WorksheetsОрман Дақылдары 81-113
Total questions: 33
Worksheet time: 17mins
Екпе ормандарының беретін мүмкіндіктері:
Топырақты-климатты жағдайлар
Пайдаланылатын жерлерде ағаш өсіру
Бұрын аумақта өскен тұқымдарды өсіру
Аймақта өсетін сүрек тұқымдары
Өте құнды түрлік құрамды жоғары өнімділік екпе ағаштарын
Белгілі орман өсіру және экономикалық жағдайларда ең жақсы жағынан шаруашылықтық және экологиялық мақсаттарына сай келетін басты сүрек тұқымдар:
Жоғары өнімділікті сүрек тұқымдары
Сүректің жақсы физика-механикалық қасиеттеріне ие
Сүректің төмен химиялық-механикалық қасиеттеріне ие
Сүрек тұқымдарын өсіру
Сүректің төмен химиялық қасиеттеріне ие
Қазақстанда ең алғашқы екпе орман құру жұмысы:
1891 жылы Батыс Қазақстанда ұйымдастырылды
1891 жылы Шығыс Қазақстанда ұйымдастырылды
Орал дала орманшылығы ұйымдастырылды
С.Ф.Курнаевтің жетекшілігімен басталды
1881 жылы Батыс Қазақстанда ұйымдастырылды
Климаттық және топырақты жағдайларды ескере отырып, Қазақстан аумағында мынадай орман өсіру аймақтары бөлініп алынады:
Алтай және Сауырдың таулы ормандары, Батыс Тянь-Шань таулы ормандары, Алқапты аймақ ормандары
Оңтүстік Тянь-Шань таулы ормандары
Алтай және Оңтүстік Тянь-Шань ормандары
Ормансыз алқапты аймақ ормандары
Алдын-ала екпе ормандары, Жамылғы астындағы екпе ормандары
Орман өсіруді аудандастыру бойынша бөлінетін аймақтар:
Қылқан жапырақты, Аралас ормандар, Жалпақ жапырақты
Селдіреңдер
Алаңқайлар
Сиреген екпе ағаштары
Экологиялық, Рекреациялық
Жасанды екпе ағаштарының атқаратын міндеттері:
Экологиялық, Рекреациялық, Ортақорғаныш
Физикалық
Экзогенді
Бұтақтардан тазартылуы
Химиялық, Морфологиялық
Солтүстік Тянь-Шань таулы шырша ормандары үшін профессор А.Н. Медведев орман көмкерген алаңдардың өсу орын жағдайларының үлгілерін жеткізуді әзірледі. Екпе ағаш тәжірибесінің ыңғайлылығы үшін мұнда биіктікті-климатжолағы бөлініп алынған:
Суық сызды климат (теңіз деңгейінен 2800-2400 м жоғары)
Баяу жайлы климат (2800-3800 м)
Салыстырмалы түрде суық ылғалды климат (2800-2600 м)
Суық сызды климат (теңіз деңгейінен 3800-3400 м жоғары)
Салыстырмалы түрде жылы ылғалды климат (1800-1600 м)
Қазақстанды орман өсетін аймақтарға бөлу жұмысының негізін еңбектерінде көрсеткен:
М.В.Гудочкиннің, П.С.Чабаннің, А.Н.Протасовтың
М.К.Савичтің
С.Ф.Курнаевтің
Е.В.Алексеевтің
С.Б. Байзаковтің, П.С. Погребняктің
Г.Ф. Морозов бойынша, орман екпе ағашының типі түсінігіне ағаш түрлерінің құрамы, өсу жағдайлары мен екпе ағаштың формасы біртекті, орман учаскесі жатады. Орман типологиясында негізгі бағыттары:
Сукачевтің геоботаникалық мектебі, Алексеев-Погребняктің орманшылық-экологиялық мектебі
Колесниковтың типтерді генетикалық жіктеуі
Алексеев- Сукачевтің орманшылық-экологиялық мектебі
Колесниковтың типтерді генетикалық жіктеуі
Сукачевтің геоботаникалық мектебі
Екпе орман қорындағы жерлер категориялары:
1...2-жылдық байырғылықты ағашы жаңадан кесіліп кеткен жерлер
Топырағы тығызданған және қыртысты құла далалар
Алтай және Сауырдың таулы ормандары
Батыс Тянь-Шань таулы ормандары
Алқапты аймақ ормандары
Орман типологиясының құрамы:
Орман түрлерін сипаттайтын жүйелер кешені
Екпе орман алқабының күйі
Ағашы өсіп тұрған жерлердің түрлерін көрсететің жүйелер
Дақылдардың қатарларындағы шөптесін өсімдікті жою
Сұлбалардың қатарларда тез бір-бірімен жақындауы
Орманмен қамтылмаған аумаққа жатады:
Ағашы кесілген жер
Орман шымылдығы аумағы
Аз бағалы жапырақты жас ағаштар аумағы
Сүрекдің аумағы
Бірінші кесу тәсілі жүргізілген жер, Орман қорының аумағы
Аралас екпе ағаштарының сапасы және өнімділігінің шамасына әсер ететін факторлар:
Географиялық ортаның жағдайлары, Топырақ құнарлығы
Сыртқы орта жағдайлары
Сүрек тұқымдарының биоэкологиясы
Ағаштардың тұқым қуалайтын ерекшеліктері
Сүрек тұқымдарын іріктеп алу, Екпе орман алқабының күйі
Екпе орман алқаптарының түрлері:
Селдіреңдер, Алаңқайлар
Құла далалар
Экзогенді
Эндогенді
Экзогенді-өзгертілетін, Сүрекдің аумағы
Орманмен қамтылған аумақ:
Ауыл шаруашылық жерлер
Екпелері қураған, Кептірілген батпақтар
Гидромелиоративті қор
Орман шымылдығы
Ағашы кесілген жер
Е.В. Алексеев – П.С. Погребняк бойынша өсу орны жағдайлары түрлерінің жіктелудегі гигротоптар:
ксерофильді, мезофильді, гидрофильді
селдіреңдер, алаңқайлар
экзогенді, ксерофитті
эндогенді, гидрофильді
экзогенді-өзгертілетін
Орманды молықтыру және орман өсіру кезінде орман екпелерін өсірудің жүйесі пайдаланылуы мүмкін:
Бастапқы орман ағаштары
Ауыл шаруашылық жерлер
Екпелері қураған
Гидромелиоративті қор
Ағашы кесілген жер
Орман өсіру аймағын зерттеудің беретін мәліметтері:
Араласу схемалары
Орман сүрек тұқымдарына әсер ететін факторлар
Ағаштардың тұқым қуалайтын ерекшеліктері
Сүрек тұқымдарын іріктеп алу
Тіршілігін жойған екпе ормандар
Өсу орны жағдайларының типтерін және экономикалық мақсатқа лайықтылықты ескере екпе орман қоры алқаптарының әрқайсысы үшін анықталатын екпе орман жұмыстарының сипаты:
Орманды қалпына келтіру схемалары
Реконструкциялау
Тіршілігін жойған екпе ағаштары
Араласу схемалары
Жамылғы астындағы екпе ормандары
Екпе орман қорын жан-жақты орманэкологиялық және орманшылық-технологиялық талдау .негізді жоспарлауға мүмкіндік береді:
Екпе ормандарын құру агротехникасын
Екпе орман алқабының күйі
Араласу схемалары
Географиялық ортаның жағдайлары
Топырақтық-климаттық жағдайлар
Ағаш түрлерін екпе орман алқабында орналастыру тәртібі:
Кулисалап, Звенолап
Шенберлеп
Ағашты-бұталы
Ағашты-көлеңкелі
Тығыз және сирек
Екпе орман алқабын жан-жақты талдау шаруашылықтың экономикалық және техникалық мүмкіндіктерін ескере, мүмкіндік береді:
Сүрек тұқымдарын өсіру әдісін, Екпе ормандардың түрін таңдауға
Өрт қауіпсіздігін төмендету, Топырақты өңдеу жүйесін таңдауға
Қолайсыз жерлер мен құмды алаптарда ағаш өсіру
Сүрек тұқымдарының биоэкологиясы
Жарықтың түсуі, Сұлбалардың тез жақындасуы
Жоғары өнімділі екпе ағаштарын жасанды өсіруде өсімдіктер тіршілігі үшін қажетті факторлар:
Жарық, Қар,
Жылу, Жел
Көленке
Жанбыр
Суық
Жамылғы астындағы екпе ормандары арттыратын екпе ағаштарының қасиеттері:
Топырақты қорғау
Жанбырдан қорғау
Қоректік заттар
Жарықтың түсуі
Топырақ түзетін жыныс
Шымылдық астындағы екпелерге көлеңкеге төзімді ағаш түрлерін таңдап алады:
Қайын, Шренк
Шырша, Самырсын, Емен
Балқарағай, Майқарағай
Кофе ағашы, Туя
Қарағай, Акация, Алмұрт ағашы
Қазақстан жағдайларында екпе ағаштарының сәндік және санитарлық-гигиеналық қасиеттерін жақсарту үшін, рекреациялық аумақтардағы ормандарда пайдалануға қажетті тұқымдар:
Шетен, Ұшқат, Емен
Қайын, Шренк
Долана, Алмұрт ағашы
Қарағай, Туя, Малқарағай
Шырша, Алма ағашы
Бірінші кезекте игерілетін екпе орман қорындағылар:
Қылқан жапырақтылардың ағашы жаңа кесіліп кеткен жерлер
Жамылғы астындағы екпе ормандарда
Жалпақ жапырақты ормандарда
Топырағы тығызданған және қыртысты құла далаларда
Орман астында болмаған алқаптарда орманда
Е.В.Алексеев – П.С.Погребняк бойынша өсу жағдайларының типін жіктеу сүлбесінің кестесі бойынша гигротоптар:
0 – өте құрғақ, 3 – ылғалды, 5 – сулы
0 – өте құрғақ, 2 – ылғалды, 5 – сулы
0 – өте құрғақ, 5 – ылғалды, 5 – сулы
2 – сулы
0 – дымқыл, 3 – өте құрғақ
Е.В.Алексеев – П.С.Погребняк бойынша өсу жағдайларының типін жіктеу сүлбесінің кестесі бойынша трофотоптар:
А-борлар, В – суборлар, Д - грудылар
В- сугрудкалар
В - борлар
С - суборлар
Г- грудылар
Эдатоптың атауы трофотоптар мен гигротоптардың атауына сәйкес құрылады:
А4 – өте құрғақ бор, В3 – ылғалды субор
Д3 – жаңа құрылымды субор
А0 – өте құрғақ бор, В2 – жаңа құрылымды субор
С3 – ылғалды субор
В5– жаңа құрылымды субор, С1– ылғалды субор
Республикамыздың оңтүстік және оңтүстік-шығысында жоғары өнімді терек плантациясы екпесін құру үшін профессор П.П.Бессчётновтың ұсынған жергілікті селекция бойынша алынған теректің будан формаларына жатады:
Қазақстан, Қайрат, 62027-1
Қазақстан, Қайрат, 62027-2
Қазақстан, Қайрат, 62025-1
Қазақстан, Қайрат, 62327-1
Қазақстан, Ақмола 32027-1
Жоғары өнімді екпе плантациясын құру үшін республиканың оңтүстік және оңтүстік-шығысында жергілікті селекция бойынша теректің буданды формаларын алған профессор П.П.Бессчётновтың терек түрлеріне өсіру ұсынылады:
Болле, Делтатәрізді, Алжир
Қазақстан
Қайрат
Ақмола
Астана
Орманды дала аймағының шоқ тоғайлы қайыңды ормандарындағы басты тұқымдар:
Жасыл шаған, Құмды шие
Қаратерек, Сібір сағызқарағайы, Кәдімгі қарағай
Ұсақ жапырақты жөке, майқарағай
Кәдімгі шетен, Қарағай, Емен
Татар үйеңкісі, Терек, Балқарағай
