“බමුණා, මම දෙවියෙක්, ගාන්ධර්වයෙක්, යක්ෂයෙක්, මනුෂ්‍යෙයක් නොවෙමි. මම බුද්ධ නම් වෙමි“. බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළේ

සිදුහත් බෝසතුන්ගේ ශාන්ත බව හා රූපශ්‍රීය දැක “ මෙවන් පුතෙකු ලද මවක් පියෙක් නිවුණෝ වෙතී“. යනාදී වශයෙන් ප්‍රකාශ කරනු ලැබුවේ.

සුනීත, සෝපාක වැනි අයට පිහිට වීමෙන් ප්‍රකට වන්නේ බුදුරජාණන් වහන්සේ තුළ පැවති.

සියලු කෙලෙසුන්ගෙන් දුරු වූ හෙයින් ද, රහසින්වත් පව් නො කළ හෙයින් ද, සියලු පූජාවන් ලැබීමට සුදුසු වන හෙයින් ද බුදුන් වහන්සේ

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අසරණ සරණ ගුණය ප්‍රකට වන්නක් ලෙස ‘නිබද්ධ චාරිකා‘ නම් කළ හැකි ය. නිබද්ධ චාරිකා යනු,

බුදුබව පතන බෝසත් උතුමන් විසින් පුරනු ලබන උතුම් පිළිවෙත් සමූහය හැඳින්වෙන්නේ

‘ ආහාරෙ මත්තඤ්ඤුතා‘ හෙවත් පමණ දැන ආහාර අනුභවය පිළිබඳ බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් උපදෙස් ලබාගත් රාජ්‍යය පාලකයා වන්නේ

“ යමෙකු පව් කළොත් එයින් ඔහු ම කෙලෙසෙන්නේ ය. පව් නොකළොත් එයින් ඔහු ම පිරිසිදු වන්නේ ය.“ මෙම අදහස ඇතුළත් ධම්මපද ගාථාවේ මුල් දෙපදය වන්නේ,

සිතීමට හා විමසීමට පූර්ණ නිදහස ලබාදුන් බුදුරජාණන් වනහ්සේ, යමක් ඇසූ පමණින්, පරම්පරාවෙන් ආ පමණින් ආදී වශයෙන් නොපිළිගත යුතු බව දේශනා කළහ. එම කරුණු ඇතුළත් සූත්‍ර දේශනාව වන්නේ,

සිඟාලෝවාද සූත්‍රයෙහි දැක්වෙන පරිදි ධනය විනාශ වීමට හේතුවන කරුණු අතරට අයත් නොවන කරුණක් වන්නේ පහත කවරක් ද?

‘චින්තාමය ප්‍රඥාව‘ යන්නෙන් හැඳින්වෙන්නේ,

සිල් රැකීමෙන් ලැබෙන ආනිසංස ගණයට ඇතුළත් නොවන කරුණක් වන්නේ

“භව පච්චයා ජාති“ යන්නේ පැහැදිලි කරන්නේ

“චතුරාර්යය සත්‍යය නොදැනීම හේතු කොට ගෙන කුසලාකුසල කර්ම රැස්කරයි“ යන්න ප්‍රකාශ වන්නේ,

තණ්හාව මුල්කොටගෙන සමාජයේ කලකෝලහාල ඇති වන බව සඳහන් සූත්‍ර දේශනාව කුමක් ද?

ආහාරයේ පමණ දැන අනුභව කිරීම නිසා යහපත් ප්‍රතිඵල ලැබෙන බව භද්දාලි සූත්‍රයෙහි දැක් වේ. එහි සඳහන් යහපත් ප්‍රතිඵලයක් නොවන්නේ පහත කවරක් ද?

ලාභෝ අලාභෝ අයසෝ යසෝච යන ගාථාවෙන් දැක්වෙන්නේ

පරපණ නැසීම, සොරකම් කිරීම, වැරදි කාම සේවනය යන අකුසල් තුනෙන් වැළකීම අරි අට මගෙහි,

උත්සහයෙන්, වීර්යයයෙන්, දෑතේ ශක්තියෙන් දහඩිය වගුරවා, ධාර්මිකව උපයන ධනය සතර ආකාරයකින් පාරිභෝජනය කළ යුතු බව පහදමින් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් අනේපිඬු සිටුතුමාට දේශනා කළ සූත්‍ර ධර්මය

දිඝජානූ කෝළිය පුත්‍රයාට දේශනා කළ මෙලොව දියුණුවට ඉවහල් වන කරුණු අතර අය වැය ගැන සැලකිලිමත්ව ධනය පරිහරණය කිරීම

පාලකයෙකු විසින් රටවැසියාගේ යහපත සඳහා තම කාලය, ශ්‍රමය, ධනය, සුව පහසුව කැප කරන්නේ නම්, එය දස රාජ ධර්මවල හඳුන්වන්නේ,

තිදොරින් සිදු කරන දස අකුසල කර්ම අතර මනෝ කම්ම ගණයට අයත් නොවන කරුණක් වන්නේ පහත කවරක් ද?

දිට්ඨධම්මවේදනීය කර්ම නමින් හැඳින්වෙන්නේ,

විපාක දෙන ආකාරය අනුව යමෙකු ජීවිත පුරුද්දක් ලෙස නිතර නිතර කර්ම හා කලින් කරන ලදුව නිතර සිහිකරන කුසලාකුසල චේතනා

බුදුරජාණන් වහන්සේ අනුදත් සිරිත් විරිත් සමූහයක් සේඛියා නමින් හැඳින්වේ. එම සේඛියාවල සඳහන් වන පරිදි ආහාර ගැනීමේ දී නොකළ යුතු දෙයක් වන්නේ පහත කවරක් ද?

බුදුරජාණන් වහන්සේ තොද්‍යෙය පුත්‍ර සුභ මානවකයාට දේශනා කළ පරිදි ද්වේශයකින් තොරව කටයුතු කරන තැනැත්තා

බුද්ධාදී ත්‍රිවිධ රත්නයෙහි ගුණ අවබෝධ කොටගෙන ඇතිවන ප්‍රසාදය හෙවත් පැහැදීම බුදුදහමේ හැඳින්වෙන්නේ

“අනවජ්ජානී කම්මානී“ යන්නෙන් අවධාරණය වන්නේ මින් කවරක් ද?

පුද්ගලයාගේ දියුණුවට හා පරිහානියට ඉවහල් වන කරුණු පැහැදිලි කරමින් දේශනා කළ සූත්‍රධර්ම දෙක මොනවාද?

දෙවියෙකු විසින් පුද්ගලයාගේ පිරිහීමට හේතුවන කරුණු කවරේදැයි විමසනු ලැබූ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු වශයෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කළ කරුණුවලට අයත් නොවන කරුණක් වන්නේ,

මහනුවර යුගය වන විට පරිහාණියට පත්ව තිබු සම්බුද්ධ ශාසනය නැවත නගා සිටුවීම සඳහා කටයුතු කළ යතිවරයාණන් වහන්සේ

කෝට්ටේ යුගයේ විසූ වීදාගම මෛත්‍රිය නාහිමිපාණන් වහන්සේ විසින් ලියූ සැදැහැ ගුණ වඩන අගනා කාව්‍ය ග්‍රන්ථය

බුදුදහම ස්ථාපිත වීමත් සමඟ ලංකාවේ ඉදිකළ මුල් ම ස්තූපය වන්නේ,

දෙවැනි ධර්ම සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල ගණයට අයත් නොවන කරුණක් වන්නේ,

මහින්දාගමනයෙන් ශ්‍රී ලාංකිකයන් ලැබූ දායාද ගණයට අයත් නොවන කරුණක් වන්නේ,

ඔත් පිළිම වැඩ හිදින ඉපැරණි පූජනීය ස්ථාන දෙකකට නිදසුන් ලෙස දැක්විය හැක්කේ,

දණහිස් නවා පතුල් උඩ අතට සිටින සේ වම් පතුල දකුණු කලවා මත ද දකුණු පතුල වම් කලවා මත ද තබාගෙන සිටින බුද්ධ ප්‍රතිමා ඉරියව්ව හඳුන්වනු ලබන්නේ

තම නිවසට පැමිණෙන ආගන්තුකයින්ට සැලකීම දහමේ හැඳින්වෙන්නේ

දළදා වහන්සේ ශ්‍රී ලංකාවට වැඩම කරවන අවස්ථාවේ ශ්‍රී ලංකාවේ පාලකයා වුයේ,