Геродоттан үзінді

... Кир массагеттердi бағындыруды ойлады. Массагеттер, айтуға қарағанда, аса күштi ірi саны жағынан көп тайпа...

Массагеттердiң патшасы қайтыс болып, орнына әйелi Тұмар патшайым таққа келедi. Кир оған елшiлерiн жiберiп, өзiне әйелi болуға ұсыныс жасайды. Тұмар Кирдiң ойын бiрден түсiнiп, оның өзiне емес, елiне құштар болып отырғандығын бiлiп, ұсынысынан бас тартады. Кир өз ойы iске аспаған соң, массагеттерге ашық соғысқа аттанады. ...Тұмар өзiнiң хабарлаушыларын парсы патшасына жiберiп, былай деген: “Парсы патшасы! Өз ойыңнан қайт. Сенiң бұл жасап жатқан көпiрiңнiң пайдасының саған тиер-тимесiн бiлмейсiң ғой ”. Кир өзiнiң кеңесшiлерiн жинап алып: “Не iстеуiмiз керек?” - деп кеңес сұрады осы

кеңесте отырған қолбасшы мидиялық Крез: “Менiң ойымша, сенiң күшiң оларға қарағанда артық, сен оларды жеңесiң... Менiң бiлуiмше, массагеттерде бiздiң өмiрiмiздегi алуан түрлi дәмдi тамақ, тағамдар, шарап, сусындардың молдығы жайлы хабар жоқ. Нашар соғысатын іскер бөлiктерiн қалдырып, өзiмiз бiр күндiк жерге шегiнемiз”, - деп кеңес бередi...

Мұндай құрылған торға Тұмардың баласы Спаргапис өз әскерлерiмен түсiп қалады.

...Тұмар өзiнiң бар әскер күшiмен парсыларға шабуылға шығады. Бұл шайқас, менiң естуiмше, тарихта бұрын-соңды болып көрмеген шайқас. Қарсыластар алғашқы кезде бiр-бiрiне қарама-қарсы тұрып алып, садақпен атысқан. Садақ оқтары таусылғаннан кейiн, қанжар, семсер, найзалармен соғысқан. Бiр-бiрiне берiлмей ұзақ уақыт шайқасып, ақыр соңында Тұмардың әскерi жеңiске жеткен. Парсылардың әскерi түгелдей қырғынға ұшырап, Кирдiң өзi де қаза болған.

Томирис) басқарған тайпа:

a)

Сақ

b)

Қаңлы

c)

Ғұн

d)

Үйсін

2.

Мәтін бойынша шайқасқа қатысқан елдер:

a)

қаңлылар мен үйсіндердің қақтығысы

b)

үйсіндер мен ғұндардың қақтығысы

c)

сақтар мен парсылардың қақтығысы

d)

ғұндар мен қытайлардың қақтығысы

3.

Геродоттан үзінді

... Кир массагеттердi бағындыруды ойлады. Массагеттер, айтуға қарағанда, аса күштi ірi саны жағынан көп тайпа...

Массагеттердiң патшасы қайтыс болып, орнына әйелi Тұмар патшайым таққа келедi. Кир оған елшiлерiн жiберiп, өзiне әйелi болуға ұсыныс жасайды. Тұмар Кирдiң ойын бiрден түсiнiп, оның өзiне емес, елiне құштар болып отырғандығын бiлiп, ұсынысынан бас тартады. Кир өз ойы iске аспаған соң, массагеттерге ашық соғысқа аттанады. ...Тұмар өзiнiң хабарлаушыларын парсы патшасына жiберiп, былай деген: “Парсы патшасы! Өз ойыңнан қайт. Сенiң бұл жасап жатқан көпiрiңнiң пайдасының саған тиер-тимесiн бiлмейсiң ғой ”. Кир өзiнiң кеңесшiлерiн жинап алып: “Не iстеуiмiз керек?” - деп кеңес сұрады осы

кеңесте отырған қолбасшы мидиялық Крез: “Менiң ойымша, сенiң күшiң оларға қарағанда артық, сен оларды жеңесiң... Менiң бiлуiмше, массагеттерде бiздiң өмiрiмiздегi алуан түрлi дәмдi тамақ, тағамдар, шарап, сусындардың молдығы жайлы хабар жоқ. Нашар соғысатын іскер бөлiктерiн қалдырып, өзiмiз бiр күндiк жерге шегiнемiз”, - деп кеңес бередi...

Мұндай құрылған торға Тұмардың баласы Спаргапис өз әскерлерiмен түсiп қалады.

...Тұмар өзiнiң бар әскер күшiмен парсыларға шабуылға шығады. Бұл шайқас, менiң естуiмше, тарихта бұрын-соңды болып көрмеген шайқас. Қарсыластар алғашқы кезде бiр-бiрiне қарама-қарсы тұрып алып, садақпен атысқан. Садақ оқтары таусылғаннан кейiн, қанжар, семсер, найзалармен соғысқан. Бiр-бiрiне берiлмей ұзақ уақыт шайқасып, ақыр соңында Тұмардың әскерi жеңiске жеткен. Парсылардың әскерi түгелдей қырғынға ұшырап, Кирдiң өзi де қаза болған. шайқаста жеңілу себебін анықтаңыз:

a)

Кирдің өз әскерін сақтардан мықты санауы

b)

сақтарға көршілес тайпалардың көмекке келуі

c)

үйсіндер мен қытайлар арасындағы әскери одақ құрылуы

d)

Кирдің римдіктермен байланыста болуы

4.

Геродоттан үзінді

... Кир массагеттердi бағындыруды ойлады. Массагеттер, айтуға қарағанда, аса күштi ірi саны жағынан көп тайпа...

Массагеттердiң патшасы қайтыс болып, орнына әйелi Тұмар патшайым таққа келедi. Кир оған елшiлерiн жiберiп, өзiне әйелi болуға ұсыныс жасайды. Тұмар Кирдiң ойын бiрден түсiнiп, оның өзiне емес, елiне құштар болып отырғандығын бiлiп, ұсынысынан бас тартады. Кир өз ойы iске аспаған соң, массагеттерге ашық соғысқа аттанады. ...Тұмар өзiнiң хабарлаушыларын парсы патшасына жiберiп, былай деген: “Парсы патшасы! Өз ойыңнан қайт. Сенiң бұл жасап жатқан көпiрiңнiң пайдасының саған тиер-тимесiн бiлмейсiң ғой ”. Кир өзiнiң кеңесшiлерiн жинап алып: “Не iстеуiмiз керек?” - деп кеңес сұрады осы

кеңесте отырған қолбасшы мидиялық Крез: “Менiң ойымша, сенiң күшiң оларға қарағанда артық, сен оларды жеңесiң... Менiң бiлуiмше, массагеттерде бiздiң өмiрiмiздегi алуан түрлi дәмдi тамақ, тағамдар, шарап, сусындардың молдығы жайлы хабар жоқ. Нашар соғысатын іскер бөлiктерiн қалдырып, өзiмiз бiр күндiк жерге шегiнемiз”, - деп кеңес бередi...

Мұндай құрылған торға Тұмардың баласы Спаргапис өз әскерлерiмен түсiп қалады.

...Тұмар өзiнiң бар әскер күшiмен парсыларға шабуылға шығады. Бұл шайқас, менiң естуiмше, тарихта бұрын-соңды болып көрмеген шайқас. Қарсыластар алғашқы кезде бiр-бiрiне қарама-қарсы тұрып алып, садақпен атысқан. Садақ оқтары таусылғаннан кейiн, қанжар, семсер, найзалармен соғысқан. Бiр-бiрiне берiлмей ұзақ уақыт шайқасып, ақыр соңында Тұмардың әскерi жеңiске жеткен. Парсылардың әскерi түгелдей қырғынға ұшырап, Кирдiң өзi де қаза болған. мүддесінен мемлекет.

Өз мүддесін жоғары қойған тұлға:

a)

Кир

b)

Томирис

c)

Камбиз

d)

Спаргапис

5.

Геродоттан үзінді

... Кир массагеттердi бағындыруды ойлады. Массагеттер, айтуға қарағанда, аса күштi ірi саны жағынан көп тайпа...

Массагеттердiң патшасы қайтыс болып, орнына әйелi Тұмар патшайым таққа келедi. Кир оған елшiлерiн жiберiп, өзiне әйелi болуға ұсыныс жасайды. Тұмар Кирдiң ойын бiрден түсiнiп, оның өзiне емес, елiне құштар болып отырғандығын бiлiп, ұсынысынан бас тартады. Кир өз ойы iске аспаған соң, массагеттерге ашық соғысқа аттанады. ...Тұмар өзiнiң хабарлаушыларын парсы патшасына жiберiп, былай деген: “Парсы патшасы! Өз ойыңнан қайт. Сенiң бұл жасап жатқан көпiрiңнiң пайдасының саған тиер-тимесiн бiлмейсiң ғой ”. Кир өзiнiң кеңесшiлерiн жинап алып: “Не iстеуiмiз керек?” - деп кеңес сұрады осы

кеңесте отырған қолбасшы мидиялық Крез: “Менiң ойымша, сенiң күшiң оларға қарағанда артық, сен оларды жеңесiң... Менiң бiлуiмше, массагеттерде бiздiң өмiрiмiздегi алуан түрлi дәмдi тамақ, тағамдар, шарап, сусындардың молдығы жайлы хабар жоқ. Нашар соғысатын іскер бөлiктерiн қалдырып, өзiмiз бiр күндiк жерге шегiнемiз”, - деп кеңес бередi...

Мұндай құрылған торға Тұмардың баласы Спаргапис өз әскерлерiмен түсiп қалады.

...Тұмар өзiнiң бар әскер күшiмен парсыларға шабуылға шығады. Бұл шайқас, менiң естуiмше, тарихта бұрын-соңды болып көрмеген шайқас. Қарсыластар алғашқы кезде бiр-бiрiне қарама-қарсы тұрып алып, садақпен атысқан. Садақ оқтары таусылғаннан кейiн, қанжар, семсер, найзалармен соғысқан. Бiр-бiрiне берiлмей ұзақ уақыт шайқасып, ақыр соңында Тұмардың әскерi жеңiске жеткен. Парсылардың әскерi түгелдей қырғынға ұшырап, Кирдiң өзi де қаза болған.

Мәтіндегі тұлғаларды мемлекеттерімен сәйкестендіріңіз:

1. Томирис; 2. Кир; 3.Крез

А. Мидия; В. Парсы С. Сақ

a)

1-А; 2-С; 3-В;

b)

1-В; 2-С; 3-А;

c)

1-С; 2-А; 3-В;

d)

1-С; 2-В; 3-А;

6.

Жүздер туралы

Тағы бiр мәселеге көңiл аударғым келедi. Жүз - тарихи-әлеуметтiк категория. Ол байтақ қазақ сахарасында ғасырлар бойы қалыптасқан көшпелi шаруашылықтың жер ыңғайына қарай орналасуына байланысты Әрбiр

тайпалық одақ қыс қонысын, жаз жайлауын көшпелi тiршiлiктiң өзiндiк ерекшелiгiне орай құрған. Екiншi фактор - ел қорғау, отан қорғау, жер қорғау мүддесiнен туындаған. Үшiншiден, жетi атаға дейiн ғана араластырмай, тұқым тазалығын сақтау арқылы этностың генетикалық қорын аман алып қалуға бағытталған. Бұл болса, белгiлi бiр географиялық шеңберде, белгiлi бiр ортада ортақ бүкiлхалықтық бақылауға алынған. Үш жүз бола отырып, қазақ елiнiң тәуелсiздiгiн, қазақ жерiнiң тұтастығын қорғаған. Ортақ тiл, дiл, атамекен халықтық бiрлiкке, мүдде бiрлiгiне қызмет еткен. “Жүз” туралы сөз болғанда тағы бiр еске алар жағдай - ол мемлекеттiк қызметтi де орындаған. Жүз iшiнде дау-дамай, көшi-қон жолдары, рулар арасындағы қарым-қатынас аймақтық дәрежеде шешiлген. Жүзаралық - жер, қоныс, ел қорғау, қазақ жерiнiң тұтастығы, әскери жасақ, ортақ қолбасшы, хандар сайлауы, т.б. ел, халық дәрежесiндегi келiсiлiп отырған. Сонымен бiрге үш жүз көршi мемлекеттермен қарым-қатынасты бiрiгiп, ұлттық биiктiктен барлай шешкен. Сондықтан қазақ халқындағы жүз мәселесi әлдебiр дүмбiлез атқамiнерлер айтып жүргендей “жүзшiлдiк”, “жүзшiл” деген ұғымнан ада жай. Жалпы, қазақ этносы - бiртұтас этнос. Қазақ атаулы елiн, руын сұрағаны болмаса, ешқашан жүзге бөлiп көрмеген, бiр-бiрiне атам қазақтың, бiр қазақтың баласы деп қараған

Жүздік құрылымның ерекшелігі неде?

a)

әртүрлі ұлттардың қоныстануы

b)

тіл мен діннің әртүрлілігі

c)

ортақ тіл, діл, шаруашылықтың болуы

d)

экономикалық даму деңгейінің әртүрлілігі

e)

мәдени ерекшеліктердің болуы

7.

Жүздер туралы

Тағы бiр мәселеге көңiл аударғым келедi. Жүз - тарихи-әлеуметтiк категория. Ол байтақ қазақ сахарасында ғасырлар бойы қалыптасқан көшпелi шаруашылықтың жер ыңғайына қарай орналасуына байланысты Әрбiр

тайпалық одақ қыс қонысын, жаз жайлауын көшпелi тiршiлiктiң өзiндiк ерекшелiгiне орай құрған. Екiншi фактор - ел қорғау, отан қорғау, жер қорғау мүддесiнен туындаған. Үшiншiден, жетi атаға дейiн ғана араластырмай, тұқым тазалығын сақтау арқылы этностың генетикалық қорын аман алып қалуға бағытталған. Бұл болса, белгiлi бiр географиялық шеңберде, белгiлi бiр ортада ортақ бүкiлхалықтық бақылауға алынған. Үш жүз бола отырып, қазақ елiнiң тәуелсiздiгiн, қазақ жерiнiң тұтастығын қорғаған. Ортақ тiл, дiл, атамекен халықтық бiрлiкке, мүдде бiрлiгiне қызмет еткен. “Жүз” туралы сөз болғанда тағы бiр еске алар жағдай - ол мемлекеттiк қызметтi де орындаған. Жүз iшiнде дау-дамай, көшi-қон жолдары, рулар арасындағы қарым-қатынас аймақтық дәрежеде шешiлген. Жүзаралық - жер, қоныс, ел қорғау, қазақ жерiнiң тұтастығы, әскери жасақ, ортақ қолбасшы, хандар сайлауы, т.б. ел, халық дәрежесiндегi келiсiлiп отырған. Сонымен бiрге үш жүз көршi мемлекеттермен қарым-қатынасты бiрiгiп, ұлттық биiктiктен барлай шешкен. Сондықтан қазақ халқындағы жүз мәселесi әлдебiр дүмбiлез атқамiнерлер айтып жүргендей “жүзшiлдiк”, “жүзшiл” деген ұғымнан ада жай. Жалпы, қазақ этносы - бiртұтас этнос. Қазақ атаулы елiн, руын сұрағаны болмаса, ешқашан жүзге бөлiп көрмеген, бiр-бiрiне атам қазақтың, бiр қазақтың баласы деп қараған

Мәтіндегі екінші фактордың мәні:

a)

тұқым тазалығын сақтау

b)

отан қорғау

c)

мәдениетті дамыту

d)

этностың тұтастығын қамтамасыз ету

8.

Жүздер туралы

Тағы бiр мәселеге көңiл аударғым келедi. Жүз - тарихи-әлеуметтiк категория. Ол байтақ қазақ сахарасында ғасырлар бойы қалыптасқан көшпелi шаруашылықтың жер ыңғайына қарай орналасуына байланысты Әрбiр

тайпалық одақ қыс қонысын, жаз жайлауын көшпелi тiршiлiктiң өзiндiк ерекшелiгiне орай құрған. Екiншi фактор - ел қорғау, отан қорғау, жер қорғау мүддесiнен туындаған. Үшiншiден, жетi атаға дейiн ғана араластырмай, тұқым тазалығын сақтау арқылы этностың генетикалық қорын аман алып қалуға бағытталған. Бұл болса, белгiлi бiр географиялық шеңберде, белгiлi бiр ортада ортақ бүкiлхалықтық бақылауға алынған. Үш жүз бола отырып, қазақ елiнiң тәуелсiздiгiн, қазақ жерiнiң тұтастығын қорғаған. Ортақ тiл, дiл, атамекен халықтық бiрлiкке, мүдде бiрлiгiне қызмет еткен. “Жүз” туралы сөз болғанда тағы бiр еске алар жағдай - ол мемлекеттiк қызметтi де орындаған. Жүз iшiнде дау-дамай, көшi-қон жолдары, рулар арасындағы қарым-қатынас аймақтық дәрежеде шешiлген. Жүзаралық - жер, қоныс, ел қорғау, қазақ жерiнiң тұтастығы, әскери жасақ, ортақ қолбасшы, хандар сайлауы, т.б. ел, халық дәрежесiндегi келiсiлiп отырған. Сонымен бiрге үш жүз көршi мемлекеттермен қарым-қатынасты бiрiгiп, ұлттық биiктiктен барлай шешкен. Сондықтан қазақ халқындағы жүз мәселесi әлдебiр дүмбiлез атқамiнерлер айтып жүргендей “жүзшiлдiк”, “жүзшiл” деген ұғымнан ада жай. Жалпы, қазақ этносы - бiртұтас этнос. Қазақ атаулы елiн, руын сұрағаны болмаса, ешқашан жүзге бөлiп көрмеген, бiр-бiрiне атам қазақтың, бiр қазақтың баласы деп қараған.

Мәтінде көтерілмеген мәселелердің бірі:

a)

халықты отырықшылыққа көшіру

b)

көрші мемлекеттермен дипломатиялық қарым-қатынас орнату

c)

рулар арасындағы қарым-қатынас

d)

тұқым тазалығын сақтау

9.

Жетiсу өңiрiндегi аттары кеңiнен мәлiм екi қала әрi жiбек жолындағы аса iрi екi орталық болып саналатын Суяб пен Баласағұн қашаннан-ақ зерттеушiлердiң назарын аударып келедi. Алайда авторлар еңбектерiнде едәуiр мол мағлұматтар келтiрiледi, дегенмен осынау қалалардың тарихи тағдырларында әлi де бұлыңғыр тұстар жоқ емес. Бұл олардың тұрған орындарын анықтауға да қатысты нәрсе.

Суяб жайында ең көне, сонау VII ғасырдың бiрiншi жартысы мен VIII ғасырдан қалған деректер ... мәлiметтерiнде сақталған. Будда тәуапшысы Сюань Цзянь 629 жылы Үндiстанға бара жатқан сапарында Жетiсуды басып өтедi. Сүйе өзенiнiң маңында ол бiр қалаға кез болады. «Оның аумағы 6-7 ли. Онда түрлi елдерден келген көпестер мен соғдылар тұрады екен. Топырағы қызыл, тары мен жүзiм өсiруге қолайлы. Сүйеден тура батысқа қарай бiр-бiрiнен бөлек ондаған жеке қалалар орналасыпты». Бұдан әрi Сюань Цзянь Жетiсу қалаларының тұрғындарын, олардың дәстүрлерiн, киiмдерiн, әдет-ғұрыптарын сипаттап, сөзiнiң соңында бұл қалаларда диқандар мен саудагерлер тұратынын жазған.

VIII ғасырдың алғашқы жартысына дейiнгi деректер ұсынатын беймәлiм автордың «Худуд аль-Алем» атты еңбегiнде, сондай-ақ Гардизидiң «Зайн әл- ахбар» («Баяндау көркi») шығармасында Суяб туралы мынадай сипаттама келтiрiледi: «бұл 20 мың адам тұратын үлкен мекен. Шаһардың әмiршiсi Ялан шах есiмдi джабгудың бауыры екен». Баласағұнды басып алған түркiлер (қараханидтер) ислам дiнiн қабылдап, бiрте-бiрте Орта Азияны жаулап алады.

Жетiсу жерiндегi аттары кеңiнен мәлiм екi қала:

a)

Суяб

b)

Баласағұн

c)

Талхиз

d)

Отырар

10.

Жетiсу өңiрiндегi аттары кеңiнен мәлiм екi қала әрi жiбек жолындағы аса iрi екi орталық болып саналатын Суяб пен Баласағұн қашаннан-ақ зерттеушiлердiң назарын аударып келедi. Алайда авторлар еңбектерiнде едәуiр мол мағлұматтар келтiрiледi, дегенмен осынау қалалардың тарихи тағдырларында әлi де бұлыңғыр тұстар жоқ емес. Бұл олардың тұрған орындарын анықтауға да қатысты нәрсе.

Суяб жайында ең көне, сонау VII ғасырдың бiрiншi жартысы мен VIII ғасырдан қалған деректер ... мәлiметтерiнде сақталған. Будда тәуапшысы Сюань Цзянь 629 жылы Үндiстанға бара жатқан сапарында Жетiсуды басып өтедi. Сүйе өзенiнiң маңында ол бiр қалаға кез болады. «Оның аумағы 6-7 ли. Онда түрлi елдерден келген көпестер мен соғдылар тұрады екен. Топырағы қызыл, тары мен жүзiм өсiруге қолайлы. Сүйеден тура батысқа қарай бiр-бiрiнен бөлек ондаған жеке қалалар орналасыпты». Бұдан әрi Сюань Цзянь Жетiсу қалаларының тұрғындарын, олардың дәстүрлерiн, киiмдерiн, әдет-ғұрыптарын сипаттап, сөзiнiң соңында бұл қалаларда диқандар мен саудагерлер тұратынын жазған.

VIII ғасырдың алғашқы жартысына дейiнгi деректер ұсынатын беймәлiм автордың «Худуд аль-Алем» атты еңбегiнде, сондай-ақ Гардизидiң «Зайн әл- ахбар» («Баяндау көркi») шығармасында Суяб туралы мынадай сипаттама келтiрiледi: «бұл 20 мың адам тұратын үлкен мекен. Шаһардың әмiршiсi Ялан шах есiмдi джабгудың бауыры екен». Баласағұнды басып алған түркiлер (қараханидтер) ислам дiнiн қабылдап, бiрте-бiрте Орта Азияны жаулап алады.

Мәтінде айтылған екі қаланың орналасқан аймағы

a)

Оңтүстік Қазақстан

b)

Солтүстік Қазақстан

c)

Шығыс Қазақ

d)

Отралық Қазақстан

11.

Жетiсу өңiрiндегi аттары кеңiнен мәлiм екi қала әрi жiбек жолындағы аса iрi екi орталық болып саналатын Суяб пен Баласағұн қашаннан-ақ зерттеушiлердiң назарын аударып келедi. Алайда авторлар еңбектерiнде едәуiр мол мағлұматтар келтiрiледi, дегенмен осынау қалалардың тарихи тағдырларында әлi де бұлыңғыр тұстар жоқ емес. Бұл олардың тұрған орындарын анықтауға да қатысты нәрсе.

Суяб жайында ең көне, сонау VII ғасырдың бiрiншi жартысы мен VIII ғасырдан қалған деректер ... мәлiметтерiнде сақталған. Будда тәуапшысы Сюань Цзянь 629 жылы Үндiстанға бара жатқан сапарында Жетiсуды басып өтедi. Сүйе өзенiнiң маңында ол бiр қалаға кез болады. «Оның аумағы 6-7 ли. Онда түрлi елдерден келген көпестер мен соғдылар тұрады екен. Топырағы қызыл, тары мен жүзiм өсiруге қолайлы. Сүйеден тура батысқа қарай бiр-бiрiнен бөлек ондаған жеке қалалар орналасыпты». Бұдан әрi Сюань Цзянь Жетiсу қалаларының тұрғындарын, олардың дәстүрлерiн, киiмдерiн, әдет-ғұрыптарын сипаттап, сөзiнiң соңында бұл қалаларда диқандар мен саудагерлер тұратынын жазған.

VIII ғасырдың алғашқы жартысына дейiнгi деректер ұсынатын беймәлiм автордың «Худуд аль-Алем» атты еңбегiнде, сондай-ақ Гардизидiң «Зайн әл- ахбар» («Баяндау көркi») шығармасында Суяб туралы мынадай сипаттама келтiрiледi: «бұл 20 мың адам тұратын үлкен мекен. Шаһардың әмiршiсi Ялан шах есiмдi джабгудың бауыры екен». Баласағұнды басып алған түркiлер (қараханидтер) ислам дiнiн қабылдап, бiрте-бiрте Орта Азияны жаулап алады.

Мәтінде айтылған екі қаланың орналасқан аймағы

a)

Оңтүстік Қазақстан

b)

Солтүстік Қазақстан

c)

Шығыс Қазақстан

d)

Орталық Қазақстан

12.

Жетiсу өңiрiндегi аттары кеңiнен мәлiм екi қала әрi жiбек жолындағы аса iрi екi орталық болып саналатын Суяб пен Баласағұн қашаннан-ақ зерттеушiлердiң назарын аударып келедi. Алайда авторлар еңбектерiнде едәуiр мол мағлұматтар келтiрiледi, дегенмен осынау қалалардың тарихи тағдырларында әлi де бұлыңғыр тұстар жоқ емес. Бұл олардың тұрған орындарын анықтауға да қатысты нәрсе.

Суяб жайында ең көне, сонау VII ғасырдың бiрiншi жартысы мен VIII ғасырдан қалған деректер ... мәлiметтерiнде сақталған. Будда тәуапшысы Сюань Цзянь 629 жылы Үндiстанға бара жатқан сапарында Жетiсуды басып өтедi. Сүйе өзенiнiң маңында ол бiр қалаға кез болады. «Оның аумағы 6-7 ли. Онда түрлi елдерден келген көпестер мен соғдылар тұрады екен. Топырағы қызыл, тары мен жүзiм өсiруге қолайлы. Сүйеден тура батысқа қарай бiр-бiрiнен бөлек ондаған жеке қалалар орналасыпты». Бұдан әрi Сюань Цзянь Жетiсу қалаларының тұрғындарын, олардың дәстүрлерiн, киiмдерiн, әдет-ғұрыптарын сипаттап, сөзiнiң соңында бұл қалаларда диқандар мен саудагерлер тұратынын жазған.

VIII ғасырдың алғашқы жартысына дейiнгi деректер ұсынатын беймәлiм автордың «Худуд аль-Алем» атты еңбегiнде, сондай-ақ Гардизидiң «Зайн әл- ахбар» («Баяндау көркi») шығармасында Суяб туралы мынадай сипаттама келтiрiледi: «бұл 20 мың адам тұратын үлкен мекен. Шаһардың әмiршiсi Ялан шах есiмдi джабгудың бауыры екен». Баласағұнды басып алған түркiлер (қараханидтер) ислам дiнiн қабылдап, бiрте-бiрте Орта Азияны жаулап алады.

Мәтінде сипатталған тарихи кезең

a)

Қола дәуірі

b)

Жаңа заман

c)

Қазіргі заман

d)

Орта ғасырлар

13.

Жетiсу өңiрiндегi аттары кеңiнен мәлiм екi қала әрi жiбек жолындағы аса iрi екi орталық болып саналатын Суяб пен Баласағұн қашаннан-ақ зерттеушiлердiң назарын аударып келедi. Алайда авторлар еңбектерiнде едәуiр мол мағлұматтар келтiрiледi, дегенмен осынау қалалардың тарихи тағдырларында әлi де бұлыңғыр тұстар жоқ емес. Бұл олардың тұрған орындарын анықтауға да қатысты нәрсе.

Суяб жайында ең көне, сонау VII ғасырдың бiрiншi жартысы мен VIII ғасырдан қалған деректер ... мәлiметтерiнде сақталған. Будда тәуапшысы Сюань Цзянь 629 жылы Үндiстанға бара жатқан сапарында Жетiсуды басып өтедi. Сүйе өзенiнiң маңында ол бiр қалаға кез болады. «Оның аумағы 6-7 ли. Онда түрлi елдерден келген көпестер мен соғдылар тұрады екен. Топырағы қызыл, тары мен жүзiм өсiруге қолайлы. Сүйеден тура батысқа қарай бiр-бiрiнен бөлек ондаған жеке қалалар орналасыпты». Бұдан әрi Сюань Цзянь Жетiсу қалаларының тұрғындарын, олардың дәстүрлерiн, киiмдерiн, әдет-ғұрыптарын сипаттап, сөзiнiң соңында бұл қалаларда диқандар мен саудагерлер тұратынын жазған.

VIII ғасырдың алғашқы жартысына дейiнгi деректер ұсынатын беймәлiм автордың «Худуд аль-Алем» атты еңбегiнде, сондай-ақ Гардизидiң «Зайн әл- ахбар» («Баяндау көркi») шығармасында Суяб туралы мынадай сипаттама келтiрiледi: «бұл 20 мың адам тұратын үлкен мекен. Шаһардың әмiршiсi Ялан шах есiмдi джабгудың бауыры екен». Баласағұнды басып алған түркiлер (қараханидтер) ислам дiнiн қабылдап, бiрте-бiрте Орта Азияны жаулап алады.

Мәтінде айтылған қалалар орналасқан мемлекет

a)

Қарахан

b)

Қимақ

c)

Оғыз

d)

Ноғай

14.

Жетiсу өңiрiндегi аттары кеңiнен мәлiм екi қала әрi жiбек жолындағы аса iрi екi орталық болып саналатын Суяб пен Баласағұн қашаннан-ақ зерттеушiлердiң назарын аударып келедi. Алайда авторлар еңбектерiнде едәуiр мол мағлұматтар келтiрiледi, дегенмен осынау қалалардың тарихи тағдырларында әлi де бұлыңғыр тұстар жоқ емес. Бұл олардың тұрған орындарын анықтауға да қатысты нәрсе.

Суяб жайында ең көне, сонау VII ғасырдың бiрiншi жартысы мен VIII ғасырдан қалған деректер ... мәлiметтерiнде сақталған. Будда тәуапшысы Сюань Цзянь 629 жылы Үндiстанға бара жатқан сапарында Жетiсуды басып өтедi. Сүйе өзенiнiң маңында ол бiр қалаға кез болады. «Оның аумағы 6-7 ли. Онда түрлi елдерден келген көпестер мен соғдылар тұрады екен. Топырағы қызыл, тары мен жүзiм өсiруге қолайлы. Сүйеден тура батысқа қарай бiр-бiрiнен бөлек ондаған жеке қалалар орналасыпты». Бұдан әрi Сюань Цзянь Жетiсу қалаларының тұрғындарын, олардың дәстүрлерiн, киiмдерiн, әдет-ғұрыптарын сипаттап, сөзiнiң соңында бұл қалаларда диқандар мен саудагерлер тұратынын жазған.

VIII ғасырдың алғашқы жартысына дейiнгi деректер ұсынатын беймәлiм автордың «Худуд аль-Алем» атты еңбегiнде, сондай-ақ Гардизидiң «Зайн әл- ахбар» («Баяндау көркi») шығармасында Суяб туралы мынадай сипаттама келтiрiледi: «бұл 20 мың адам тұратын үлкен мекен. Шаһардың әмiршiсi Ялан шах есiмдi джабгудың бауыры екен». Баласағұнды басып алған түркiлер (қараханидтер) ислам дiнiн қабылдап, бiрте-бiрте Орта Азияны жаулап алады.

Ерте орта ғасырлық түркі империялық мемлекеттерінің астанасы болған қала

a)

Науакет

b)

Қарнақ

c)

Сайрам

d)

Суяб

15.

Жетiсу өңiрiндегi аттары кеңiнен мәлiм екi қала әрi жiбек жолындағы аса iрi екi орталық болып саналатын Суяб пен Баласағұн қашаннан-ақ зерттеушiлердiң назарын аударып келедi. Алайда авторлар еңбектерiнде едәуiр мол мағлұматтар келтiрiледi, дегенмен осынау қалалардың тарихи тағдырларында әлi де бұлыңғыр тұстар жоқ емес. Бұл олардың тұрған орындарын анықтауға да қатысты нәрсе.

Суяб жайында ең көне, сонау VII ғасырдың бiрiншi жартысы мен VIII ғасырдан қалған деректер ... мәлiметтерiнде сақталған. Будда тәуапшысы Сюань Цзянь 629 жылы Үндiстанға бара жатқан сапарында Жетiсуды басып өтедi. Сүйе өзенiнiң маңында ол бiр қалаға кез болады. «Оның аумағы 6-7 ли. Онда түрлi елдерден келген көпестер мен соғдылар тұрады екен. Топырағы қызыл, тары мен жүзiм өсiруге қолайлы. Сүйеден тура батысқа қарай бiр-бiрiнен бөлек ондаған жеке қалалар орналасыпты». Бұдан әрi Сюань Цзянь Жетiсу қалаларының тұрғындарын, олардың дәстүрлерiн, киiмдерiн, әдет-ғұрыптарын сипаттап, сөзiнiң соңында бұл қалаларда диқандар мен саудагерлер тұратынын жазған.

VIII ғасырдың алғашқы жартысына дейiнгi деректер ұсынатын беймәлiм автордың «Худуд аль-Алем» атты еңбегiнде, сондай-ақ Гардизидiң «Зайн әл- ахбар» («Баяндау көркi») шығармасында Суяб туралы мынадай сипаттама келтiрiледi: «бұл 20 мың адам тұратын үлкен мекен. Шаһардың әмiршiсi Ялан шах есiмдi джабгудың бауыры екен». Баласағұнды басып алған түркiлер (қараханидтер) ислам дiнiн қабылдап, бiрте-бiрте Орта Азияны жаулап алады.

Ерте орта ғасырлық түркі империялық мемлекеттерінің астанасы болған қала орталықтарын сәйкестендіріңіз

A) Науакет B) Қарнақ C) Сайрам D) Сауран E) Суяб

a)

1-А; 2-В; 3-С

b)

1-В; 2-А; 3-С

c)

1-С; 2-В; 3-А

d)

1-С; 2-А; 3-В

16.

Кестедегі іс-шаралар қамтитын кезең:

a)

ХХ ғасырдың 80-90 жж

b)

ХХ ғасырдың 20-40 жж.

c)

ХХ ғасырдың 50-60 жж.

d)

ХХ ғасырдың 70-80 жж.

17.

Кестедегі іс-шаралар жататын экономикалық жүйе

a)

аралас

b)

нарықтық

c)

жоспарлы

d)

дәстүрлі

18.

Кестедегі іс-шаралардың толық жүзеге аспау немесе үлкен шығындарға әкелу себебін анықтаңыз:

a)

салаларға қаржының шамадан тыс көп бөлінуі

b)

екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы

c)

саясаттағы төменнен жоғары принципінің қалыптасуы

d)

басқарудың әміршіл-әкімшіл жүйесінің кедергі жасауы

19.

2-кесте бойынша Қазақстан өнеркәсібінде қалыптасқан ахуал:

a)

кәсіпорындар шикізат өндірумен шектелді

b)

ауыр-машина жасау кәсіпорындары қал

c)

дайын өнім шығаратын кәсіпорындар пайда болды

d)

кәсіпорындар жаппай электрлендіріліп, механикаландырылды

20.

Кестедегі салалар бойынша ортақ белгіні анықтаңыз:

a)

дербестігі күшейіп өнім өндірудің артуы

b)

мемлекеттік биліктің тікелей қатысуы

c)

нарықтық қатынастар негізінде дамуы

d)

бірнеше адамдар (кәсіпкер) меншігінде шоғырлануы

21.

3-суретте бейнеленген қазақтың ертедегі мүлкі(бұйымы)

a)

ер-тұрман

b)

ағаш төсек

c)

әшекей бұйымдар

d)

киіз үй

22.

4-суреттегі бұйымды жасауда қазақтар жиі қолданған шикізат

a)

қола

b)

күміс

c)

тері

d)

темір

23.

Суреттерде берілген бұйымдардың ортақ атауы

a)

қазақтың жазбаша мәдени туындылары

b)

қазақтың материалдық мәдениеті

c)

қазақтың дәстүрлі діни атрибуттары

d)

қазақтың фольклорлық туындылары

24.

Киіз, туырлық, сықырлауық, желбау бұйымдары сәйкес келетін сурет

a)

Сурет 1

b)

Сурет 2

c)

Сурет 3

d)

Сурет 4

25.

Берілген суреттен «материалдық әлем белгісі» болып табылатын нышанды анықтаңыз

a)

1-сурет

b)

5-сурет

c)

2-сурет

d)

4-сурет

26.

2-суреттегі тұлға қызмет еткен ғылым саласы

a)

медицина

b)

геология

c)

астрономия

d)

филология

27.

қызмет еткен ортақ кезеңі

a)

патшалық кезең

b)

кеңестік кезең

c)

тәуелсіздік кезеңі

d)

кейінгі ортағасырлар

28.

3-суреттегі тұлғаның негізгі шығармалары:

a)

«Абай жолы», «Айман-Шолпан»

b)

«Арғымақтар», «Адамға табын, Жер, енді!»

c)

«Алдаркөсе», «Менің атым Қожа»

d)

«Ана-Жер ана», «Соңғы аялдама»

29.

Суреттегі тұлғаларға ортақ ақпарат:

a)

өндіріс саласына айтарлықтай үлес қосты

b)

ауыл шаруашылығында жетістікке жетті

c)

кеңес билігі тарапынан қудаланды

d)

шетелге кетуге мәжбүр болды

30.

Қазақ кәсіби сахнасында тұңғыш қойылған шығарма:

a)

«Еңлік-Кебек»

b)

«Қыз Жібек»

c)

«Амангелді»

d)

«Түрксіб»

31.

Тәуелсіздік кезеңінде қолдануға берілген ғимарат:

a)

сурет-2

b)

сурет-3

c)

сурет-1, сурет-2

d)

сурет-1

32.

Елордада орналасқан ғимарат:

a)

сурет-3

b)

сурет-1

c)

сурет-2, сурет-3

d)

сурет-2

33.

2-суреттегі ғимаратта орналасқан кәсіби ұжым:

a)

Ғ. Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театры

b)

М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық театры

c)

М.Ю. Лермонтов атындағы Орыс драма театры

d)

Абай атындағы опера және балет театры

34.

Суреттегі ғимараттардың ортақ құндылығы:

a)

кино өнерін насихаттау

b)

саяси шешімдер қабылдау

c)

классикалық өнерді дамыту

d)

ғылыми жаңалықтар ашу

35.

Оның толық аты-жөнi – Әбу Насыр Мұхаммед ибн Мұхаммед ибн Узлағ Тархани. Түрiк оқымыстылары Әбу Насыр ныспысының соңына кейде «әт- түрки» деген сөздi қосып, оның түркi тектi екенiн шегелей түседi. Араб, парсы шежiрелерiнiң деректерiне қарағанда әл-Фараби 870 жылы Арыс өзенiнiң Сырға құяр тұсындағы Фараб қаласында, қайсы бiр деректерде – оның тiкелей ықпалында болған iргелесi Уасиджде (Оқсыз) отырарлық әскербасының отбасында дүниеге келген. Ол туған жерiнiң атауымен «әл-Фараби», яғни

«фарабтық» деген атқа ие болған. Әл-Фараби алғашқы бiлiмiн Отырар медресесiнiң бiрiнде алғанға ұқсайды. Өйткенi көне дәуiрден қалған бiр деректерге қарағанда, Мауараннахрда балаларды түрлi қолөнерi мен ғылымға үйрету, баулу, оқыту олардың бес жасар кезiнен басталатын болған. Ол кезде мұсылман дүниесiнiң рухани орталығы Месопотамия болғандықтан, жас Әбу Насырды ата-анасы Таяу және Орта Шығыс елдерiне сапарға дайындайды. Бiрақ Әбу Насыр Бағдадқа бармас бұрын жолай Шаш пен Самарқан, Бұхара шахарларына соғып, бiлiмiн молықтырған секiлдi. Әйтсе де Әбудiң мұнда қанша болғаны жайлы араб шежiрелерi ештеңе айтпайды. Кейiн ол жолай Иран елiндегi Мешһед, Нишапур, Рей, Исфахан қалаларына келедi. Иран халқының мәдениетiмен танысады. Содан соң әрi қарай Бағдадқа аттанады.

ӘЛь-Фараби қай жылы дүниеге келген қала?

a)

Янгикент

b)

Суяб

c)

Отырар

d)

Шаш

36.

Әл-Фарабидің атақты философиялық туындысын анықтаңыз

a)

«Қайырымды қала тұрғындарының көзқарастары»

b)

«Бұрынғы ұрпақтар ескерткіші»

c)

«Құт негізі - білік»

d)

«Диуан-и-хикмет»

37.

Әл-Фараби білім алған қалалар

a)

Суяб, Уфа

b)

Янгикент, Дели

c)

Отырар, Бағдат

d)

Шаш, Стамбұл

38.

Әл-Фарабидің мемлекет басқару жайлы пікірлерін негізге алған ағылшын ғалымы:

a)

Фома Аквинский

b)

Дени Дидро

c)

Луи Пастер

d)

Томас Мор

39.

Әл-Фарабидің Иран елiндегi Мешһед, Нишапур, Рей, Исфахан қалаларына келу себебі:

a)

сауда жасау

b)

дипломатиялық миссия

c)

білімін толықтыру

d)

жаугершілік жорық

40.

Тұлғалардың өмір сүрген уақытын анықтаңыз:

a)

XVI ғ.

b)

XIX ғ.

c)

XX ғ.

d)

XVII ғ.

41.

Тұлғалардың қоғамдық қызметтеріне сәйкес ортақ атау:

a)

Саясаткер

b)

ағартушы

c)

Саяхатшы

d)

заңгер

42.

3.2-суретте көрсетілген тұлғаның атқарған қызметі

a)

аға сұлтан, білім инспекторы

b)

көтеріліс басшысы, реформатор

c)

сот реформасын ұсынушы, этнограф

d)

болыс,ақын

43.

3-суретте көрсетілген тұлға жайлы дұрыс ақпаратты анықтаңыз

a)

Ахмет Риза медресесінде білім алды

b)

Алтай, Тянь-Шань тауларын зерттеді

c)

«Қырғыз хрестоматиясы» оқулығын жазды

d)

Жадидтік білім беру жүйесін насихаттаушы

44.

Суретте берілген тұлғалар мен олардың еңбектерін сәйкестендіріңіз

1. Абай Құнанбайұлы 2. Шоқан Уәлиханов

3. Ыбырай Алтынсарин

А. «Ескендір» В. «Талаптың пайдасы» С. «Ислам діні»

a)

1-С; 2-А; 3-В

b)

1-С; 2-В; 3-А

c)

1-А; 2-С; 3-В

d)

1-В; 2-С; 3-А

45.

Өзінің атақты еңбегін Сүлеймен Арслан ханға сыйға тартқан ақын

a)

Махмуд Қашқари

b)

Қожа Ахмет Йасауи

c)

Әбу Райхан әл-Бируни

d)

Жүсіп Баласағұни

46.

ХІХ ғасырда Қазақстанның батыс және орталық аймақтарынан шыққан

күйші-домбырашыларды анықтаңыз

a)

Қ. Сағырбайұлы, Д. Нұрпейісова, Д. Шығайұлы, Т. Қазанғапұлы

b)

E. Серкебаев, Б. Аюханов, Р. Бағланова, К. Байсейітова

c)

Ш. Тіленшіұлы, Қ. Сүйіншіұлы, Ж. Бортоғашұлы, А. Сарыұлы

d)

К. Әзірбаев, Ә. Қашаубаев, М. Шамсутдинова, Н. Байғанин

47.

Өнер иелері мен олардың шығармаларын сәйкестендіріңіз

1.Жаяу Мұса

A. «Ақ сиса», «Хаулау», «Баянауыл», «Гауһартас»

2.Құрманғазы Сағырбайұлы

B. «Желдірме», «Тартыс», «Ысқырма», «Қосалқа» күйлері; «Қыз Ақжелең»,

3.Дәулеткерей Шығайұлы

C.«Ақбай», «Ақсақ киік», «Көбік шашқан», «Адай»

4.Біржан Қожағұлұлы

Д. «Айтбай», «Ғашығым»,«Ләйлім-шырақ»

a)

1-A,2-C ,3-B,4-D

b)

1-D, 2-E, 3-A, 4-B,

c)

1-E, 2-A, 3-B, 4-C

d)

1-A, 2-B, 3-C, 4-D,

48.

«Қазақстанның оңтүстiгiнде қолөнершiлер тұрақтары бiздiң заманымызға дейiнгi бiрiншi мыңжылдықтың аяғынан-ақ пайда бола бастағандығы мәлiм.

. Ол кезде қала жайлы араб саяхатшысы әл-Макдиси «Тараз – iрi бекiнiстi қала,

бақтары көп, халқы тығыз, қала сыртында терең ор қазылған, төрт қақпасы және төңiрегiнде елдi мекендерi бар. Қаланың орталық бөлiгiне кiрер қақпа алдында үлкен өзен ағады, өзеннiң арғы бетiнде де тұрғын үйлер, өзеннен өтер өткелдерi бар. Мешiт базарлар арасына салынған» деп жазған.

Тараздың ең өркендеп өскен кезеңi Қарахан әулетi билiк жүргiзген Х–ХII ғасырлармен тұстас. Бұл кезде қала қайтадан салынып, өзiнiң зәулiм үйлерiмен, қыш төселген көшелерiмен, керуен сарайымен, теңге соққан ұстаханасымен, сауда-саттығымен, қолөнерiмен әлемге әйгiлi болған. Қала iшiнде су құбыры жүргiзiледi, моншалар салынады. Сәулет өнерiнiң тамаша туындылары бой түзейдi. Бұлардың iшiндегi аса көрнектiлерi – ежелгi Тараз рабадына

(қолөнершiлер тұрағы) орналасқан Қарахан, қала сыртындағы Бабаджа-қатын, қазақ ұлттық сәулет өнерiнiң тамаша үлгiсi болып табылатын Айша-бибi күмбезi. 1938 жылы археолог-ғалым А. Н. Бернштам ашқан сарай моншасы -

Қазақстан мен Орта Азиядағы тұңғыш халыққа тұрмыстық қызмет көрсету орындарының бiрi. ...Қаланың құлдырауы – ХV ғасырдан, яғни ежелгi Қазақстанның қалалары арқылы салынған көне Жiбек жолының ұлы географиялық жаңа жерлер ашылуына байланысты өз маңызын жойған кезеңнен басталады. Кезiнде әлемге әйгiлi үлкен қала орнында ХV–ХVII ғасырларда шағын ғана елдi мекен қалған. Ол ХVIII ғасырдан бастап Әулиеата деп атала бастайды.

Қазiр мұнда ежелгi Тараз орнының, Х–ХIII ғасырлардың сәулет ескерткiштерi – Бабаджа-қатын, Айша-бибi, Қарахан, Шаh Мансұр күмбездерiнiң, соңғы дәуiрлерде салынған тұрғын үйлер, медресе, мешiт, монша тағы да басқа ғимараттардың негiзiнде мемлекеттiк қорық-мұражайы ұйымдастырылған».

БартольдВ.В.Баласағұнтуралы.Шығ.,3_т.,М.,196

Мәтіннен Тараз қаласының орналасқан аймағын анықтаңыз

a)

Солтүстік Қазақстан

b)

Оңтүстік Қазақстан

c)

Орталық Қазақстан

d)

Шығыс Қазақстан

49.

«Қазақстанның оңтүстiгiнде қолөнершiлер тұрақтары бiздiң заманымызға дейiнгi бiрiншi мыңжылдықтың аяғынан-ақ пайда бола бастағандығы мәлiм.

. Ол кезде қала жайлы араб саяхатшысы әл-Макдиси «Тараз – iрi бекiнiстi қала,

бақтары көп, халқы тығыз, қала сыртында терең ор қазылған, төрт қақпасы және төңiрегiнде елдi мекендерi бар. Қаланың орталық бөлiгiне кiрер қақпа алдында үлкен өзен ағады, өзеннiң арғы бетiнде де тұрғын үйлер, өзеннен өтер өткелдерi бар. Мешiт базарлар арасына салынған» деп жазған.

Тараздың ең өркендеп өскен кезеңi Қарахан әулетi билiк жүргiзген Х–ХII ғасырлармен тұстас. Бұл кезде қала қайтадан салынып, өзiнiң зәулiм үйлерiмен, қыш төселген көшелерiмен, керуен сарайымен, теңге соққан ұстаханасымен, сауда-саттығымен, қолөнерiмен әлемге әйгiлi болған. Қала iшiнде су құбыры жүргiзiледi, моншалар салынады. Сәулет өнерiнiң тамаша туындылары бой түзейдi. Бұлардың iшiндегi аса көрнектiлерi – ежелгi Тараз рабадына

(қолөнершiлер тұрағы) орналасқан Қарахан, қала сыртындағы Бабаджа-қатын, қазақ ұлттық сәулет өнерiнiң тамаша үлгiсi болып табылатын Айша-бибi күмбезi. 1938 жылы археолог-ғалым А. Н. Бернштам ашқан сарай моншасы -

Қазақстан мен Орта Азиядағы тұңғыш халыққа тұрмыстық қызмет көрсету орындарының бiрi. ...Қаланың құлдырауы – ХV ғасырдан, яғни ежелгi Қазақстанның қалалары арқылы салынған көне Жiбек жолының ұлы географиялық жаңа жерлер ашылуына байланысты өз маңызын жойған кезеңнен басталады. Кезiнде әлемге әйгiлi үлкен қала орнында ХV–ХVII ғасырларда шағын ғана елдi мекен қалған. Ол ХVIII ғасырдан бастап Әулиеата деп атала бастайды.

Қазiр мұнда ежелгi Тараз орнының, Х–ХIII ғасырлардың сәулет ескерткiштерi – Бабаджа-қатын, Айша-бибi, Қарахан, Шаh Мансұр күмбездерiнiң, соңғы дәуiрлерде салынған тұрғын үйлер, медресе, мешiт, монша тағы да басқа ғимараттардың негiзiнде мемлекеттiк қорық-мұражайы ұйымдастырылған».

Бартольд В. В. Баласағұн туралы. Шығ., 3_т., М., 1965, 357_б. (Орыс тiлiнде).

1938 жылы археолог-ғалым А. Н. Бернштам ашқан сарай моншасы қай жерде орналасқан?

a)

Отырарда

b)

Түркістанда

c)

Орта Азияда

d)

Таразда

50.