Font size
Worksheets§11. ОСМАН ИМПЕРИЯСЫНДА СҰЛТАНДЫҚ БИЛІКТІҢ ҚҰЛАТЫЛУЫ. ТҮРКИЯДА З
Total questions: 20
Worksheet time: 10mins
1. Осман империясындағы сұлтан үкіметінің Антанта державаларының
алдында тізе бүгуге мәжбүр болған жылы:
1919 жыл жаз
1918 жыл күз
1916 жыл
1914 жыл күз
2. Жас түріктердің соғыстан кейін шетелге қашуы кезінде елді бөлшектеу
мүмкіндігі сақталған сұлтан билігінің қол астында тек қазіргі Түркияның
жері ғана қалған келісім:
Лозанна
Версаль
Мудрос
Севр
3. 1918-1923 жылдардағы Анадолыдағы түрік халқының азаттық күресін
басқарған генерал: /сол уақыттағы 7-түрік әскерінің қолбасшысы, 1918 ж/
Мұстафа Кемал Ататүрік
Джемал Баяр
Аднан Мендерес
Тұрғыт Озал
4. Анкарада жаңа парламент – Түркияның Ұлы Ұлттық
жиналысы (ТҰҰЖ) шақырылып, ол өзін елдегі бірден-бір
біртұтас заңды өкімет екендігін жариялаған жыл:
1918 жыл
1920 жыл
1923жыл
1919 жыл
5. Түрік мәжілісінің сұлтандық биліктің жойылғандығы туралы жарлық
шығарған жылы:
1920 жыл
1923 жыл
1918 жыл
1922 жыл
6. Түркияда жаңа саяси партия – Халықтық-республикалық партия (ХРП)
құрылған жыл:
1920 жыл
1923 жыл
1918 жыл
1922 жыл
7. Түркия республика деп жарияланып, республика билігі кең құзыретке ие
президентке берілген уақыт:
1923 жыл 29 қазан
1918 жыл 11 қараша
1922 жыл 28 маусым
1925 жыл 29 қазан
8. Түркияның зайырлы республика жолына түсуіне себеп болған
Кемалшылардың билігінің нығаюына себеп болған шешім:
1918 жылғы соғыста жеңуі
1912 жылғы Лозанна келісімі
1914 жылы астананың Стамбулдан Анкараға көшуі
1924 жылы халифатты жою туралы шешім
9. Түркияның тәуелсіз мемлекет екендігін халықаралық деңгейде
мойындатуға қол жеткізген 1922 жыл қарашасы мен 1923 шілдесіндегі
конференция:
Лозанна конференциясы
Нейи конференциясы
Париж конференциясы
Вашингтон конференциясы
10. Мәтіндік сұрақ.
«Тәуелсіздік үшін күрестің соңына қарай Түркия экономикалық
жағынан нашар дамыған елдердің қатарында болды. Оның экономикасы
аграрлық, жартылай отарлық сипатта болды. Кемалшылдар елдің
экономикалық тәуелсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған бірқатар
шаралар жүргізді. Оған капитуляция тәртібінің жойылуы да қолайлы
жағдай туғызды. Үкімет шетелдіктерден оларға тиесілі болып келген
барлық дерлік өнеркәсіп мекемелері мен теміржолдарды сатып алды,
шетелдік темекі монополиясы «Режиді» мемлекеттік меншікке өткізді,
Орталық Банк құрды. Түркияда жаңа принцип енгізілді. Бұл принципегі
экономикалық саясаттың көздегені мемлекеттік қаржыны өнеркәсіпке,
теміржол транспортына, ал кейінірек шаруашылықтың басқа салаларына
бағыттау болаын. Осымен бірге жекеменшік бастамаларды да жан-жақты
қолдап отырды».
Түркияда ХРП-ның құрастырған алты негізгі принциптерінің бірі
болған экономикалық саясаттың басты мазмұны:
Авторитаризм
Тоталитаризм
Фашизм
Этатизм
11. Француз тілінде мемлекет ұғымын білдіретін, мемлекеттің қоғамның
экономикалық, әлеуметтік, мәдени өміріндегі және ғылыми және басқа
салалардағы рөлін күшейту сипатын көрсететін ұғым:
Лаицизм
Этатизм
Демократизм
Автократизм
12. 1931 жылы түпкілікті тұжырымдалған елдің экономикалық өмірін
мемлекеттік реттеу әрекетішілік кемалшылдық концепция:
«Этатизм» (девлетчилик)
«Лаицизм» (зайырлылық)
«Саясат» (сейасат)
«Авторитаризм» (әміршіл-әкімшілдік)
13. 1923 жылы Түркияның астанасы Стамбұлдан қандай қалаға көшірілді?
Эрзурум
Анкара
Алания
Конья
14. Түркияны 6 ғасыр бойы билеген әулет:
Сауд әулеті
Шыңғыс әулеті
Осман әудеті
Темір әулеті
15. Мәтіндік сұрақ.
«Түркияда бірқатар іс-шаралар мемлекеттік істерді діни істерден бөлу
әрекеттеріне арналды. Дін мектеп пен мемлекеттен алшақтатылды. Дін
істері мен вакуфтар жөніндегі министрлік жойылып, діни топтар өздеріне
тиесілі байлықтан айырылды. Барлық медреселер жабылып, оқу
орындарына бақылау жасау Ағарту министрлігінің қолына жинақталды.
Діни қызметкерлерден сот ісі алынып тасталды. Шариғат соттарын
тарату арқылы енді сот жұмысын еуропалық үлгіде жүргізу қолға алынды.
Ол, өз кезегінде, заң саласының мамандарын, әсіресе адвокаттарды даярлау
қажеттігін туғызды. Осы реформалармен бірге әкімшілік бөлініс саласында
да өзгерістер жасалып, ел орталыққа тікелей бағынатын уәлаяттарға
бөлінді. Реформалардың барлық бағыты теориялық тұрғыдан ХРП-ның
бағдарламасына сәйкес жаңа принциптермен жүргізілді»
Мәтінге сипатталған дін мен мемлекет ажыратылған саясаттың
атауы:
«Этатизм» (девлетчилик)
«Лаицизм» (зайырлылық)
«Саясат» (сейасат)
«Авторитаризм» (әміршіл-әкімшілдік)
16. Түркияда парламенттің арнайы шешімімен Кемалға берілген және оны
басқа ешкім иеленбеуге тиіс болған атау: (1934 жылы берілген):
Ататүрік (түріктердің атасы)
Атаотан (мемлекет атасы)
Атаамир (басшы әке)
Туркбашы (түрік басшысы)
17. Мәтіндік сұрақ.
«1923-1924 жылдардағы реформалар 1924 жылғы бірінші (?)
республикалық Конституцияның негізіне алынды және ол ұлттық
буржузаия және онымен байланысты помещик топтарының үстемдігін
заңдастырды. Феодалдық-теократиялық монархия – сұлтанат пен
халифаттың жойылуы прогрессивті қадам болды. Конституция барлық
азаматтарды түріктер деп жариялады. Мұстафа Кемалдың жетекшілігімен
жүргізілген реформалар экономикалық және қоғамдық өмірді
жандандырды. Буржуазиялық реформалардың атқарылуы барысында түрік
буржуазиялық ұлтшылдығның бір ағымы ретінде кемализм идеологиясы
толық қалыптасты»
Жария етілген Кемализмнің негізгі принципі (тері):
«Халифат»
«Түрік халқының бірлігі»
«Республикашылдық», «ұлтшылдық»
«Революцияшылдық» (кемалшыл идеялар мен реформаларға
адалдық)
«Этатизм», «лаицизм»
18. Мұстафа Кемалдың өмірінің соңғы жылдарында және ол қайтыс болған
соң (1938 ж) әлсірей бастаған тәртіп:
Бірпартиялық тәртіп күші әлсірей бастады
Бірпартиялық режим одан әрі күшейе түсті
Түріктер фашистік режиммен одақтаса бастады
ХРП өз бағытын толық социализмге бұрып, КСРО-мен одақтаса бастады
19. ІІ д.ж. соғыстың басталуына орай Түркияның ұстанған саясаты:
Гитлерді толық қолдады
«Антигитлерлік коалицияны» қолдады
Бейтарап саясат ұстанды
Жасырын түрде екі тарапты да қолдады
20. Түрік үкіметінің Германия мен Жапонияға соғыс жариялаған уақыты:
1939 жылдың қыркүйегі
1941 жылы маусымы
1945 жылдың қаңтары
1945 жылдың ақпаны
