NEW
Font size
WorksheetsБилет 5
Total questions: 20
Worksheet time: 2hrs 40mins
Текст 1
Асан қайғының Жерұйықты іздеуі
Асан қайғы — қазақ халқының ауыз әдебиетінде белгілі тұлға, ел арасындағы қиын-қыстау кезеңдерде әділдікті, бейбітшілікті іздеген адам. Ол өз халқын қоныстандыру үшін Жерұйық деген жер іздеген. Бұл жер — шалғынды, сулы, қой үстіне бозторғай жұмыртқалайтын, табиғаты бай, тыныш жер болуы тиіс еді. Асан қайғы осы жерді іздеуге шығары, ол өз халқына ең жақсы қоныс табуды мақсат етеді.
Вопрос 1:
Асан қайғы Жерұйықты не себепті іздейді?
A) Елін жайлы, тыныш жерге көшіру үшін
B) Жайлы, тыныш жерде өмір сүру үшін
C) Жақсы қоныс пен жаман қонысты өткізу үшін
D) Өмірінің соңын сулы, нулы жерде
Текст 2
Асан қайғының ел аралауы
Асан қайғы желмаяға мініп, көптеген жерлерді аралап шығады. Ол өз сапарында әртүрлі қоныстарды көріп, әрқайсына баға береді. Түркістанның қасында ескі қорған қала ауранды көргенде: «Сарқырап аққан суы жоқ, жайқалып тұрған нулы жоқ», — деп бағалады. Ал Маңғыстауға барғанда, ол бұл жердің малға жайлы екенін айтады. Асан қайғының тағы бір мақсаты — халықтың болашағын ойлап, ең жақсы жерді табу.
Вопрос 2:
Мәтін бойынша Асан қайғы бармаған, баға бермеген қаланы көрсетіңіз.
A) Баянауыл
B) Жетісу
C) Маңғыстау
D) Түркістан
Текст 3
Көктем туралы
Көктем — жылдың төрт мезгілінің бірі. Ол наурыз, сәуір, мамыр айларын қамтиды. Көктемнің басы күн мен түннің теңелуімен басталады. Бұл кезеңде күн ұзарып, ауа райы жылынып, қар еріп, жаңбыр жауады. Бұл кезде табиғат қайта тіріледі, мал төлдей бастайды, өсімдіктер бүршік атып, жер бетінде көк шығады.
Вопрос 3:
Көктемде болатын құбылыстарға қатысы жоқ қатарды көрсетіңіз.
A) Жауын-шашын мол болады.
B) Күн қысқарып, түн ұзарады.
C) Мал төлдеп, жер бетіне көк шығады.
D) Тіршілік иелері жанданады.
Текст 4
Жент тағамы
Жент — қазақ халқының дәстүрлі тағамдарының бірі. Ол жазда бұзылмайтын, қыста қатпайтын дәмді тағам болып табылады. Жентті дайындау үшін ақталған тарыны келіге салып ұнтақтайды, оған құмшекер мен ірімшік қосады. Содан кейін жылқы майын ысытып, тары мен ірімшікті араластырып, оттың үстінде ұстау керек. Жент майды сіңірген соң салқын жерде сақталады, ешкінің немесе қойдың қарнына салып сақтайды, бұл оның дәмін, иісін жоғалтпай сақталуына көмектеседі.
Вопрос 4:
Жент неліктен дәмі мен иісін жоймай, ерімей сақталады?
A) Ешкі не қойдың қарны ауа өткізбейтіндіктен
B) Жылқы майымен былғанатындықтан
C) Майды өз бойына сіңіріп
D) Салқын жерде сақталатындықтан
Текст 5
Домбыраның тарихы
Домбыра — қазақ халқының ең кең тараған музыкалық аспабы. Бұл аспаптың тарихы өте терең. Алғашында эпикалық дәстүрде жыр, толғау, термелерді сүйемелдеуге қолданылған домбыра кейін музыкалық аспап ретінде күй жанрының дамуына ықпал етті. Қазіргі кезде домбыра жеке әндерді сүйемелдеуге, күй тартуға, сондай-ақ классикалық шығармаларды орындауға да қолданылады.
Вопрос 5:
Мәтін бойынша қай ақпаратты нақты анықтауға болады?
A) Домбырадағы перне санын
B) Домбырадағы ішек санын
C) Домбырамен орындалатын күйлердің санын
D) Домбырамен сүйемелдеуге болатын әндердің санын
Текст 6
Қазақтың музыкалық аспаптары
Этнографтар жазып қалдырған еңбектеріне сүйенсек, домбыра және өзге халықтардың осы тектес аспаптары сонау орта ғасырларда белгілі болған. Өзбектердің домбыраға ұқсас екі ішекті дутары алғаш рет әл-Хусейнидің «Музыкалық канон» атты трактатында ауызға алынды. Осылайша, қазақ халқының музыкалық мәдениеті басқа халықтармен тығыз байланыста дамыған.
Вопрос 6:
Мәтін бойынша қай сұрақтың жауабы бар екенін анықтаңыз.
A) Алғашқы кезде домбыраны не үшін қолданды?
B) Домбыра мен дутардың қандай айырмашылығы бар?
C) Қазақ күй өнерінің дамуына үлес қосқан кім?
D) XIX ғасырда қандай аспап кең тарады?
Текст 7
Христофор Колумбтың тарихы
Христофор Колумб — әйгілі саяхатшы, Американы ашқан адам. Ол өмірінің соңғы жылдарын Испанияда өткізеді. Колумбқа қатысты әртүрлі пікірлер болды: біреулер оны мақтап, оның жетістіктерін жоғары бағалады, ал кейбіреулер оның даңқына қызғанышпен қарады. Бұл жағдайлар оның әлемді зерттегендегі батылдығын көрсетеді.
Вопрос 7:
Мәтінде Христофордың қай қасиеті ерекше көрінеді?
A) Білімділігі
B) Еңбекқорлығы
C) Мақтаншақтығы
D) Тапқырлығы
Текст 8
Христофор Колумбтың жұмыртқаны қою әдісі
Бір күні Колумб өзінің құрметіне ас берген кезде, оған қаладағы барлық ақсүйектер жиналады. Ас үстінде Колумб бір жұмыртқа әкеліп, оны үстелдің үстіне тік қойып көргілері келетінін сұрайды. Барлығы жұмыртқаны тік қоя алмайды. Сол кезде Колумб жұмыртқаны қолына алып, оның домалақ жағын үстелге ұрып, оны тік қойған. Мұны көрген адамдар: «Бұл өте оңай екен!» — деп таңқалады. Колумб сыпайы түрде жауап береді: «Мұны жасау оңай, бірақ оны қалай жасау керектігін білу керек». Бұл оқиға Колумбтың тапқырлығын көрсетеді.
Вопрос 8:
Мәтінде Христофордың қандай қасиеті ерекше көрсетілген?
A) Қамқорлығы
B) Мақтаншақтығы
C) Тапқырлығы
D) Білімділігі
Текст 9
Алдамшы көрші туралы әңгіме
Баяғыда бір кісі өзінің көршісіне келіп: «Сиырың сазға түсіп кетіпті, батпай тұрғанда шығарып ал!» — деп айтады. Көрші жүгіріп барып, бірақ сиыр сазда емес, жайылып жүргенін көреді. Сонда көрші оған: «Жай, қызық болсын деп, сені алдадым!» — дейді. Бірінші көрші алданғанын түсініп, ренжіп қайтады. Ал екінші көрші де осы қулықты байқап, оған ұқсас әңгіме айтып, тағы да оны алдайды. Бұл оқиға адамның алдамшы әрекетінің нәтижесін көрсетеді.
Вопрос 9:
Мәтінде қай тіркес қолданылады?
A) «Алданған қария»
B) «Арам өлген ат»
C) «Қамқоршы көршілер»
D) «Қызық көрген көрші»
Текст 10
Домбыраның пайда болуы мен қолданылуы
Домбыра — қазақ халқының ең танымал музыкалық аспаптарының бірі. Ол алғашында эпикалық шығармаларда, термелер мен жырларды орындау үшін пайдаланылды. Кейін, домбыра басқа халықтардан айырмашылығы ретінде, күй жанрының дамуына маңызды әсер етті. Қазіргі уақытта бұл аспап жеке орындаулар мен халық музыкасын орындау үшін кеңінен қолданылады. Домбыраның құрылымы мен қолданылу тарихы терең әрі әртүрлі.
Вопрос 10:
Мәтін бойынша қай ақпаратты нақты анықтауға болады?
A) Домбырадағы перне санын
B) Домбыра мен дутардың айырмашылығын
C) Домбырамен орындалатын күйлердің санын
D) Домбыраның жасалуы мен қолданылу тарихы
Текст 11
Қазақтың көктемі мен табиғаттың жандану кезеңі
Көктем — жылдың ең ерекше мезгілі. Көктемде табиғат жаңарады, күн жылынып, қар еріп, жауын-шашын көбейеді. Бұл мезгіл тіршіліктің қайта жандануына себеп болады. Көктемде өсімдіктер бүршік атып, жер бетінде көк шығады. Жануарлар төлдеп, жәндіктер оянып, тіршілік басталады. Бұл кезең — табиғаттың жаңа өмірге деген бейімділігін көрсетеді.
Вопрос 11:
Мәтін бойынша көктемде болатын құбылыстардың бірі не болып табылады?
A) Күннің қысқаруы
B) Жауын-шашынның мол болуы
C) Қардың түсуі
D) Тіршілік иелерінің ұйқыға кетуі
Текст 12
Жент тағамының сақтау тәсілі
Жент — қазақтың ұлттық тағамдарының бірі, оны жасау үшін арнайы тәсілдер қажет. Жентті дайындағанда, тарыны түйіп ұнтақтап, оған ірімшік пен құмшекер қосады. Содан кейін жылқы майын ысытып, дайындалған қоспаны оған қосып, отта ұстайды. Жентті ерекше жағдайларда сақтайды — оны ешкінің немесе қойдың қарнына салып, салқын жерде сақтайды, бұл оның ұзақ сақталуына мүмкіндік береді.
Вопрос 12:
Женттің сақталуы туралы мәтіннен қай мәліметті табуға болады?
A) Женттің құрамында қандай өнімдер бар
B) Женттің сақталу мерзімі
C) Женттің қандай температурада сақталатыны
D) Женттің салқын жерде сақталуы
Текст 13
Асан қайғының ізденісі
Асан қайғы Жерұйықты іздегенде, ол елін жайлы жерге көшіруді мақсат етеді. Ол аралаған жерлердің барлығында жайлы қоныс іздеді, бірақ ешқайсысы оның талаптарына сай келмеді. Ақырында ол Жерұйықтың нағыз бейбіт әрі тыныш жер екенін түсініп, оны табуға тырысты. Әр жердің өз ерекшеліктері мен кемшіліктері бар екенін білген ол, өз елін ең жақсы жерге қоныстандыру үшін күш салды.
Вопрос 13:
Асан қайғы Жерұйықты іздеудің нәтижесінде не үйренді?
A) Әр жердің өзіндік ерекшеліктері бар екенін
B) Барлық жерлердің бірдей жақсы екенін
C) Тек бір жер ғана өте жақсы болып шықты
D) Жерұйықтың нақты қай жерде орналасқанын
Текст 14
Махаббат пен достық туралы мысал
Ертеде бір қалада бір кедей адам өмір сүріпті. Оның ең жақын досы бай адам болған. Бір күні бай адам кедейге: «Менің ең қымбат затым не?» — деп сұрайды. Кедей адам бір сәт ойланып: «Менің ең қымбат затым — менің достарым!» — деп жауап береді. Бай адам оған таңқалып, осы сөздерді өмірінде ешқашан ұмытпайтынын айтты. Бұл әңгіме достықтың және махаббаттың қандай маңызды екенін көрсетеді.
Вопрос 14:
Мәтінде қандай құндылықтар көрсетілген?
A) Достық пен махаббат
B) Байлық пен мәртебе
C) Ерлік пен батылдық
D) Ғылым мен білім
Текст 15
Колумбтың Америкаға саяхаты
Христофор Колумбтың Американы ашуы бүкіл әлем тарихында ерекше орын алады. Ол жаңа жерлерді іздегенде көптеген қиындықтарға тап болды. Колумб Испаниядан шыққан соң бірнеше ай бойы ашық теңізде жүріп, түрлі аралдарға кезікті. Ол алғашында жергілікті тұрғындармен қарым-қатынас жасаса да, кейінірек жаңа жердің үлкен байлықтарына қызығып, оның стратегиялық маңызын түсінді. Колумбтың ашқан жаңалықтары әлем картасын түбегейлі өзгертті.
Вопрос 15:
Мәтінде Колумбтың Американы ашуы туралы не айтылған?
A) Ол жаңа жерлерді байлық үшін іздеді
B) Ол ұзақ уақыт бойы ашық теңізде болды
C) Ол жаңа жерді еркін тұрғылықты жер ретінде пайдаланды
D) Колумбтың ашқан жері әлемде маңызды өзгерістер әкелмеді
Текст 16
Судың өмірдегі маңызы
Су — табиғаттың ең маңызды элементтерінің бірі. Ол тіршілік үшін қажетті барлық процестерге қатысады. Су болмаса, өсімдіктер, жануарлар және адам өмір сүре алмайды. Көптеген елдерде су тапшылығы мәселесі бар. Су көздерінің дұрыс пайдаланылуы және олардың қорғалуы адамзаттың болашағы үшін аса маңызды. Су арқылы көптеген экосистемалар өз жұмысын атқарады, ал оның ластануы экологиялық дағдарыстарға алып келеді.
Вопрос 16:
Мәтін бойынша судың қандай маңызы бар?
A) Су — тек өсімдіктер үшін маңызды
B) Су — экосистемалардың жұмысын қамтамасыз етеді
C) Су — тек адамның өмірі үшін қажет
D) Су — тек жануарлар үшін маңызды
Текст 17
Қазақтың ұлттық ойындары
Қазақ халқының ұлттық ойындары өте бай әрі көптүрлі. Олардың арасында «қазақша күрес», «тоғызқұмалақ», «алтыбақан» сияқты ойындар бар. Бұл ойындар жастардың денсаулығын нығайтып, олардың ептілігін, шапшаңдығын, шыдамдылығын арттыруға бағытталған. Сонымен қатар, қазақтың ұлттық ойындары адамдар арасындағы қарым-қатынасты нығайтуға, бір-біріне деген құрметті күшейтуге мүмкіндік береді. Ойындар табиғатпен үйлесімділік пен ұлттық дәстүрлерді сақтау құралы ретінде де маңызды рөл атқарады.
Вопрос 17:
Қазақтың ұлттық ойындарының мақсаты қандай?
A) Тек көңіл көтеру
B) Жастардың денсаулығын нығайту және ептіліктерін арттыру
C) Тек жануарлармен ойнау
D) Қала өмірін насихаттау
A) Тек көңіл көтеру
B) Жастардың денсаулығын нығайту және ептіліктерін арттыру
C) Тек жануарлармен ойнау
D) Қала өмірін насихаттау
Текст 18
Ғылым мен білімнің маңызы
Ғылым мен білім — адамның дамуының негізі. Әрбір жаңалық пен жаңғырту адамзат қоғамының өркениетін алға жылжытады. Ғылымның жетістіктері өмірдің барлық саласында көрініс тауып отыр. Медицинада жаңа дәрі-дәрмектер мен әдістер пайда болды, техника мен технологияда үлкен жетістіктерге қол жеткізілді. Білім алу — әр адам үшін маңызды процесс, ол тұлғаның жеке дамуы мен қоғамға пайдалы болуына мүмкіндік береді.
Вопрос 18:
Ғылым мен білімнің қандай маңызы бар?
A) Олар тек адамның жеке дамуына бағытталған
B) Олар қоғамды алға жылжытатын негізгі фактор
C) Олар тек техникалық жаңалықтарды жасайды
D) Олар тек экономикаға әсер етеді
Текст 19
Табиғат және экология
Табиғат — барлық тіршіліктің негізі. Қазіргі таңда экологиялық мәселелер күннен-күнге маңыздырақ болып тұр. Жер бетінде ауаның ластануы, ормандардың жойылуы, су ресурстарының тапшылығы сияқты мәселелер экосистемаға үлкен әсер етеді. Бұл жағдайлар адамзаттың өміріне тікелей ықпал етіп, биологиялық алуан түрлілікті жоғалтуға себеп болады. Экологиялық білім беру, табиғатты қорғау шаралары барлығымыздың жауапкершілігімізде.
Вопрос 19:
Мәтін бойынша экологиялық мәселелердің негізгі салдары қандай?
A) Экосистемаға кері әсер ету
B) Адамдардың денсаулығын нығайту
C) Биологиялық алуан түрліліктің артуы
D) Экономикалық дамудың жеделдеуі
A) Экосистемаға кері әсер ету
B) Адамдардың денсаулығын нығайту
C) Биологиялық алуан түрліліктің артуы
D) Экономикалық дамудың жеделдеуі
Текст 20
Ежелгі қазақ мәдениеті
Қазақ халқының мәдениеті өте бай әрі көпғасырлық тарихы бар. Ұлттық музыка, әдебиет, қолөнер мен сәулет өнері халықтың рухани және материалдық мәдениетінің негізін қалайды. Қазақтың ән-күйі, жырлары мен эпостары ұрпақтан ұрпаққа беріліп келе жатқан үлкен мұра. Бұл мәдениет халықтың өмір сүру салты мен дүниетанымын, сонымен қатар олардың қоғамдағы орны мен рөлін көрсетеді.
Вопрос 20:
Мәтін бойынша қазақ мәдениетінің негізгі ерекшеліктері қандай?
A) Ол тек материалдық мәдениетпен шектеледі
B) Ол ұлттық музыка, әдебиет және қолөнерден тұрады
C) Ол тек бір кезеңмен ғана байланысты
D) Ол тек халықтың шаруашылығына негізделеді
