NEW
Font size
WorksheetsМодо тапсырмалары 1
Total questions: 41
Worksheet time: 21mins
Алматы -Амстердам саяхат.
Саяхат жасау адамдарды ерте замандардан бастап қызықтырған . Адамдар көлік әр түрлі техникалық құралдарды пайдаланады. Оларға жаяу жүрүден бастап жануарлар,кеме автомобиль құралдары және ұшақ жатады.
Ақпараттық технологияларды пайдалану адамдарға саяхат жасаудың алдында көптеген мәліметтер алуға мүмкіндік берді.Енді тіпті мүлдем таныс емес мемлекетке немесе қалаға бару үшін 2ГИС , гугл планета (Google Earth) сияқты қосымшаларды пайдаланып алдын ала болжам жасауға мүмкіндік бар.
Суретте Алматыдан Амстердамға (Нидерланды) саяхат жасаудың мүмкін болатын жолдары көрсетілген. Гугл планета қосымшасының мәліметтері бойынша барлық жолдың ұзындығы 6359км , саяхатшы жаяу жүргенде 57 тәулікте , көлікпен жүргенде 75 сағат қажет болған.
1.Саяхатшы екі қала арасын көлікпен жүріп өткендегі орташа жылдамдығы.
88км/сағ
85км/сағ
75 км/сағ
89 км/сағ
Алматы -Амстердам саяхат.
Саяхат жасау адамдарды ерте замандардан бастап қызықтырған . Адамдар көлік әр түрлі техникалық құралдарды пайдаланады. Оларға жаяу жүрүден бастап жануарлар,кеме автомобиль құралдары және ұшақ жатады.
Ақпараттық технологияларды пайдалану адамдарға саяхат жасаудың алдында көптеген мәліметтер алуға мүмкіндік берді.Енді тіпті мүлдем таныс емес мемлекетке немесе қалаға бару үшін 2ГИС , гугл планета (Google Earth) сияқты қосымшаларды пайдаланып алдын ала болжам жасауға мүмкіндік бар.
Суретте Алматыдан Амстердамға (Нидерланды) саяхат жасаудың мүмкін болатын жолдары көрсетілген. Гугл планета қосымшасының мәліметтері бойынша барлық жолдың ұзындығы 6359км , саяхатшы жаяу жүргенде 57 тәулікте , көлікпен жүргенде 75 сағат қажет болған.
Саяхатшы екі қала арасын жаяу жүріп өткен болса оны материалық нүкте деп есептеу мүмкін болатын жағдай.
Саяхатшы 1м қашықтыққа жүгірген кезде .
Саяхатшының массасын есептегенде
Саяхатшының барлық жолдағы орташа жылдамдығын есептегенде
Саяхатшының екі қала ортасын жүріп өткендегі жолын есептегенде
Алматы -Амстердам саяхат.
Гугл планета қосымшасының мәліметтері бойынша барлық жолдың ұзындығы 6359км , саяхатшы жаяу жүргенде 57 тәулікте , көлікпен жүргенде 75 сағат қажет болған.
Саяхатшы екі қала арасын жаяу жүріп өтуге қажет болатын уақыт көлікпен жүрүге қажет болатын уақыттан қанша есе артық екендігін есептеңдер.
26,66 есе
16,23 есе
20,24 есе
18,24 есе
Егер саяхатшы ұшақпен ұшуға шешім қабылдаған болса оның жолақы төлеу себебін көрсетіңдер
Жол үшін
жылдамдық үшін
Үдеу үшін
Орын ауыстыру үшін
Адамзат баласы үшін ғарышқа сапар шегу ұзақ уақыт бойы тек қана арман болып келді. Себебі ?Жердің тартылыс күшін жеңіп шығу мүмкін емес деп есептеген еді .Оған күнделікті тұрмыстағы қарапайым мысалдар : допты тепкен кездегі жерге қайтіп түсү, массасы өте үлкен денелерді ғарышқа ұшыруда қиындықтар тұдырады деген болжамдар және т.б Жағдайлар әсер етті . Алайда ғылым үздіксіз даму қарқынын тоқтатпады. Галилейдің еркін түсу үдеуінің сандық мәнін тажрибе жүзінде есептеп табуы (9,8 м/с2) Кавендиштің Гравитациалық тұрақтысының мәнін ашқаннан кейін (G= 6.67 10-11Нм2/кг2), адамзат баласының ғарышқа ұшу арманы қайта үміт отын тұтандырғандай болды. Сондай -ақ ғарышқа ұшырылатын дене массасының оның алатын жылдамдығына тәуелді болмайтындығы теориялық есептеулер нәтижесінде анықталды.
Дене жердің төңірегінде дөңгелек орбита бойымен айналу үшін қажет болатын жылдамдықты атаңдар.
төртінші ғарыштық жылдамдық
Бірінші ғарыштық жылдамдық
екінші ғарыштық жылдамдық
Үшінші ғарыштық жылдамдық
Галилейдің еркін түсу үдеуінің сандық мәнін тажрибе жүзінде есептеп табуы (9,8 м/с2) Кавендиштің Гравитациалық тұрақтысының мәнін ашқаннан кейін (G= 6.67 10-11Нм2/кг2), адамзат баласының ғарышқа ұшу арманы қайта үміт отын тұтандырғандай болды. Сондай -ақ ғарышқа ұшырылатын дене массасының оның алатын жылдамдығына тәуелді болмайтындығы теориялық есептеулер нәтижесінде анықталды . Еркін түсу үдеуінің Галилей есептеген мәнін және жердің радиусын 6400 км деп есептеп , бірінші ғарыштық жылдамдықты анықтаңдар.
7,9 км/сағ
7,9м/с
7,9км/с
7,9км/мин
Галилейдің еркін түсу үдеуінің сандық мәнін тажрибе жүзінде есептеп табуы (9,8 м/с2) Кавендиштің Гравитациалық тұрақтысының мәнін ашқаннан кейін (G= 6.67 10-11Нм2/кг2), адамзат баласының ғарышқа ұшу арманы қайта үміт отын тұтандырғандай болды. Сондай -ақ ғарышқа ұшырылатын дене массасының оның алатын жылдамдығына тәуелді болмайтындығы теориялық есептеулер нәтижесінде анықталды . Гравитациалық тұрақтының Кавендиш есептеген мәнін пайдаланып , жердің массасын 6*1024 кг радиусын 6400 км деп есептеп жер бетінен 100 км қашықтықтағы жасанды серіктің жылдамдығын есептеңдер.
7700 м/с
7874 м/с
7900 м/с
7981 м/с
Жер бетінен 100 км қашықтықтағы массасы 1 т жасанды серіктің жылдамдығын, массасы 10 т жасанды серіктің жылдамдығымен салыстырыңдар.
1:2
1:1
1:4
1:10
Халықаралық бірліктер жүйесі
Адамзат баласының дамуы – оның түрлі халықтармен өзара сауда-экономикалық байланыстар жасауына алып келді. Ол өз кезегінде әр түрлі тауарларды өлшеу қажеттілігін туындатты. Әр халықтың ғасырлар бойы қалыптасқан өзіне тән өлшем бірліктері де болды. Бірақ бұл өлшем бірліктер арасындағы айырмашылықтар халықаралық сауда мен өндірісті әр түрлі түсінбеушіліктерге алып келді. Сондықтан барлық мемлекетке ортақ өлшем бірліктер жүйесін жасау қажеттілігі туындады.
Физикада бұл жүйені халықаралық бірліктер жүйесі деп атайды. Халықаралық бірліктер жүйесінде 7 негізгі өлшем бірлік бар. Оларға ұзындықтың өлшем бірлігі – метр; массаның өлшем бірлігі – килограмм; уақыттың өлшем бірлігі – секунд; ток күшінің өлшем бірлігі – ампер; температураның өлшем бірлігі – Кельвин; зат мөлшерінің өлшем бірлігі – моль; жарық күшінің өлшем бірлігі – Кандела жатады.
Аталған өлшем бірліктерді сақтап қалу, қайта жаңғырту үшін эталон деген құрылғы пайдаланылады және ол әлемнің әр түрлі елдерінің мұражайларында түпнұсқасы мен көшірмелері сақталып тұр. Суретте кейбір физикалық шамалардың эталондары көрсетілген.I суреттегі физикалық шаманың эталонын анықтаңдар.
масса
ұзындық
ток күші
уақыт
Халықаралық бірліктер жүйесі
II суреттегі физикалық шаманың эталонын анықтаңдар.
масса
ұзындық
ток күші
уақыт
III суреттегі физикалық шаманың эталонын анықтаңдар
масса
ұзындық
Жарық күші
уақыт
IV суреттегі физикалық шаманың эталонын анықтаңдар.
ток күші
ұзындық
Жарық күші
уақыт
Жұмыс
«Жұмыс» сөзі күнделікті тұрмыста жиі қолданылады және физикалық термин ретінде де пайдалыналады.
Физиологиялық және физикалық жұмыстардың айырмашылығы бар.
Радиусы 40 м дөңгелек жолмен тарту күші 750 Н атқа мінген жолаушы жолдың жартысын жүріп өткен кезде, тарту күші 10 кН автокөлікке мінген жүргізуші дөңгелек жолды толық бір айналды, ал, тарту күші 120 Н велосипедке мінген жолаушы жолдың төрттен бір бөлігін жүріп өтті.
Осы көріністі бақылап болған соң, оқушы әрқайсысының жасаған жұмысын есептеді.
Денелердің қайсысы физикалық жұмыс атқармағандығын анықтаңдар
машина мінген жолаушы
ат
оқушы
велоспед мінген жолаушы
атқа мінген жолаушы
«Жұмыс»
Радиусы 40 м дөңгелек жолмен тарту күші 750 Н атқа мінген жолаушы жолдың жартысын жүріп өткен кезде,
атқа мінген жолаушының атқарған жұмысын есептегенде оқушының алған нәтижесі қандай болған?
30 кДж
94,2 кДж
188,4 кДж
15 кДж
60 кДж
«Жұмыс»
Радиусы 40 м дөңгелек жолмен тарту күші тарту күші 10 кН автокөлікке мінген жүргізуші дөңгелек жолды толық бір айналды,
Автокөлікті мінген жүргізушінің жасаған жұмысын есептеңдер.
314 кДж
628 кДж
0
157 кДж
1256 кДж
Радиусы 40 м дөңгелек жолмен тарту күші 120 Н велосипедке мінген жолаушы жолдың төрттен бір бөлігін жүріп өтті.
Велосипед мінген жолаушының жасаған жұмысын есептеңдер.
3,4 кДж
4,8 кДж
30,2 кДж
6,8 кДж
15,1 кДж
Электр энергиясының құнын есептеу
Адамдар күнделікті тұрмыста пайдаланған электр энергиясы үшін ақы төлейді және электр энергиясының құны арнайы тарифпен бекітіледі. Күнделікті тұрмыста теледидар (қуаты 210 Вт), микротолқынды пеш (қуаты 1500 Вт), электр шәйнегі (қуаты 2200 Вт) сияқты электр құрылғылары қолданылады.
Орта есеппен әр отбасында, бір тәулікте теледидар 3 сағат, микротолқынды пеш 3 минут және электр шәйнегі 12 минут ток көзіне қосылады екен. Электр энергиясының құны жергілікті жерде 20 теңге болып бекітілеген болса
Теледидардың 3 сағатта жұмсайтын энергиясын есептеңдер (Дж)
2,3 кДж
2,3 МДж
2,4 МДж
2,1 кДж
2,1 МДж
Микротолқынды пештің 3 минутта жұмсайтын энергиясын килоВатт сағатпен есептеңдер. микротолқынды пеш (қуаты 1500 Вт)
0,076 кВт*сағ
0,074 кВт*сағ
0,072 кВт*сағ
0,073 кВт*сағ
0,075 кВт*сағ
Микротолқынды пештің 10 минутта жұмсайтын энергиясын килоВатт сағатпен есептеңдер
микротолқынды пеш (қуаты 1500 Вт)
0,076 кВт*сағ
0,074 кВт*сағ
0,073 кВт*сағ
0,075 кВт*сағ
0,25 кВт*сағ
Электр шәйнегінің 12 минутта жұмсайтын энергиясы үшін төленетін ақшаны есептеңдер.
электр шәйнегі (қуаты 2200 Вт)
10 теңге
7,8 теңге
9,8 теңге
8,8 теңге
6,8 теңге
Адамдар күнделікті тұрмыста пайдаланған электр энергиясы үшін ақы төлейді және электр энергиясының құны арнайы тарифпен бекітіледі. Күнделікті тұрмыста теледидар (қуаты 210 Вт), микротолқынды пеш (қуаты 1500 Вт), электр шәйнегі (қуаты 2200 Вт) сияқты электр құрылғылары қолданылады.
Орта есеппен әр отбасында, бір тәулікте теледидар 3 сағат, микротолқынды пеш 3 минут және электр шәйнегі 12 минут ток көзіне қосылады екен. Электр энергиясының құны жергілікті жерде 20 теңге болып бекітілеген болса
Энергия шығынын ескермей аталған үш құрылғы үшін 1 айда 30 күн бар деп есептеп, төленетін ақша құнын табыңдар.
780 теңге
657 теңге
660 теңге
880 теңге
980 теңге
Архимед заңын тексеру
Оқушы қолында шар тәрізді денені көтеріп алып келе жатып абайсызда көлшіктегі суға түсіріп алды . Оны судан шығарып алу кезінде заттың судағы салмағы ауадағы салмағынан жеңіл екендігін сезінді. Оны тексеріп көру үшін зерханаға келіп тығыздығы белгісіз денені алып оның ауадағы салмағын өлшеген кезде динамометр 5 Н көрсетті , ал судағы салмағы 3 Н көрсетті . Нәтижесінде бақылаған құбылыстың дұрыс екендігіне көзжеткізді .Судың тығыздығы 1000 кг/м 3 еркін түсу үдеуі 10 Н/кг .
Неліктен дененің судағы салмағы ауадағы салмағынан аз болғанын табыңдар.
Дененің бір бөлігі еріп кетті
Денеге су тарапынан кері итеруші күш әсер етті
Денені суға батырғанда оның массасы азаяды
Денені суға батырғанда оның массасы артады
дененің ауадағы судағы салмақтары бірдей
Белгісіз денені алып оның ауадағы салмағын өлшеген кезде динамометр 5 Н көрсетті , ал судағы салмағы 3 Н көрсетті . Нәтижесінде бақылаған құбылыстың дұрыс екендігіне көзжеткізді .Судың тығыздығы 1000 кг/м 3 еркін түсу үдеуі 10 Н/кг .
Денеге әсер еткен Архимед күшін табыңдар
1,5 Н
5Н
2Н
2,5 Н
3 Н
Белгісіз денені алып оның ауадағы салмағын өлшеген кезде динамометр 5 Н көрсетті , ал судағы салмағы 3 Н көрсетті . Нәтижесінде бақылаған құбылыстың дұрыс екендігіне көзжеткізді .Судың тығыздығы 1000 кг/м 3 еркін түсу үдеуі 10 Н/кг .
Дененің көлемін анықтаңдар
500 мл
200 мл
150 мл
250 мл
100 мл
Белгісіз денені алып оның ауадағы салмағын өлшеген кезде динамометр 5 Н көрсетті , ал судағы салмағы 3 Н көрсетті . Нәтижесінде бақылаған құбылыстың дұрыс екендігіне көзжеткізді .Судың тығыздығы 1000 кг/м 3 еркін түсу үдеуі 10 Н/кг .Суға батырылған дене тығыздығын анықтаңдар.
2300 кг/м3
2500 кг/м3
1000кг/м3
2400 кг/м3
250 кг/м3
Өткізгіштегі аралас жалғау
Өткізгіштерді жалғаудың кең тараған екі түрі бар :тізбектей жалғау және паралель жалғау
Өткізгіштерді тізбектей жалғау кезінде, тізбектегі ток күші тармақталмайды , сондықтан барлық өткізгіштегі ток күші тұрақты , кернеу барлық оның жеке бөліктеріндегі кернеулердің қосындысына тең болады . Ал , тізбектің жалпы кедергісі әр өткізіштің кедергісінің қосындысымен анықталады .
Өткізгіштерді параллель жалғау кезінде, кернеу тұрақты , ток күші әрбір өткізгіштегі ток күштерінің қосындысына тең болады . Ал, тізбектің жалпы кедергісі кемиді .
Сонымен қатар іс жүзінде өткізгіштерді аралас жалғау әдісі де жиі қолданылады.
Суретте көрсетілген өткізгіштерді жалғау тәсілі
жұлдызша ережесі
үшбұрыш ережесі
Параллель
Тізбектей
Аралас
Суретте көрсетілген тізбектің жалпы кедергісі
30 Ом
10 Ом
20 Ом
45 Ом
15 Ом
Кілтті тұйықтағаннан кейін тізбек арқылы жүретін ток күшін анықтаңдар
0,9 А
0,5 А
0,8 А
0,7 А
0,6 А
Егер кедергісі 20 Ом өткізгіштегі кернеу 6 В, онда кедергісі 10 Ом өткізгіштегі кернеуді анықтаңдар
9 В
4 В
3 В
5 В
6В
Линзаның параметрлерін анықтау.
Линза дегеніміз екі немесе бір сфералық және бір жазық бетпен шектелген мөлдір денелер.
Линзалар қазіргі кезде көптеген ғылым салаларында қолданылады. Атап айтсақ, медицинада, техникада, құрал-жабдықтар жасауда.
Линзалардың екі түрі бар: өзінен өткен жарықты жинағыш және шашыратқыш.
Линзаларды жасау кезінде біз оның мынандай параметрлеріне назар аударамыз:
Линзаның фокус аралығы – линзаның центрінен фокусына дейінгі қашықтық.
Линзаның оптикалық күші – линзаның фокус аралығына кері шама.Линзаның сызықтық ұлғайтуы – кескін өлшемінің нәрсе өлшеміне қатынасы.
Төмендегі суретте линзаның параметрлерін анықтау бойынша жасалған тәжірибе нәтижелері көрсетілген. Тәжірибе нәтижелері бойынша, анықтаңыздар.
Линзаның түрін анықтаңыз
ойыс-дөңес
дөңес ойыс
жазық-дөңес
Қосойыс
Қосдөңес
Линзаның фокустық қашықтығын анықтаңыз
78,75 см
79,75 см
77,75 см
75,75 см
76,75 см
Линзаның оптикалық күшін анықтаңыз
1,4 дптр
1,7 дптр
1,6 дптр
1,3 дптр
1,5 дптр
Линзаның сызықтық ұлғайтуын табыңыз
0,99
0,77
0,88
0,55
0,66
Асқын өткізгіштік
Асқын өткізгіштік дегеніміз температураның 0 Кельвинге жақын маңында кейбір материалдардың, өзінің бойынан электр тогын өткізу кедергісі жоғалатын құбылыс. Бұл дегеніміз өткізгіште электр тогы бар кезде, ешқандай энергия шығыны болмайды дегенді білдіреді. Бұдан басқа, асқын өткізгіш материалдардың магниттік левитация деп аталатын қасиеті бар. Магниттік левитация құбылысы кезінде асқын өткізгіш материал магнит өрісінен тебіледі.
1911 жылы асқын өткізгіштік құбылысы ашылғаннан кейін, көптеген асқын өткізгіш материалдардың түрлері жасалды. Атап айтқанда асқын өткізгіш қасиетке ие қоспалар, керамикалар және кейбір жаңа материалдардың түрлері.
Асқын өткізгіш материалдарды медициналық және ғылыми зерттеу қондырғыларында қолданылуы, электр энергиясын жалғағыш сымдар арқылы шығынсыз жеткізуге мүмкіндік жасады. Бірақ асқын өткізгіш материалдарды қолдану кезінде, материалдардың температурасын өте төменгі шекте ұстап тұру үшін көптеген материалдық шығындар мен өзге де қиындықтар пайда болады. Сондықтан бұл саладағы қазіргі зерттеулер, жоғары температурада жұмыс жасайтын асқын өткізгіш материалдарды жасау мәселелерін қарастыруда.
Абсолют нөл температура маңайында, өткзгіш кедергісінің жойылу құбылысы
магниттік левитация
асқын өткізгіштік
магниттік гистерезис
Кюри температурасы
асқын аққыштық
Бұдан басқа, асқын өткізгіш материалдардың магниттік левитация деп аталатын қасиеті бар. Магниттік левитация құбылысы кезінде асқын өткізгіш материал магнит өрісінен тебіледі.
Асқын өткізгіш материалдың магнит өрісінен тебілу құбылысы
асқын аққыштық
асқын өткізгіштік
магниттік левитация
Кюри температурасы
магниттік гистерезис
Асқын өткізгіш материалдарды медициналық және ғылыми зерттеу қондырғыларында қолданылуы, электр энергиясын жалғағыш сымдар арқылы шығынсыз жеткізуге мүмкіндік жасады.
Асқын өткізгіш материалдары пайдаланудың артықшылығы
энергия шығынының жоғары болуы
қаржылай шығындардың аз болуы
қаржылай шығындардың көп болуы
энергия шығынының төмен болуы
энергия шығынының болмауы
Бірақ асқын өткізгіш материалдарды қолдану кезінде, материалдардың температурасын өте төменгі шекте ұстап тұру үшін көптеген материалдық шығындар мен өзге де қиындықтар пайда болады. Сондықтан бұл саладағы қазіргі зерттеулер, жоғары температурада жұмыс жасайтын асқын өткізгіш материалдарды жасау мәселелерін қарастыруда
Асқын өткізгіш материалдары пайдаланудың кемшілігі.
қаржылай шығындардың көп болуы
материалды төменгі температурада ұстап тұруда мәселе туындамайды
қаржылай шығындардың аз болуы
өткізгіштің электр кедергісінің төмен болуы
энергия шығынының төмен болуы
Дөңес айналар
Дөңес айналар дегеніміз дөңес пішіні бар оптикалық құрылғылар. Олар кескіндерді жасау алу мақсатында жарықты шағылдыру үшін қолданылады. Дөңес айналардың жазық айналардан айырмашылығы, дөңес айналар жарықты жинап, фокустауға мүмкіндік беретін ойыс пішінге ие.
Дөңес айналардың қолданылуына мысал ретінде, велосипед айналары және автомобильдердегі артқы көріністі бақылау үшін қолданылатын айнларды келтіруге болады. Олар жүргізушілерге айналасын көруге көмектесетін дөңгелек пішіні бар кең көріністі қамтамасыз ету үшін қолданылады.
Сонымен қатар, дөңес айналар кескінді алу мақсатында, жарықты жинау және фокустау үшін телескоптар мен камералар сияқты оптикалық құралдарда қолданылады.
Егер суретте көрсетілген дөңес айнаның техникалық сипаттамасында оның диаметрі 45 см деп көрсетілген болса, оның қисықтық радиусын есептеңдер.
22,5 см
20,5 см
21,5 см
23,5 см
24,5 см
Егер суретте көрсетілген дөңес айнаның техникалық сипаттамасында оның диаметрі 45 см деп көрсетілген болса, оның фокус аралығын есептеңдер.
11,45 см
11,35 см
10,25 см
11,25 см
12,25 см
Егер жолдың бойындағы жарнама тақтайшасы орнатылған бағана, дөңес айнадан 10,5 м қашықтықта орналасқан болса, оның кескінінің дөңес айнаның төбесінен орналасу қашықтығы
13 см
15 см
11 см
12 см
14 см
Суретте көрсетілген дөңес айнаның сызықтық ұлғайтуын есептеңдер.
0,02
0,2
0,03
0,01
0,1
