ดวงใจ รักษา โรค

ร่างกาย รักษา ความโกรธ

เจ้าแผ่นดิน รักษาเมือง ศัตรูที่มาตีเมือง

สมอง รักษาโรค ความโกรธ

เพราะทำให้แพ้ข้าศึก

เพราะจะกระทบกระเทือนหัวใจ

เพราะทำให้เกิดโรคภัยไข้เจ็บ

เพราะทำให้สมองพิการ

โลภ โกรธ หลง

กาย วาจา ใจ

พระราชา พระราชินี พระโอรส

หัวใจ น้ำดี อาหาร

อินทรวิเชียรฉันท์

กาพย์ยานี11

กลอนสุภาพ

โคลงสี่สุภาพ

เสมอดวงทินกร แลดวงจันทร์กระจ่างตา

ดวงจิตคือกษัตริย์ ผ่านสมบัติอันโอฬาร์

โรคนั้นคือโทโส จะภิยโยเร่งวัฒนา

เปรียบแพทย์คือทหาร อันชำนาญรู้ลำเนา

ปิตตํคือวังหน้า เร่งรักษาเขม้นหมาย อาหารอยู่ในกายคือเสบียงเลี้ยงโยธา

เปรียบแพทย์คือทหาร อันชำนาญรู้ลำเนา ข้าศึกมาอย่าใจเบา ห้อมล้อมรอบทุกทิศา

ไม่รู้คัมภีร์เวช ห่อนเห็นเหตุซึ่งโรคทำ แพทย์เอ๋ยอย่างมคลำ จักขุมือบ่เห็นหน

อนึ่งจะกล่าวสอน กายนครมีมากหลาย ประเทียบเปรียบในกาย ทุกหญิงชายในโลกา

พื้นที่ขนาดเล็ก

เรื่องราว

เนื้อหา

ความชำนาญ

เยาะเย้ย

ประชดประชัน

แนะนำ

ตำหนิ

เรียนรู้คัมภีร์ไสย สุขุมไว้อย่าแพร่งพราย

โรคคือครุกรรม บรรจบจำอย่าพึงทาย

หินชาติแพทย์เหล่านี้ เวรามีมิได้กลัว

รู้น้อยอย่าบังอาจ หมิ่นประมาทในโรคา

อาการหนัก อยุ่ในระยะ หัวใจ น้ำดี อาการเป็นพิษขึ้นพร้อมกัน

อาการหนัก อยู่ในระดับที่ตับ น้ำดี เลือด เป็นพิษขึ้นพร้อมกัน

อาการหนัก อยู่ในระดับที่ส่วนสมอง หน้าอก และเท้าเป็นพิษขึ้นพร้อมกัน

อาการหนัก อยู่ในระยะที่ เลือด สม เสมหะเป็นพิษขึ้นพร้อมกัน

ข้าศึกมาจะอันตราย

เหมือนเพลิงป่าไหม้ลุกลาม

เกิดเข่นฆ่าในกายเรา

เห็นโรคาอย่าถอยหนี

บางทีก็ยาชอบ แต่เคราะห์ครอบจึ่งหันหวน

ต่างเนื้อก็ต่างยา จะชอบโรคอันแปรปรวน

แรงโรคว่าแรงยา มิควรถือคือแรงกรรม

รู้น้อยอย่าบังอาจ หมิ่นประมาทในโรคา

เป็นแพทย์นี้ยากนัก จะรู้จักซึ่งกองกรรม ตัดเสียซึ่งบาปธรรม สิบสี่ตัวจึ่งเที่ยงตรง

ศีลแปดแลศีลห้า เร่งรักษาสมาทาน ทรงไว้เป็นนิจกาล ทั้งไตรรัตน์สรณา

บางทีก็เกียจกัน ที่พักอันแพทย์รักษา บ้างกล่าวเป็นมารยา เขาเจ็บน้อยว่ามากครัน

ให้ดำรงกษัตริย์ไว้ คือดวงใจให้เร่งยา อนึ่งห้ามอย่าโกธา ข้าศึกมาจะอันตราย

เพราะเป็นประโยชน์แก่ราษฎรได้รู้จักการรักษาเบื้องต้น

เพราะเป็นวิชาที่น่าศึกษาโดยเฉพาะแพทย์

เพราะเป็นบทพระราชนิพนธ์ของรัชกาลที่ ๖

เพราะได้บันทึกเป็นตำราแพทย์ของไทยโบราณ

พระยาพิศณุปราสาทเวช

กรมพระยาดำรงราชานุภาพ

หมอชีวกโกมารภัทร

พระยาอุปกิจศิลปาสาร

ไม่ควรทำบาปทั้งต่อหน้าและลับหลัง

ไม่ทำชั่วทั้งที่มืดและที่สว่าง

ให้เข้าถึงพระรัตนไตร

ไม่ตั้งอยู่่ในความประมาท

ความถือดี

ความลังเลใจ

ความไม่ประมาท

ความไม่กลัวบาป

พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว

พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

วิจิกิจฉาเล่า อย่าถือเอาซึ่งครูตน

อุทธัจจังอย่าอุจธัจ เห็นถนัดในโรคา

วิตักโกนั้นบทหนึ่ง ให้ตัดซึ่งวิตักกา

อโนตัปปังบทบังคับ บาปที่ลับอย่าพึงทำ