Ясауи мәдениетінің негізгі еңбегі саналатын «Жауахир-ул-Абрар мин Әмуәжил-Бихар (Теңіз толқындарындағы ізгіліктің жауһарлары)» атты ортағасырлық еңбектің авторы:

Қожа Ахмет Ясауидің шежіресі және әулет тарихы жазылған «Насабнама» еңбегін алғаш рет қазіргі қазақ тіліне аударып кітап етіп шығарған ғалымдар :

Ясауидің хикмет, хәл ілімдерінің айнасы, Ясауи рухани жолының этикалық-моральдық және рухани тәжірибелік ерекшелігін көрсететін, оның жалпы дүниетанымының мәнін ашатын негізгі дереккөздер:

Хикметтері нақыл, терме, қара сөз ретінде дәстүр мен әдеп, ойлау мен таным желісі болып тарихымыздың белестері мен атақты тұлғаларының тілінде, жүрегінде, ділі мен қаламында мирас болған тұлға:

Ясауи ілімінде шайхтың муридін қараңғы, сыртқы әлемнен жырақтау орындарға яғни, жерден қазылған мекенге, белгілі уақыт ішінде тәрбиелейтін рухани кемелдену әдісі:

Ясауи ілімінде адамның негізгі отаны рух әлемі, адам дүниеге уақытша, қонақ ретінде келген. Сонымен қатар өзін өзгелерге түсіндіре алмаған адам, надандар арасындағы ғалым-зиялы, пасықтар мен бұзықтар арасындағы оқыған, әулиелер атауы:

Түркілік дүниетанымның негізгі категориясы болып табылатын әмбебаптыққа сай дамып Алланы жазалаушы, қорқыныш иесі ретінде ғана емес, Құдайды сүю және оның үкімдерін құрметтеу арқылы Аллаға махаббатпен қауышу-ұласу әдістерін қалыптастырған ілім:

Қожа Ахмет Ясауидің бауырластық, яғни, отандағы барлық адамдардың өзара туыстықта, бауырдай бір біріне деген жанашырлығы мен қамқорлығы үстемдік құруы керек, деген ұстанымын көрсетіңіз:

Қожа Ахмет Ясауидің мемлекет басшысына беріктік, яғни, осы отандағы барлық жауапкершілікті, тыныштықты, туыстық пен ынтымақты, Алламен рухани байланысты құдайлық жүйеге сай орнату үшін мемлекет басшысының еркі адамдардың еркінен үстем тұруы шарт деген ұстанымын көрсетіңіз:

Қожа Ахмет Ясауидің Отанда тыныштық, бейбітшілік, тұрақтылық болмайынша Алла мен адам арасындағы рухани байланыстың сапасы болмайды. Ең бастысы адамның рух хәлі құбылмалылығын тоқтатпайды. Ал бұл күйзеліс, яғни, психологиялық, әлеуметтік, экономикалық, саяси тұрақсыздық деген сөз. Осы отандағы барлық тыныштықтарды қамтамасыз ету адамның Алла алдындағы жауапкершілігіне байланысты деген ұстанмыны көрсетіңіз:

Түркі халықтары үшін - дәстүрлі түркілік дүниетаным және ислам өркениеті арасындағы үйлесімділікті қамтамасыз еткен сара жол болуымен қатар бүгінгі заманға сай социо-психологиялық, феноменологиялық ойлау жүйесі мен нақты тұжырымдамаларға бай, адамды жаңа мән-мағынамен сомдайтын және рухани азық беретін ілім ретінде ұлттық болмыстық тұғырымызды танудың негізіне айналып отырған:

«Диуани хикметтегі» адалдық, әділдік, кішіпейілділік, ақиқат, әдептілік, төзімділік секілді адамгершілік мұратты жырлаумен ерекшеленетін Ясауи ілімінің XIX ғасырдағы қазақ даласындағы өкілі:

XV ғ. екінші жартысы – XVI ғ басында өмір сүрген, сол кездегі ханзадалардың әдетімен түрлі ғазал жазып қалдырған, көшпелі өзбек ханы Әбілқайыр ханның немересі, Қожа Ахмет Яссауиге жыр арнаған хан:

Қожа Ахмет Ясауи мәдениетінің көрнекті өкілдерінің бірегейі «толық адам» ілімін қалыптастырған қазақ халқының дана - ойшылы:

Насаим-ул Махаббат” атты кітабында Ясауиге ”Түркістан халқының құбыласы” деп баға берген түркі халықтарының XV ғ. өмір сүрген ортақ ақыны,ойшылы:

“Бастағы көз” - тәнді ғана көреді, жан сырын байқамас. Хақиқатты дәл көруге -“ жан көретін” көз керек. Жаралыс басы-қозғалыс (ал-мухаррик ул-аууал); Қозғауға керек қолқабыс (ал-иллат-ул аууал); Қозғалысқа енгізген қуатты мейлі жан де, мейлі “мән” де-әлемді сол мән жаратқан деген, Ясауи ізбасарларының көрнекті өкілдерінің бірі:

Ясауи мұрасын танымдық-социологиялық қырынан сараптағанда, оның өсіріп, тәрбиелеген шәкірттері, олардың қалдырған еңбектері, құрған ұйым-теккелері (зауия, ленгер), іс-әрекеттері, ұлттық философиямызға енгізген ойлау жүйесі мен моральдық-этикалық құндылықтарының тарихымыздағы іздерінен нені анықтай аламыз:

Бүгін таңда Ясауи ілімінің мәнін, маңызы мен ерекшелігін анықтау неге ықпал етеді:

Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымы бойынша адамзатты қараңғылықтан нұрға бастайтын құдайлық рахмет - мейірім көзі, адамға бақыт жолын көрсететін Тәңірдің сөзі (калам-логос):

Адам және оның рухани кемелдігіне, Тәңірді тануды (мағрифат) және Оған қауышуды (уислат) мақсат ету, “өзін таныған Хақты (ақиқатты) да таниды” деген ұстаным негізінде өзінің ішкі (батин-мазмұндық) және сыртқы (захир-пішіндік) әлемін терең тануға көңіл бөлетін ілім қалай аталады:

Сопылық дүниетанымда, жалпы ислам мәдениетінде «Кемел адам» сипатын адамзат тарихында ең жоғарғы дәрежеде көрсете білген тұлға:

Ясауи ілімінде адамның теориялық (шариғат) және практикалық (тариқат) таныммен қаруланып қана қоймай, оны басынан өткеріп, өзінің хәлі арқылы рухында сезініп, жүзеге асыруы неге жеткізеді:

Сопылық дүниетаным бойынша құдайлық сырлар мен ақиқат туралы таным, болмыстардың жаратылыс мақсатының мәнін ашу, олардың арасындағы байланыстарды танудағы “құдайлық еріктің” (илахи ирада) сырын ұғу”. Яғни, “ішкі көз” (басират) деп аталатын “сырға қанығу” (кашиф-иррационалдық-интуициялық метод) әдісі арқылы қол жеткізетін таным ………….аталады.

Құранның мазмұны мен мәні, яғни, құдайлық аянның өзегі болып табылады. Құран Тәңірден келгендіктен барлық ізгіліктер мен игіліктердің негізгі көзі болып табылады, сондықтан ол ……………

Ясауи бабамыз сопылық жолды өзіңді тану және Тәңірге қауышу үшін алдымен хикметтердің көзі – Құранға негізделген шариғаттан өтетін ………………. жолы ретінде түсіндіреді:

Ясауи мәдениеті дегеніміз: