе жетіспейді. Екеуара бір оқулық. Дәптерді тіземіздің үстіне қойып немесе жерге етпеттеп жатып  жазамыз. Оқулық қана емес, қарындаштың да тапшы кезі. Бір күні Сағатбай ағай сыныпқа бір уыс қарындаш алып келді. Екеуара бір қарындаштан үлестірді. «Өздерің пышақпен бөліп алыңдар», - деді. Осы арада сыныпта біраз дау - жанжал туып қалды. Бөлінген қарындаштың бір жағы ұзындау, бір жағы  қысқалау болып шығады. Әркім ұзынырағын алғысы келеді. –Тоқтаңдар!  Бөлмей тұра  тұрыңдар. Сағатбай ағай шыбықты  қарындаштың бойына дәл  туралады. Оны екі бүктеп сындырды. Осы тәсілмен қарындаштың дәл ортасын табуды көрсетті. Осы оңай ақыл  біздің басымызға неғып келмеген?! Ұзынды –қысқалы боп бөлініп қойылған  қарындаштар бар ғой. Оларды не  істейміз?  Сағатбай ағай бұған да ақыл тапты. Жеребе  салып  ешкім  ренжіместей етіп  бөліп  берді. Қарындаштың  кесілмеген  ұштарын теңестіріп, кесілген жағын көрсетпей, ұстап тұрады. Қалағаныңды суырасың. Ұзыны келе ме, қысқасы келе ме, белгісіз.....

Қарындаш бөлудегі дау - жанжалдың болу себебі

Мектеп

...Бүгін  қыркүйектің бірі – оқу басталатын күн екен. Киіз үйде орналасқан мектепте оқып жаттық. Әліппе жетіспейді. Екеуара бір оқулық. Дәптерді тіземіздің үстіне қойып немесе жерге етпеттеп жатып  жазамыз. Оқулық қана емес, қарындаштың да тапшы кезі. Бір күні Сағатбай ағай сыныпқа бір уыс қарындаш алып келді. Екеуара бір қарындаштан үлестірді. «Өздерің пышақпен бөліп алыңдар», - деді. Осы арада сыныпта біраз дау - жанжал туып қалды. Бөлінген қарындаштың бір жағы ұзындау, бір жағы  қысқалау болып шығады. Әркім ұзынырағын алғысы келеді. –Тоқтаңдар!  Бөлмей тұра  тұрыңдар. Сағатбай ағай шыбықты  қарындаштың бойына дәл  туралады. Оны екі бүктеп сындырды. Осы тәсілмен қарындаштың дәл ортасын табуды көрсетті. Осы оңай ақыл  біздің басымызға неғып келмеген?! Ұзынды –қысқалы боп бөлініп қойылған  қарындаштар бар ғой. Оларды не  істейміз?  Сағатбай ағай бұған да ақыл тапты. Жеребе  салып  ешкім  ренжіместей етіп  бөліп  берді. Қарындаштың  кесілмеген  ұштарын теңестіріп, кесілген жағын көрсетпей, ұстап тұрады. Қалағаныңды суырасың. Ұзыны келе ме, қысқасы келе ме, белгісіз.....

Сағатбай ағайдың балаларға көрсеткен тәсілі

Мектеп

...Бүгін  қыркүйектің бірі – оқу басталатын күн екен. Киіз үйде орналасқан мектепте оқып жаттық. Әліппе жетіспейді. Екеуара бір оқулық. Дәптерді тіземіздің үстіне қойып немесе жерге етпеттеп жатып  жазамыз. Оқулық қана емес, қарындаштың да тапшы кезі. Бір күні Сағатбай ағай сыныпқа бір уыс қарындаш алып келді. Екеуара бір қарындаштан үлестірді. «Өздерің пышақпен бөліп алыңдар», - деді. Осы арада сыныпта біраз дау - жанжал туып қалды. Бөлінген қарындаштың бір жағы ұзындау, бір жағы  қысқалау болып шығады. Әркім ұзынырағын алғысы келеді. –Тоқтаңдар!  Бөлмей тұра  тұрыңдар. Сағатбай ағай шыбықты  қарындаштың бойына дәл  туралады. Оны екі бүктеп сындырды. Осы тәсілмен қарындаштың дәл ортасын табуды көрсетті. Осы оңай ақыл  біздің басымызға неғып келмеген?! Ұзынды –қысқалы боп бөлініп қойылған  қарындаштар бар ғой. Оларды не  істейміз?  Сағатбай ағай бұған да ақыл тапты. Жеребе  салып  ешкім  ренжіместей етіп  бөліп  берді. Қарындаштың  кесілмеген  ұштарын теңестіріп, кесілген жағын көрсетпей, ұстап тұрады. Қалағаныңды суырасың. Ұзыны келе ме, қысқасы келе ме, белгісіз.....

Сағатбай ағайдың сипаты