жаңа білімді алу және қолда бар білімдітексеру үшін қолданылатын тәсілдер

Тек әдіс ретінде қарастыру

бұл тек тәжірибе арқылы дәлелденетін процестер.”

Ғылыми әдістің тек бір түрі бар – ол тәжірибе

Теориялық және эмпирикалық

тек математика мен физикада қолданылатын есептеу тәсілдері.”

Гипотеза

Сауалнама,Сұхбат,эксперимент,бақылау,өлшеу

Анализ,синтез,абстракция,индукция,дедукция

бұл белгілі бір құбылыс немесе процесс туралығылыми негізделген болжам. Ол зерттеудің бастапқы кезеңінде ұсынылады және зерттеу барысында тексеріледі.

бұл дәлелденген және өзгермейтін ғылыми заң.

бұл барлық жағдайда дұрыс болатын факт

Болжамдық сипаты: Гипотеза нақты фактілерге сүйенеді, бірақ оны дәлелдеу қажет.

Гипотеза тек шындыққа сәйкес болуы керек және оның қате болу мүмкіндігі жоқ

Гипотеза әрдайым зерттеудің соңғы нәтижесін дәл анықтайды.

Ғылыми негіз: Ол ғылыми деректерге, заңдылықтарға немесе алдыңғы зерттеулерге сүйенуі керек.

Зерттеу объектісі – зерттеудің барысында қолданылатын құралдар мен әдістер

Зерттеу пәні – зерттеу жүргізетін ғалымның жеке қызығушылығы,тек ойы.

Зерттеу объектісі-бұл зерттеу барысында қарастырылатыншынайы әлемнің бөлігі, яғни белгілі бір құбылыс, процесс немесе заттар жиынтығы. Объект – зерттеушінің назарыаударылатын жалпы бағыт.  

Зерттеу пәні – объект шеңберінде нақты зерттелетін аспект немесе қасиет. Басқаша айтқанда, бұл зерттеу объектісініңішіндегі нақты мәселеге бағытталған бөлігі

адамның танымдық процестерін, яғниойлау, есте сақтау, қабылдау, шешім қабылдау сияқтықабілеттерін зерттейтін бағыт. Бұл тәсіл адам ақыл-ойыныңмеханизмдерін түсінуге және оларды ғылыми зерттеулердеқолдануға негізделген.

Когнитивті тәсіл – бұл тек қана адамның эмоцияларын және сезімдерін зерттеумен айналысатын әдіс,басқа факторларды мүлдем ескермейді

зерттеу объектісін арнайы шарттарсыз табиғиортада тікелей қадағалау арқылы деректерді жинау әдісі. Бұл әдіс объектінің мінез-құлқын немесе процестіңағымын өзгеріссіз, сырттан араласусыз зерттеугемүмкіндік береді.

Бақылау әдісі – бұл зерттеушінің зерттелетін құбылысқа тікелей араласуын талап ететін тәсіл,мұнсыз болмайды әрі қатысуы талап етіледі.

Бақылау әдісі – бұл тек табиғат құбылыстарын зерттеу үшін қолданылатын тәсіл.

Бақылау – зерттеу объектісін арнайы шарттарсыз табиғиортада тікелей қадағалау арқылы деректерді жинау әдісі. Бұл әдіс объектінің мінез-құлқын немесе процестіңағымын өзгеріссіз, сырттан араласусыз зерттеугемүмкіндік береді.

Эксперименталды әдіс – бұл зерттелетін құбылысты ешқандай бақылаусыз табиғи жағдайда зерттейтін тәсіл

Эксперименталды әдіс-зерттеу объектісін арнайы ұйымдастырылған жағдайларда зерттеуге мүмкіндік беретін әдіс. Бұл әдісте зерттеуші айнымалыларды басқарып, олардың объектіге қалай әсер ететінін бақылайды.

Эксперименталды әдіс тек гуманитарлық ғылымдарда қолданылады.

Дұрыс

Қате

Контент-анализ – мәтіндік, визуалдық немесе аудио деректерді жүйелі түрде талдап, олардың мазмұнындағы негізгі идеяларды, тақырыптарды, жиіліктерді анықтауға арналған әдіс. Бұл әдіс зерттеу объектісінің жасырын мағынасын немесе құрылымын түсінуге мүмкіндік береді.

зерттеулер барысында алынған деректерді өңдеп, олардан заңдылықтар мен байланыстарды анықтауға мүмкіндік беретін әдіс. Бұл әдіс сандық деректерді жинау, ұйымдастыру, талдау және интерпретациялаудықамтиды.

Зерттеу әдістері

Теориялық

Эмпирикалық

Статистикалық талдау

Сандық-Деректерді сандық түрде талдап, статистикалық есептеулер мен салыстырулар жасауға негізделеді.

Табиғи эксперимент – бұл зерттеу әдісі, ол зерттелетін құбылысты табиғи ортада, зерттеушінің ешқандай араласуынсыз зерттейді. Мұндай жағдайда зерттеу объектісі табиғи жағдайда өзгерістерге ұшырайды.

Эксперименттік әдіс:

• Жаңа жағдайлар мен өзгертулерді жасай отырып, нақты бір зерттеу сұрағына жауап табуға бағытталған әдіс.

• Мысал: Лабораториялық тәжірибелер мен далалық эксперименттер.

Сапалық әдіс:

• Тексттер мен деректердің мазмұнын зерттеу арқылы терең мағыналық түсінік қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Әдіс түрлері жоқ

Жалпы қағида: Барлық адам өлімге ұшырайды.
• Нақты жағдай: Менің досым адам, демек ол да өледі.

Нақты жағдайлар: Бұл аптада барлық күндер жылыболды.
• Қорытынды: Келесі апта да жылы болады.

Деректер жиі интервью, фокус-топтар, ашық сұрақтар немесе бақылау әдістері арқылы жиналады.

Сапалық зерттеулер субъективті болып келуі мүмкін, себебі зерттеушінің жеке көзқарасы мен талдауы маңызды рөл атқарады.

• Деректерді интерпретациялау қиын болуы мүмкін.

Бұл әдісте деректер сандық түрде емес, сапалық түрде талданады. Кодтау, тақырыптық талдау, контент-анализ сияқты әдістер қолданылады.

нақты деректерден жалпы қағидаларды шығару әдісі. Яғни, нақтыдан жалпыға қарай ойлану.

зерттеудің белгілі бір ғылым саласындағы қағидалар мен заңдылықтарға сүйенуі.

белгілі бір құбылыс немесе мәселені түсіндіру үшін болжам түрінде ұсынылатын ғылыми тұжырым. Ол зерттеу барысында дәлелденуі немесе теріске шығуы мүмкін.

Сенімділік:

• Ақпарат шынайы және дәлелденген дереккөздерден алынуы керек.

• Мысал: Ғылыми журналдар, ресми статистикалық деректер.

• Қол жетімділік:

Ешқандай талап жоқ.

Заманауилық:

• Қазіргі заман талаптарына сәйкес жаңартылған дереккөздерді пайдалану маңызды.

Синтез:

• Әртүрлі салалардағы деректер мен әдістерді біріктіру арқылы жаңа білім қалыптастыру.

Объективтілік:

• Ақпарат эмоцияларға немесе жеке көзқарасқа емес, нақты деректерге негізделуі қажет.

• Мысал: Ғылыми-зерттеу нәтижелері.

Қашықтан зерттеу:

• Ғалымдар ақпараттық технологияларды қолдана отырып, зерттеулерін қашықтан жүргізе алады.

• Мысал: Zoom, Google Meet арқылы конференциялар ұйымдастыру.

Деректерді жинау:

• Ақпараттық технологиялар арқылы деректерді автоматтандырылған түрде жинау жеңілдейді.

• Мысал: Онлайн сауалнамалар, веб-скрейпинг әдістері.

Жүйелілік:

• Алынған деректерді ретімен және бірізділікпен талдау.

• Мысал: Алдымен жеке деректерді қарастырып, кейін жалпы заңдылықтарды анықтау.

Қорытындының негізділігі:

• Қорытындылар нақты деректерге негізделуі тиіс, ал болжамдар дәлелденуі қажет.

• Мысал: Гипотезаны растайтын нақты сандар мен фактілер келтіру.

бірнеше ғылым саласының әдістерін біріктіре отырып, күрделі мәселелерді шешуге бағытталған зерттеулер.

жалпы қағидалар мен теориялардан нақты тұжырымдарға немесе болжамдарға көшу процесі.

Құбылыстардың мәнін, себептерін жәнетабиғатын түсіну.

ғылымда құбылыстың себебін анықтау үшін зерттеуші белсенді түрде айнымалыларды басқарып, олардың әсерін бақылайтын зерттеу әдісі